Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայկական խճանկարչության գեղարվեստական ձևաստեղծման եղանակները

Գրիգորյան, Սյուզաննա Սերգեյի (2019) Հայկական խճանկարչության գեղարվեստական ձևաստեղծման եղանակները. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի Ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (29Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (5Mb)

      Abstract

      Հայ մշակույթի և արվեստի պատմության մեջ իր ուրույն տեղն է գրավում խճանկարչությունը, որը մոնումենտալ և դեկորատիվ արվեստների յուրօրինակ համադրումն է։ Հայկական խճանկարչությունը մինչև այժմ ամբողջական ուսումնասիրության չի ենթարկվել և սույն ատենախոսությունը՝ գիտական նյութերի ի մի բերմամբ, այդ ուղղությամբ կատարված առաջին քայլն է։ Ուսումնասիրության մեջ տեղ են գտել հայ արվեստի բոլոր շրջաններից մեզ հասած խճանկարները, ներկայացվում են դրանց բովանդակությունը, թեմատիկան, գնահատվում է գեղարվեստական արժեքը, նաև հատուկ ուշադրություն է հատկացվում յուրաքանչյուր ստեղծագործության պատրաստման տեխնիկային։ Թեմայի ուսումնասիրությունը որոշակի դժվարություն է ներկայացրել առաջին հերթին հին շրջանի հուշարձանների փոքրաթիվ լինելու և դրանց վատ պահպանվածության հետևանքով: Բացի այդ, խորհրդային շրջանի աշխատանքներից շատերի հեղինակների անունները չեն պահպանվել, որոշներն էլ ապամոնտաժվել են: Այնուամենայնիվ, ի մի բերելով առկա նյութերը` ամբողջական կամ մասամբ պահպանված խճանկարները, մատենագրական տեղեկությունները ու դրանց նվիրված ուսումնասիրությունները, փորձել ենք ներկայացնել հայկական խճանկարչության ամբողջական պատմությունը՝ հնագույն շրջանից մինչև խորհրդայինի ավարտը։ Ժամանակային այսպիսի ընդգրկումն առաջին հայացքից կարող է չափազանց մեծ թվալ, սակայն այն արդարացվում է, եթե նկատի ենք ունենում տարբեր շրջաններից պահպանված խճանկարների փոքր քանակը։ Ատենախոսության նպատակն է ցույց տալ Հայաստանում խճանկարչության արվեստի պահպանված նմուշները իրենց բազմազանությամբ և հնարավորինս լայն ընդգրկումով: Հետազոտության նպատակից բխող խնդիրներն են` Համակարգել և ըստ ժամանակաշրջանների դասակարգել պահպանված և մինչ մեր օրերը հասած խճանկարչական աշխատանքները: Հայկական խճանկարչությունը համաշխարհային արվեստի պատմությունից մեկուսացված չներկայացնելու համար անհրաժեշտ ենք համարել ատենախոսության սկզբում համառոտ անդրադարձ կատարել խճանկարչության ձևավորմանն ու զարգացմանը: Ներկայացնել Հայաստանում գտնվող խճանկարային արվեստի պահպանված նմուշները` զուգահեռներ տանելով այլ երկրներում առկա նմանատիպ աշխատանքների հետ, մատնանշել դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները: Ուսումնասիրել Հայաստանում գտնված հին և միջնադարյան խճանկարների առանձնահատկություններն ու լուսաբանել դրանց թեմաները, համեմատել ոճական և տեխնիկական հատկանիշները: Հնարավորինս ամբողջական ընդգրկել նախախորհրդային և խորհրդային շրջանի այն հայ արվեստագետներին, որոնք անդրադարձել են խճանկարչությանը և ներկայացնել նրանց աշխատանքները: Ներկայացնել նոր շրջանի՝ ոչ միայն գրականությունից հայտնի խճանկարչական ստեղծագործությունները, այլև մեր հետազոտական պրպտումների արդյունքում գտնված նոր գործերը, որոնք ցայժմ ծանոթ չեն եղել արվեստասեր հասարակայնությանը: В диссертации мы обращаемся к мозаикам, дошедшим до нас со всех исторических периодов армянского искусства, представляется их содержание, тематика, а также особое внимание уделяется технике изготовления каждого произведения. Целью диссертации является представление образoв мозаичного искусства, сохраненных в Армении, в их полном многообразии и, по возможности, в широком охвате. Систематизировать и периодизировать сохраненные и дошедшие до наших дней мозаичные работы. Мы посчитали необходимым обратиться к формированию и развитию мозаики, чтобы армянская мозаика не была изолировано от истории мирового искусства. Представить сохраненные в Армении образцы мозаичного искусства, проводя параллели с подобного рода работами в других странах, чтобы выяснить их общие и отличительные черты. Изучить особенности древних и средневековых мозаик, найденных в Армении, и осветить затрагиваемые ими темы. По возможности целостно представить тех армянских художников досоветского и советского периода, которые обратились к мозаике, и представить их труды. Представить мозаичные произведения нового периода, известные не только из литературы, но и новые творения, которые до сих пор не были известны любителям искусства и были обнаружены в результате наших поисков. Впервые осуществлено целостное изучение армянской мозаики, начиная с анализа термина «мозаика» (его предыдущих наименований), до обстоятельного представления всех памятников, сохраненных полностью, частично или в виде эскиза. Отдельным отделом представлены формирование и развитие мозаики в мировом искусстве, данные и обзоры об искусстве мозаики в Армении с древнейших времен, которые встречаются в письменных источниках. Для создания целостного представления об армянской мозаике христианского периода отдельной подглавой представлены ценные экземпляры армянской мозаики, сохраненные в Иерусалиме. Представляется не только содержание и тематика всех мозаик, подвергшихся рассмотрению, но и техника каждого произведения. Впервые целостно представляются мозаичные работы армянских художников досоветского и советского периодов, в том числе такие, которые в прошлом не были исследований. The mosaics of all periods of the history of Armenian art are studied in this thesis. Their content and subject matter are presented. A special attention is paid to the technique of making of each work. The aim of the thesis is to present the various pieces of mosaic art preserved in Armenia. To systematize and classify the old mosaic works. We found it necessary to give the short history of the origin and development of the world mosaic art at the beginning of the thesis as we think that the Armenian mosaic art is part of it. To present the pieces of mosaic art preserved in Armenia comparing them with those of other countries, to draw a parallel to find out their common and distinguishing features. To study the peculiarities of old and medieval mosaics in Armenia and illustrate their subjects. To present the works of Armenian art critics of pre-Soviet and Soviet periods which concern the mosaic art. To present the mosaic works of the new period not only well-known to the society, but new and unknown ones which have been discovered thanks to our efforts. The comprehensive study of Armenian mosaic art is being made for the first time beginning with the consideration of previous different names of the idea “mosaic” up to the thorough presentation of all monuments (well or partially preserved or in the form of a draft). The origin and development of the world mosaic art in a separate part as well as the data in written sources about mosaic art from ancient times of Armenia are presented. To have a thorough idea about the Armenian mosaic art of Christian period we present the valuable samples preserved in Armenian churches of Jerusalem. The content and the subject matter as well as the technique of each mosaic work are presented in the thesis. The works of Armenian art critics of pre-Soviet and Soviet periods including those which haven’t been paid attention to before are presented thoroughly for the first time. The thesis consists of a preface, four chapters (Chapter 1 – “The mosaic art”; Chapter 2 – “The mosaic art in Armenia in pre-Christian period”; Chapter 3 – “The samples of Armenian mosaic art in the Middle Ages” and Chapter 4 – “The mosaic art of pre-Soviet and Soviet periods in Armenia”), conclusion and a list of references as well as the photos of mosaics as an appendix.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Способы художественного формообразования армянской мозаики. Methods of artistic forming of the Armenian mosaic.
      Uncontrolled Keywords: Григорян Сюзанна Сергеевна, Grigoryan Syuzanna
      Subjects: Art Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 08 May 2019 14:27
      Last Modified: 10 May 2019 10:32
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10095

      Actions (login required)

      View Item