Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ակտիվների արժեթղթավորման համակարգի ներդրման և զարգացման ուղիները ՀՀ-ում

Ոսկանյան, Անդրանիկ Արթուրի (2019) Ակտիվների արժեթղթավորման համակարգի ներդրման և զարգացման ուղիները ՀՀ-ում. PhD thesis, Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (2199Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (783Kb)

      Abstract

      Ակտիվների արժեթղթավորման համակարգի ներդրման և զարգացման հիմնախնդիրները միշտ էլ գտնվել են հետազոտողների ուշադրության կենտրոնում, որի պատճառը միայն ֆինանսական ինովացիոն այդ գործիքի կիրառումը չէ, այլև ակտիվների արժեթղթավորման նշանակալից ազդեցությունը տնտեսության զարգացման վրա: Ակտիվների արժեթղթավորման զար-գացումը հիմնականում ներկայացվում է փուլերով, որպես սկիզբ հա¬մարելով հի¬փոթեքային վարկերի արժեթղթավորումը, այնուհետև հաջորդական փուլեր համարելով ֆինանսական ակտիվների արժեթղթավորումը և դրամական հոսքերի արժե-թղթավորումը: Միևնույն ժամանակ, ակտիվների արժեթղթավորման տնտեսական շարժառիթները ձևավորվում են ինչպես տնտեսավարման մասնավոր, այնպես էլ հանրային հատ-վածում, երբ անհրաժեշտություն է առաջանում «երկար փողերի» ձևավորման և օգտագործման համար: Եթե հանրային ոլորտը ակտիվ¬ների արժեթղթավորմամբ լուծում է մակրոտնտեսական խնդիրներ` բնակչության խնայողությունները ուղղոր¬դելով ներդրումային ոլորտ, ապա բիզնեսի ոլորտը ակտիվների արժեթղթավորման ճանապարհով բարձրացնում է գործարար ակտիվության աստիճանը: Սակայն, դեռևս ինչպես տեսության մեջ, այնպես էլ ՀՀ ֆինանսատնտեսական գործնական շրջանակում, որպես կանոն, ակտիվների արժեթղթավորման գործընթացը հիմնականում ընկալվում է վերաֆինանսավորման շրջափուլի իրացման տեսանկյունից: Այսինքն, ՀՀ-ում իրականացվող ակտիվների արժեթղթավորումը դեռևս դիտարկ¬վում է տնտեսական առումով «ֆինանսական հոսքերը պարտատոմսերի փոխակերպում արժեթղթերի տեղաբաշխում վերավարկավորում պա¬տատոմսերի մարում» շրջափուլի անխափանության համատեքստում, այլ ոչ թե այդ շրջափուլի տնտեսական արդյունավետության շրջանակում: Այսպիսով, հիմնականում կարևորվում է ակտիվների արժեթղթավորման ֆինանսական վերահսկողությունն ու մշտադիտարկումը, այլ ոչ թե այդ գործընթացի տնտեսական արդյունավետության գնահատումը: Իսկ ակտիվների արժեթղթավորումն իր փաստացի եկամտաբերությունն է ձևավորում ինչպես ներդրողների, այնպես էլ նախաձեռնողների տնտեսական գործունեությունում, որն անհրաժեշտ է դառնում չափել, գնահատել և վերլուծել տնտեսական գործունեության ակտիվության տեսանկյունից: Ընդ որում, այս հիմնահարցի ուսումնասիրությունը դեռևս անհրաժեշտ խորությամբ ուսումնասիրված չէ ՀՀ-ում ձևավորվող ֆինանսատնտեսական հարաբերությունների գործնական և տեսամեթոդաբանական հարթություններում: Մյուս կողմից, ակտիվների արժեթղթավորման գործընթացը որոշակիորեն կրում է ֆինանսական էական ռիսկեր: Ընդ որում, ֆինանսական ռիսկերը տեղային լինելուց բացի, կարող են վերածվել համակարգային բնույթի և անգամ պատճառ դառնալ համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի, որի ցայտուն օրինակը հանդիսացավ ԱՄՆ հիփոթեքային շուկան: Այս առումով, անհրաժեշտություն է ծագում գնահատել այդ գործընթացին ուղեկցող ֆինանսական ռիսկերը արժեթղթավորման համախմբված ռիսկի ցուցանիշով, որն իր խորքային մեկնաբա-նությունները դեռևս չի ստանում ինչպես տեսության մեջ, այնպես էլ գործնականում: ՀՀ ֆինանսատնտեսական իրականությունում դեռևս իր համապարփակ լուծումը չի գտել նաև ակտիվների արժե¬թղթավորման տնտեսական արդյունքների տեղեկատվական հոսքերի համակարգման խնդիրը: Ակտիվների արժեթղթավորման գործընթացում ընդգրկված բոլոր կազմակերպչական միավորները տեղեկատվության փոխանցման առումով գործում են միմյանցից անկախ: Եվ քանի որ ակտիվների արժեթղթավորումը իր բնույթով չի սահմանափակվում մեկ կազմակերպության շրջանակում, և մյուս կողմից, տնտեսական եկամտաբերության հետագիծ է թողնում ինչպես ներդրողների, այնպես էլ բանկերի, վարկառուների շրջանում, ուստի ոչ միայն հնարավոր է դառնում, այլև անհրաժեշտություն է առաջանում համակարգելու այդ տեղեկատվությունը կենտրոնացված հաշվապահական հաշվառման միջոցով, որի գծով տեսաբանների կողմից դեռևս չեն առաջարկվում մեթոդաբանական լուծումներ: ՀՀ-ում արժեթղթավորված ակտիվների շուկայի զարգացման էական ռեզերվ¬ներ է պարունակում հիփոթեքային վարկավորումը: Ավելին, ՀՀ հիփոթեքային շուկայում վերջին տարիների զարգացումների ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այդ վարկերի տեղաբաշխման գործընթացում նույնիսկ կարճաժամկետ կտրվածքով աճ է նկատվում: Այս առումով, ներկայումս կարևորվում է ակտիվների արժեթղթա-վորման համակարգի ներդրման և զարգացման հայեցակարգի առաջադրումը, որում արժեթղթավորված ակտիվներով ապահովված պարտատոմսերի շուկայի զարգացման խթանիչ ուղիներ կներկայացվեն նախաձեռնողների, պարտատոմսեր գնորդների, վերավարկավորվող կազմակերպությունների տնտեսական շահերի ներդաշնակեցման ոլորտում: Հետևաբար, արդիական է համարվում արժեթղթավորված ակտիվներով ապահովված պարտավորությունների շուկան դիտարկելու առավել լայն իմաստով և նրա մասնակիցների միջև փոխկապակցված մոտիվացիոն լծակներ ստեղծելու` «երկար փողերի» արդյունավետ կառավարման և տնտեսական շահեր հետապնդելու համար: Այս առումով, կարևորվում է ՀՀ-ում գործող ֆինանսական շուկայում համեմատական վերլուծության իրականացումը արժեթղթավորման տնտեսական արդյունավետության գծով ոչ միայն այդ գործընթացի յուրաքանչյուր փուլում, այլև ֆինանսական հոսքերի արժեթղթավորման ամբողջական շղթայում, գնահատելով «երկար փողերի» ձևավորման նպատակահարմարությունն ու եկամտաբերությունը: Հարկ է նշել, որ ակտիվների արժեթղթավորման ինստիտուտների համակցման, հիփոթեքային ակտիվների արժեթղթավորման ֆինանսական ռիսկերի գնահատման, արժեթղթավորման արդյունավետության գնահատման տեղեկա¬տվական ապահովվածության հիմնախնդիրները դեռևս իրենց խորքային լուծումները չեն ստացել նրանց հետազոտություններում, որն էլ կանխորոշել է ատենախոսության թեմատիկ ուղղվածությունը և կատարված հետազոտության նպատակադրումները: Հետազոտության նպատակը և խնդիրները։ Հետազոտության նպատակն է հանդիսացել ներկայացնել ՀՀ-ում ակտիվների արժեթղթավորման համակարգի ներդրման և զարգացման ուղիներ, որը նպաստում է հիփոթեքային ակտիվների արժեթղթավորման ֆինանսական ռիսկերի համապարփակ գնահատմանը, արժեթղթավորման գործընթացի ֆինանսական կայունության ամրապնդմանը, ինչպես նաև արժեթղթավորված ակտիվներով ապահովված պարտատոմսերի թողարկման տնտեսական արդյունավետության գնահատմանը: Ելնելով հետազոտության նպատակից, ատենախոսությունում առաջադրվել են հետևյալ խնդիրները, ուսումնասիրել ՀՀ-ում ակտիվների արժեթղթավորման ինստիտուտների համակցման ներկայիս համակարգը, բացահայտել արժեթղթավորման առկա գործնթացների ֆինանսական կայունության ուղիները, բացահայտել ՀՀ-ում արժեթղթավորման համակարգի ներդրման և զարգացման խոչընդոտները և դրանց հաղթահարման ուղղությունները, հաշվի առնելով ակտիվների արժեթղթավորման գործընթացի ամբողջական շղթայում ձևավորվող ֆինանսական ռիսկերը, ներկայացնել հիփոթեքային ակտիվների արժեթղթավորման ֆինանսական ռիսկերի գնահատման մոտեցումներ և ակտիվների արժեթղթավորմանը հատուկ ռիսկերի չափման առանձնահատուկ ցուցանիշներ, մշակել տեղեկատվական հոսքերի համապարփակ արձանագրման և համակարգման նպատակային մեխանիզմ, ընդգրկելով ակտիվների արժեթղթավորման ողջ շղթան և նպաստելով այդ գործընթացի տնտեսական արդյունավետության գնահատման աստիճանի բարձրացմանը, առաջարկել ՀՀ-ում ակտիվների արժեթղթավորման համակարգի ներդրման և զարգացման հայեցակարգ, ներկայացնելով արժեթղթավորված ակտիվներով ապահովված պարտատոմսերի շուկայի զարգացման խթանիչ ուղիները։ Հետազոտության ուսումնասիրության օբյեկտ է հանդիսացել Հայաստանի Հանրապետությունում գործող արժեթղթերի շուկան, իրեն հատուկ գործառույթների ոլորտով: Հետազոտության առարկան ակտիվների արժեթղթավորման գործընթացն է և արժեթղթավորման ֆինանսատնտեսական կառավարման հայեցակարգային շրջանակը: Հետազոտության տեսական, մեթոդաբանական և տեղեկատվական հիմքերը: Հետազոտության համար տեսական և տեղեկատվական հիմք են հանդիսացել ակտիվների արժեթղթավորման գործընթացի, հատկապես` հիփոթեքային վարկերի արժեթղթավորման վերաբերյալ հայրենական և արտասահմանյան հետազոտողների աշխատությունները, գիտական հրատարակումները, աշխատանքային փաստաթղթերը, մակրոտնտեսական վերլուծությունները: Ատենախոսությունում օգտագործվել են ակտիվներ արժեթղթավրող և պարտատոմսեր թողարկող կազմակերպությունների գործունեության ֆինանսական արդյունքներին վերաբերող հաշվետվական տվյալներ, ՀՀ վիճակագ¬րական և ուսումնասիրման բնագավառին առնչվող այլ նյութեր: Հետազոտության մեջ կիրառվել են գիտական աբստրակցիայի, ֆինանսատնտեսական, վիճակագրական, գործոնային և փորձագիտական վերլուծության մեթոդներ, ինչպես նաև ակտիվների արժեթղթավորման գծով փորձագիտական ուսումնասիրությունների եղանակներ: Հետազոտության գիտական նորույթն է հանդիսացել ՀՀ-ում ակտիվների արժեթղթավորման համակարգի զարգացման հայեցակարգի մշակումը: Ակտիվների արժեթղթավորման ինստիտուտների համակցման ներկայիս խնդիրների, ինչպես նաև արժեթղթավորման առկա գործընթացների ֆինանսական կայունության ուսումնասիրությունների հիման վրա բացահայտվել են ՀՀ-ում արժեթղթավորման համակարգի զարգացման խոչընդոտները և դրանց հաղթահարման ուղղությունները, Մշակվել է հիփոթեքային ակտիվների արժեթղթավորման ֆինանսական ռիսկերի գնա¬հատման համակարգ՝ ակտիվների արժեթղթավորման համընդհանուր շղթայի շրջանակում համախմբված ռիսկի ցուցիչի օգնությամբ, Մշակվել է ակտիվների արժեթղթավորման ամբողջ շրջափուլի տեղեկատվական հոսքերի համակարգման մեխանիզմ, որը հնարավորություն է տալիս նոր հաշիվների և հաշվային թղթակցությունների օգնությամբ գրանցել արժեթղթավորման տնտեսական արդյունքները, և մշտադիտարկման ենթարկել պարտատոմսերի տեղաբաշխման և մարման ամբողջ գործընթացը։ Հիմնավորվել են ակտիվների արժեթղթավորման համակարգի ներդրման և զարգացման հայեցակարգային դրույթները և ներկայացվել արժեթղթավորված ակտիվներով ապահովված պարտա¬տոմսերի շուկայի զարգացման և մասնակիցների տնտեսական շահերի խթանման ուղիներ: Ատենախոսությունն իրենից ներկայացնում է ՀՀ-ում ակտիվների արժեթղթավորման համակարգի ներդրման և զարգացման գծով տեսական և գործնական ուսումնասիրությունների հիման վրա մշակված համալիր հետազոտություն, որը ներառում է որոշակի հիմնարար առաջարկություններ` ուղղված ակտիվների արժեթղթավորման գործընթացի բարելավման հայեցակարգային ուղիների բացահայտմանը: Հետազոտության արդյունքները, կատարված առաջարկությունները, մշակված մոտեցումները և մեթոդները կարող են գործնական կիրառություն գտնել ՀՀ արժեթղթերի շուկայում` նպաստելով ակտիվներով երաշխավորված պարտատոմսերի թողարկման ռիսկերի կառավարման ոլորտում որոշումների կայացման արդյունավետությանը, արժեթղթավորման տնտեսական արդյունավետության գործնական գնահատմանը, հաշվետվական համակարգի մեթոդաբանության բարելավմանը: Հետազոտության հիմնադրույթները և գիտական արդյունքները քննարկվել են Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի ֆինանսների ամբիոնում։ Ներածությունում հիմնավորվել է թեմայի արդիականությունը, սահմանվել են հետազոտության նպատակը և խնդիրները։ Ներկայացվել են հետազոտության օբյեկտը և առարկան, տեսական և տեղեկատվական հիմքերը, գիտական նորույթը և ստացված արդյունքների գիտագործնական նշանակությունը։ Ատենախոսության առաջին՝ «Ակտիվների արժեթղթավորման զարգացումը և դրսևորման արդի առանձնահատկությունները» գլխում քննարկվում է ակտիվների արժեթղթավորման զարգացման փուլերը և ժամանակակից գործառույթները: Արժեթղթերի շուկայի ակտիվությունը կախված է երկրի տնտեսության ծավալներից, թողարկող ընկերությունների գործունեության արդյունավետությունից, բնակչության կենսամակարդակից և խնայողություններ ձևավորելու նրանց կարողությունից, ինչպես նաև ներդրման օբյեկտ հանդիսացող ֆինանսական գործիքների առկայությունից: Արժեթղթերի շուկայի միջոցով, մի կողմից, տեղի է ունենում դրա¬մական միջոցների հոսք դեպի տնտեսության այն ոլորտները, որտեղ առկա է դրանց պակասը, մյուս կողմից` իրականացվում է կապիտալի ուղղորդումը դեպի այն ոլորտները, որոնք վերելք են ապրում և համապատասխանաբար կարիք ունեն մեծածավալ ներդրումների : Հիմնականում, մասնագիտական գրականությունում ակտիվների արժեթղթավորումը կապակցում են ֆինանսական ակտիվներին նոր որակ հաղորդելու և վա¬ճառահանելու հետ, նշելով, որ արժեթղթավորումը ֆինանսական գործիքների համակցումն ու փաթեթավորումն է նոր գործիքակազմում, որը հնարավոր է վաճառել , կամ արժեթղթավորումը կառուցողական գործընթաց է, որը թույլ է տալիս փաթեթավորելու վարկային տոկոսներն ու դեբիտորական պարտքերը, և դրանք վաճառելու որպես ապահովված արժեթղթեր: Նշվում է նաև, որ արժեթղթավորումը ֆինանսական գործարք է, որի դեպքում կատարվում է որակապես միասեռ ակտիվների համախմբում, դրա հիման վրա արժեթղթերի թողարկում և տոկոսների վճարում : Տնտեսավարման արդի պայմաններում կարևորվում է ինչպես ակտիվների արժեթղթավորման տնտեսական նախադրյալների, այնպես էլ արժեթղթավորման մեխանիզմների վերլուծությունը: Ներկայումս, արժեթղթավորման անհրաժեշտությունն ու նախադրյալները դիտարկվում են մի շարք ուղղություններով: Նախ և առաջ, ակտիվների արժեթղթավորումը հնարավորություն է ստեղծում գործարարության ընդլայնմանն ուղղված ֆինանսական ներարկումների իրականացման համար: Գնելով պարտատոմսեր, ներդրողները դրանով լրացուցիչ ֆինանսական ռեսուրսներ են ձևավորում գործարարության զարգացման համար. ակտիվացնում են կապիտալի շուկան և նրա վրա ազդող գործոնները: Մյուս կողմից, ակտիվների արժեթղթավորումը ապահովում է ֆինանսական միջոցների հավաքագրման կայունության երաշխիքներ, քանի որ այն հիմնվում է գրավադրված ակտիվների, կամ կայուն դրամական ապագա ներհոսքերի երաշխավորման վրա: Գործնականում բանկային ակտիվների արժեթղթավորումը տնտեսական իր առավելություններով (տես գծապատկեր 1.) կրում է ֆինանսական ռիսկեր և §ֆի¬նանսական փուչիկների¦ ձևավորման սպառնալիքներ, եթե չի գտնվում արդյունավետ կառավարման համակարգում: Целью исследования является представление способов внедрения и развития системы секьюритизации активов в Армении, которые способствуют всесторонней оценке финансовых рисков секьюритизации активов, укреплению финансовой устойчивости процесса секьюритизации, а также оценке экономической эффективности эмиссии секьюритизированных ценных бумаг. Исходя из цели исследования в диссертации были предложены следующие проблемы: изучить существующую систему комбинации инцтитуциональных структур при секьюритизации активов в Армении, выявить проблемы, пути совершенствования законодательной базы, а также финансовую устойчивость текущих процессов секьюритизации, определить препятствия для внедрения и развития системы секьюритизации в Армении и способы их преодоления, принимая во внимание финансовые риски, возникающие во всей цепочке секьюритизации активов, представлять подходы к оценке финансовых рисков секьюритизации ипотечных активов и показатели для измерения конкретных рисков секьюритизации, разработать целевой механизм для всестороннего учета и координации информационных потоков, включая целую цепочку секьюритизации активов и способствуя повышению уровня оценки экономической эффективности этого процесса, предложить концептуальные положения по внедрению и развитию системы секьюритизации активов в РА путем представления стимулирующих способов роста рынка ценных бумаг обеспеченных активами․ Научная новизна исследования։ Научная новизна исследования заключалась в разработке концепции внедрения и развития системы секьюритизации активов в РА. В частности: на основе текущих вопросов комбинации институтов секьюритизации активов, а также исследований финансовой устойчивости существующих процессов секьюритизации, были выявлены препятствия внедрения и развития системы секьюритизации в Армении и пути их преодоления, разработана система оценки финансовых рисков секьюритизации ипотечных активов на основе использования совокупного индикатора риска в рамках всеобщей цепочке секьюритизации, разработана система учета информационных потоков общего процесса секьюритизации активов, что позволяет регистрировать экономические результаты секьюритизации с помощью новых и корреспондентских счетов и контролировать весь процесс размещения и погашения облигаций, обоснованы концептуальные положения по внедрению и развитию системы секьюритизации активов и представлены пути развития рынка ценных бумаг обеспеченных активами и пути содействия экономическим интересам участников.The purpose of the research is to present the ways of introduction and development of the asset securitization system in Armenia, which contribute to comprehensive assessment of financial risks of asset securitization, improvement of financial stability of securitization process as well as assessment of the economic effectiveness of securitized bond issuance. The following objectives were proposed in the thesis based on the purpose of the research: explore the current system of combination of asset securitization institutes in Armenia, identify the issues, the ways of improving the legislative field, as well as the financial stability of existing securitization processes, identify obstacles to the introduction and development of the securitization system in Armenia and ways to overcome them, taking into account the financial risks arising in the whole chain of asset securitization process, introduce financial risk assessment approaches for mortgage assets securitization and specific risk measurement indicators, develop a targeted mechanism for comprehensive record and coordination of information flows, including the whole chain of asset securitization and contributing to the increase of the level of assessment of the economic efficiency of that process, propose conceptual provisions for the introduction and development of asset securitization system in RA by introducing stimulating ways of development of asset-backed securities market. Scientific novelty of the research։ The scientific novelty of the research is the development of the concept of introduction and development of the asset securitization system in RA. S

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Способы внедрения и развития системы секьюритизации активов в РА. The ways of introduction and development of asset securitization system in RA.
      Uncontrolled Keywords: Восканян Андраник Артурович, Voskanyan Andranik Artur
      Subjects: Economy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 08 May 2019 19:12
      Last Modified: 10 May 2019 12:07
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10101

      Actions (login required)

      View Item