Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության պետական կառավարման ձևի զարգացման հիմնախնդիրները

Խալաթյան, Արտաշես Արտավազդի (2018) Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության պետական կառավարման ձևի զարգացման հիմնախնդիրները. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (284Kb) | Preview

    Abstract

    Թեմայի հետազոտման արդիականությունը: Սույն ատենախոսական աշխատանքի գիտական հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության պատմության ավելի քան 25-ամյա շրջափուլում պետական կառավարման, պետաիշխանական բարձրագույն մարմինների կազմավորման, գործունեության, փոխհարաբերության, քաղաքական համակարգի հետ դրանց փոխառնչակցության՝ սահմանադրական ամրագրում ստացած կառուցակարգերի գիտական ուսումնասիրության և վերլուծության անհրաժեշտությամբ, ինչպես նաև նշյալ սահմանադրաիրավական հարցադրումների վերաբերյալ հայրենական իրավական մշակույթում ձևավորված դեռևս ոչ միասնական պատկերացումների և քաղաքական դիրքորոշումների ուսումնասիրման անհրաժեշտությամբ: Մասնավորապես, գտնում ենք, որ հայ իրավական և քաղաքական միտքը դեռևս միարժեքորեն չի ընդունում պետական կառավարման համակարգի՝ որպես պետության ձևի առանցքային բաղադրատարրերից մեկի ելակետային նշանակությունը Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության պատմական և քաղաքական շարժընթացի մասնագիտական մեկնաբանման և վերլուծության համար: Պե- տաիրավական ինստիտուտների տեսական վերլուծության ժամանակ հաճախ նկատվում է յուրաքանչյուր խնդրի կամ ինստիտուտի մեկուսի դիտարկման միտում՝ առանց դրա համակարգային հատկանիշների բավարար վերհանման և կարևորման: Մինչդեռ, կարծում ենք' պետաիրավական ցանկացած ինստիտուտի ուսումնասիրման, դրա առավելություններն ու թերությունները ճշգրտորեն տարբերակելու և համապատասխան լուծումներ և հայեկացակարգեր առաջարկելու համար խիստ կարևոր է դրանց դիտարկումը որպես ամբողջի մաս, այն է՝ պետաիշխանական համակարգի բաղկացուցիչ տարր: Այդպիսով առավել պարզ կդառնան ցանկացած պետաիշխանական ինստիտուտի ծագումնաբանության և զարգացման հետագիծը, ծառացած խնդրականներն ու մարտահրավերները: Նման վերլուծությունը մեթոդաբանորեն ճիշտ և արդյունավետ իրականացնելու համար կարևոր է նաև, ընդհանրապես, Հայաստանի պետաիշխանական համակարգի մոդելավորման ուսումնասիրությունը՝ շեշտը դնելով դրա էվոլուցիայի և զարգացման միտումների իրավահամեմատական և պատմաիրավական ուսումնասիրության վրա: Նման ուսումնասիրության փորձ է հանդիսանում նաև սույն ատենախոսությունը: Բացի այդ, հատկապես քաղաքական պրակտիկայում և հանրային բանավեճում ընդունված է պետական ինստիտուտների գործառնման հարցը քննարկել գերազանցապես ընթացիկ քաղաքական իրողությունների պրիզմայի ներքո՝ պետականության կառուցակարգային զարգացման գործընթացը կապելով անձնական-սուբյեկտիվ գործոնների հետ: Այդպիսի իրողության պատճաներից մեկը նաև այն է, որ ակադեմիական հարթակում պետական կառավարման ձևի, դրա տեսակների, դրանց կազմակերպման և գործունեության հիմքերի, Հայաստանի իրողությունների հաշվառմամբ՝ դրանց կիրառման առանձնահատկությունների, առավելությունների, թերությունների և բացթողումների վերաբերյալ կատարված ուսումնասիրությունները մեծ թիվ չեն կազմում և չունեն ռազմավարական բավա¬րար ազդեցություն քաղաքական պրակտիկայի և բանավեճի բովանդակության վրա: Սույն հանգամանքով պայմանավորված՝ ատենախոսության մեջ փորձ է արվել նաև գործնական քաղաքական խնդիրներն ուսումնասիրել գիտական-ակադեմիական տեսանկյունից՝ էմպիրիկ առումով անհրաժեշտ կապ ստեղծելով ատենախոսության տեսական նյութի և գործնական քաղաքական իրողությունների միջև: Թեմային լրացուցիչ կարևորություն է հաղորդում 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ին հանրաքվեի միջոցով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխությունների նախագծի ընդունումը, որի արդյունքում գործող կիսանախագահական կառավարման համակարգը (ձևը) փոխարինվում է խորհրդարանական կառավարման ձևով: Մեզանում խորհրդարանական կառավարման ձևի անցման գործընթացը կավարտվի 2018 թվականին, երբ խորհրդարանական համակարգի նորմատիվ չափանիշներին համապատասխան՝ լիովին կվերափոխվեն ոչ միայն իշխանության երեք թևերը, այլև Նախագահի ինստիտուտը և երկրի ողջ քաղաքական և իրավական համակարգը: Սա խիստ կարևոր է դարձնում հատկապես խորհրդարանական կառավարման ձևի ավելի խորը և համակողմանի ուսումնասիրությունը՝ ելնելով նաև այն հանգամանքից, որ մեզանում հետագա գիտական ուսումնասիրության և վերլուծության կարիք ունի նաև խորհրդարանական կառավարման ձևին անցնելու անհրաժեշտության հարցը: Диссертационное исследование посвящено проблематике развития системы правления в Третьей армянской республике. Актуальность данной темы обусловлена с одной стороны крупномасштабными конституционными реформами в Армении и, в частности, сменой полупрезидентской системы на парламентскую, а с другой стороны- сравнительно малым количеством научных работ на эту тему. В результате, теоретические и практически основы и свойства формы правления и ее влияние на политическую жизнь в государстве, а также воздействие фактических политических и юридических институтов на выбор и функционирование формы правления не являются предметом широких научных и практических дискуссий, не смотря на их калассальное значение для нормального функционирование государства и реализации поставленных властью политических задач. Одна из главных особенностей эволюции системы правления в Республики Армения - апробация практически всех основных вариаций республиканской формы правления: президентской, суперпрезидентской, полупрезидентской и наконец парламентской. Быстрая сменяемость моделей государственного правления говорит о несостоявшейся политической системе, которая еще не обрела ту степень устойчивости и преемственности, которые пресущи, например, западно-европейским демократиям, Одновременно поиски наиболее приемлемой архитектуры государственной власти полезны для дальнейшей реформы и оздоровления государственной машины Республики Армения. В данном контексте следует отметить, что исследование эволюции системы правления в Армении в данной диссертационной работе основана не только на формальных правовых предписаниях, но так же на иных важных факторах, влияющих на форму и содержание отношений между властными институтами. Такими факторами, в частности, являются уровень правосознания народа, политическая и конституционная культура, экономическое состояние, в том числе качество распределения народного богатства между разными слоями и членами общества, наличия внешней угрозы безопасности государства и т,д,. Основываясь на данной формуле произведен анализ форм правления в Армении, в том числе зарождения и развития президентской системы, которая включала в себя как исконно президентскую форму правления в 1991-1995гг., так и суперпрезедентскую систему 1995-2005гг. и полупрезидентскую форму правления 2005-2015гг. В результате автором было сделано заключение, что сосредоточие властных полномочий в руках президента страны имело объективные причины, такие как зачаточное состояние партийной системы, наличие военного конфликта с Азербайджаном, который требовал милитаризацию общества и экономики, а так же принятия оперативных решений, необходимость проведения системных экономических и правовых реформ и т,д, Однако начиная уже с 1995г., когда в Армении была принята Конституция, и была утверждена суперпрезидентская система правления политическая система Армении развивалась в сторону развития плюралистических и коллегиальных политических институтов, таких как партии, парламент, общественные организации и т.д. что сказывалось на векторе дальнейших конституционных реформ вплоть до перехода к парламентской системе правления, которые были ориентированы на постепенное ограничивание правового статуса и полномочий президента, как единаличного фактически высшего государственного института в пользу коллегиальных государственных институтов. Помимо анализа взаимного влияния правовых форм правления и политических институтов автором данной научной работы осуществлен правовой анализ сугубо конституционных институции каждой из форм правления в Армении в течение более чем двадцатилетнего периода конституционной эволюции. This research thesis is dedicated to the issue of development of the system of government in the Third Armenian Republic. Urgency of the selected topic is conditioned by large-scale constitutional reforms occurred in Armenia particularly including shift from semi-presidential system of government to parliamentary democracy and by comparatively small number of scientific works on this issue. As a result theoretical and practical bases and features of a governmental form, their influence on political life of the country as well as the impact of de facto political and legal institutions on the choice and functioning of the form of government are not subject of large scientific and practical discussions despite their huge importance for normal functioning of state and realization of its political tasks. One of the main peculiarities of evolution of the system of government is practical application of all main types of democratic governance: presidential, superpresidential, semiprsidential and parliamentary. Frequent substitution of governmental models is a vivid evidence of malfunctioning political system which does not yet have satisfactory level of sustainability and continuity which is on the contrary typical of Western democracies. At the same time looking for most acceptable architecture of state power are efficient for further reform and health of state machinery of the Republic of Armenia. Within this context it is worth mentioning that the research of evolution of state government in Armenia in the dissertation is based not only on formal legal stipulations but also on important factors which influence the form and content of relations between power institutions. Such factors are: level of legal conscience of the people, political and constitutional culture, economic situation, including quality of distribution of social wealth among different social groups and members of the society, existence of external danger to state security etc. Based on this formula analysis of forms of government in Armenia is made, including emergence of so-called president-oriented system which comprises presidential democracy of 1991-1995, superpresidential system of 1995-2005 and semi-presidential form of government of 2005-2015. Based on the analysis made the author has concluded that concentration of influential powers in the hand of a president had objective reasons such as newly emerged and undeveloped party system, military conflict with Azerbaijan which led to militarization of the society and economy and required adoption of operative decisions, necessity of systemic economic and legal reforms etc. However starting from 1995 when new Constitution was adopted in Armenia and superpresidential system was established Armenia developed towards advancement of pluralistic and collegial institutions such as parties, parliament, NGOs etc. This fact contributed to the vector of further constitutional reforms the final accord of which was establishment of parliamentary form of government. The gist of constitutional reforms made in 2005 and 2015 was gradual restriction of President's powers as a factually sole supreme state institution in favour of collegial state institutions. Besides analysis of mutual influence of legal forms of government and political institutions the author of this scientific work has performed legal analysis of pure constitutional institutions of each form of government in Armenia during more than twenty- five year evolution.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Проблемы развития формы государственного правления в Третьей Армянской Республике. Problems of development of the form of government in the Third Armenian Republic.
    Uncontrolled Keywords: Халатян Арташес Артаваздович, Khalatyan Artashes Artavazd
    Subjects: Law
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 30 Apr 2019 11:00
    Last Modified: 30 Apr 2019 11:00
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10022

    Actions (login required)

    View Item