Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Патофизиологические аспекты нейроэндокринных дисфункций у больных с первым психотическим эпизодом

Лорикян, Ани Гагиковна (2018) Патофизиологические аспекты нейроэндокринных дисфункций у больных с первым психотическим эпизодом. PhD thesis, НАН РА Институт физиологии имени Л. А. Орбели.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (2299Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1527Kb)

      Abstract

      Шизофрения представляет собой наиболее тяжелое психическое заболевание, распространенность которого в мире оценивается около 1 % [Tandon R. et al., 2008; Kahn R.S. et al., 2015]. У большинства больных заболевание характеризуется ранним проявлением (18-30 лет), хроническим течением с частыми обострениями, социальной изоляцией, а также низким качеством жизни. В связи с этим значимым представляется исследование первого психотического эпизода (ППЭ), эффективность терапевтических мероприятий которого может повлиять на долгосрочный результат [Гурович И.Я. и др.,2004; Gleeson J. et al., 2017]. Актуальность темы диссертации, прежде всего, определяется возможностью изучения нейробиологической природы, патофизиологических основ заболевания и пациенты с ППЭ в этом отношении представляют уникальную модель для исследования, так как они интактны в отношение терапии. На сегодняшний день исследование гормональных, биохимических и антропометрических показателей для изучения проблемы терапии и прогноза развития метаболического синдрома больных с ППЭ приобретает особое значение. Изучение этого аспекта проблемы будет способствовать определению гормональных предикторов эффективности терапии и даст возможность минимизировать развитие нейроэндокринных побочных эффектов у больных с ППЭ при проведении антипсихотической терапии с учетом факторов развития метаболического синдрома. Актуальность уточнения патофизиологических основ шизофрении сводится к активному изучению биомаркеров остроты заболевания с учетом тяжести психопатологической симптоматики и гендерного факторов, которые связаны с патофизиологическими процессами и представляют собой индикаторы болезненного состояния. К настоящему времени в научной литературе имеется недостаточно данных относительно изучения уровней исследуемых нами гормонов - кортизола и дегидроэпиандростерон-сульфата (ДГЭА-С) у больных с ППЭ, к тому же данные этих показателей малочисленны и противоречивы [Harris D.S. et al. 2001; Strоus R.D. еt аl.,2004, Beyazyuz M. et al.,2014; Karanikas E, Garyfallos G. 2015]. Наиболее изученной нейрогормональной системой, дизрегуляторные процессы которой принимают непосредственной участие в проявлении психических расстройств, а также шизофрении, является гипоталамо-гипофизарно-адреналовая (ГГА) ось [Mоndеlli V., 2013; Rеniеrs R., 2013; Labad J. еt аl., 2018].Как известно, центральное место в системе гипоталамус-гипофиз-кора надпочечников занимают стероидные гормоны коркового слоя коры надпочечников, которые обладают широким спектром биологического действия. В ряде последних исследований найдено подтверждение о наличии у пациентов с ППЭ гиперактивности ГГА-оси, однако механизм, связывающий стресс с началом психоза по – прежнему остается открытым [Mоndеlli V. еt аl., 2010; Aiello G. еt аl., 2012; Borges S. еt аl., 2013]. Биологические эффекты стресса реализуются с участием ГГА-оси, которая координирует метаболизм стероидных гормонов. В результате многочисленных исследований получены данные о наличии взаимодействия стероидов с клеточными мембранами, которые найдены также в нейронах [Hаrrisоn N.L. еt аl., 1987; Hаrrisоn N.L. еt аl., 1988; Akk G. еt аl.,2009; Sivukhina EV, Jirikowski GF. 2014]. Таким образом, стероиды способны оказывать воздействие на нейрональную динамичность, а преобразования в системе мозга, чувствительной к глюкокортикоидам, являться базой в основе модификаций системы ГГА-оси, сопряженных с развитием расстройств психики. Как известно при длительной секреции кортизола может развиваться так называемый метаболический синдром, в частности показано нарушение гомеостаза глюкозы [Garcia-Rizo C. et al., 2017] , а также наличие дислипидемии и гипертриглицеридемии [Misiak B. et al., 2017] у пациентов с ППЭ. Вместе с тем, значительная роль в формировании метаболических нарушений и, в частности, метаболического синдрома (МС) у больных шизофренией отводится психофармакотерапии (ПФТ) [Zhang S., Lan G. 2014; Daurignac E.et al., 2015]. В доступной литературе данных об изучении гормонов ГГА-оси, ряда биохимических и антропометрических показателей у вышеуказанного контингента больных явно недостаточно. В этой связи, представляется актуальным проведение комплексного исследования особенностей гормонального, биохимического дисбаланса у больных шизофренией с учетом длительности заболевания, тяжести психопатологического процесса, гендерного, фармакогенного факторов и антропометрических показателей. Так как именно системный подход позволит понять мультифакторные аспекты психических заболеваний, что будет способствовать уяснению их патогенетических и патофизиологических механизмов [Pettersson-YeoW. еt аl., 2013; Узбеков М.Г. и др.,2016]. Հոգեկան հիվանդությունների ախտագենետիկական և ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմների բազմագործոն տեսակետների շարքում կարևոր դեր է հատկացվում հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամ (ՀՀՄ) առանցք-համակարգի խանգարումներին: Հոգեախտաբանական սիմպտոմների ծանրության կենսամարկերների որոշման, հակապսիխոտիկ թերապիայի արդյունավետության նախանշանների որոնման, ինչպես նաև հակապսիխոտիկ թերապիայի ընթացքում նյութափոխանակային համախտանիշի զարգացման ռիսկի կանխատեսման նպատակով հորմոնային, կենսաքիմիական և մարդաչափական ցուցանիշների ուսումնասիրության անհրաժեշտությունը շարունակում է մնալ արդիական առաջին պսիխոտիկ էպիզոդով (ԱՊԷ) հիվանդների համար։ Այս աշխատանքում ներկայացված են այնպիսի տվյալներ, որոնք նպաստում են հորմոնային նախանշանների որոշման թերապիայի արդյունավետությունը՝ հնարավորություն տալով նվազագույնի հասցնել օլանզապինով թերապիայի պայմաններում նյարդաէնդոկրին երկրորդային ազդեցությունների զարգացումը ԱՊԷ-ով հիվանդների մոտ: ԱՊԷ-ով հիվանդների մոտ հայտնաբերվել է կորտիզոլի միջին ֆոնային ցուցանիշների զգալի բարձրացում` խիստ արտահայտված հոգեախտաբանական ախտանիշներ ունեցող տղամարդկանց և կանանց մոտ, ինչպես նաև դիհիդրոէպիանդրոստերոն սուլֆատի (ԴՀԷԱ-Ս) զգալի բարձրացում` համեմատաբար նվազ արտահայտված հոգեախտաբանական ախտանիշներ ունեցող տղամարդկանց մոտ: Հաշվի առնելով գենդերային գործոնը և հոգեախտաբանական ախտանիշների ծանրությունը՝ ԱՊԴ-ով հիվանդների խմբում հակապսիխոտիկ բուժման գործընթացում հայտնաբերվել է. ա)կանանց մոտ` կորտիզոլի և ԴՀԷԱ-Ս-ի խմբային միջին ընդհանուր ցուցանիշների փոփոխությունների միաուղղվածություն թերապիայի ընթացքում, և տղամարդկանց մոտ՝ կորտիզոլի մակարդակի նվազում ԴՀԷԱ-Ս-ի աճման ֆոնի վրա, ինչը վկայում է հաջողված թերապիայի մասին, բ)կորտիզոլի և ԴՀԷԱ-Ս-ի մակարդակների առավելագույն ցուցանիշ թերապիայի 2-րդ փուլում թույլ արտահայտված հոգեախտաբանական խանգարումներ ունեցող կանանց մոտ, ինչը հաստատում է ԴՀԷԱ-Ս-ի կարևոր դերը կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա կորտիզոլի նեյրոտոքսիկ ազդեցությունների փոխհատուցողական գործընթացում: Բացահայտվել է, որ խրոնիկ հիվանդների և ԱՊԷ-ով թերապիա ստացած խմբերի միջև, անկախ սեռից, ի տարբերություն թերապիա չանցածների, կորտիզոլի և ԴՀԷԱ-Ս-ի դինամիկան կրում է նմանատիպ բնույթ, ինչը հիվանդների մոտ համապատասխանում է ՀՀՄ-առանցք-համակարգի առավել ֆիզիոլոգիական սթրես ռեակյցիաների մասին պատկերացումներին թերապիայի հաջողվածության դեպքում: Թերապիա չանցածների մոտ հետազոտվող հորմոնների դինամիկայի տարաբնույթ ուղղվածությունը, կարող է որակվել որպես հակապսիխոտիկ թերապիայի արդյունավետության բացակայություն, վկայելով ՀՀՄ-առանցքի առավել մեծ անհավասարակշռության մասին, ինչը կապված է օլանզապինով թերապիայի ընթացքում ախտաբանական սթրեսային հակազդեցության հետ: The hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) system dysfunction plays a pivotal role in multifactorial aspects of pathogenesis and pathophysiological mechanisms of mental diseases. In patients with a first episode psychosis (FEP), the study of hormonal, biochemical and anthropometric parameters to identify biomarkers that can predict severity of psychopathological symptoms, search for predictors of the efficacy of antipsychotic therapy, as well as to predict the risk of metabolic syndrome in antipsychotic therapy remains an urgent issue. Data of present study highlight the critical importance of determination of hormonal predictors of the efficacy of therapy, which make it possible to minimize neuroendocrine-related side effects of treatment with olanzapine in patients with FEP. In patients with FEP, a significant increase in mean baseline values of cortisol levels in men and women with severe psychopathological symptoms, as well as the level of dehydroepiandrosterone sulfate (DHEA-sulfate) in men with less severe psychopathological symptoms was revealed. During antipsychotic therapy with a gender perspective and the severity of psychopathological symptoms in the group of patients with FPE, have been identified: a) in women-unidirectional changes in indices in mean total group of cortisol and DHEA-sulfate during therapy; in men-a decrease in cortisol levels, against increase in DHEA-sulfate, proving its effectiveness; b) the highest level of cortisol and DHEA-sulfate in women with mild psychopathological disorders in the 2nd phase of therapy, which confirms the importance of DHEA-sulfate to compensate for neurotoxic effects of cortisol on CNS. It was revealed that dynamics of cortisol and DHEA-sulfate indices in patients responders with FEP and chronically ill patients, regardless of gender, in contrast to nonresponders, was unidirectional, which is consistent with the idea of more physiological stress-reactions of the HPA-axis in patients in case of effective therapy. Multidirectional feature of the dynamics of hormones of the present study was identified in nonresponders as a sign of inefficiency in the antipsychotic therapy related to more severe imbalance in the HPA-axis associated with pathological stress response in the treatment with the antipsychotic drug olanzapine. Significant increase in the frequency and level of dyslipidemia associated with the metabolic syndrome, as well as a significant positive correlation between biochemical parameters and body mass index, especially following termination of olanzapine treatment in patients with FEP highlight the role of pharmacogenomic factor in the formation of an imbalance of homeostasis and the risk of developing metabolic syndrome. In general, background and dynamic monitoring of biochemical, hormonal and anthropometric parameters for prognostic purposes provides an opportunity to minimize the imbalance in the HPA system and the subsequent «metabolic» effects of therapy in patients with FEP. The results prove the expediency of complex clinical-psychopathological and hormonal study with the purpose of revealing the features of the HPA system disruption prior antipsychotic prescribing in patients.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: նյարդաէնդոկրին ֆունկցիաների խանգարման ախտաֆիզիոլոգիական ասպեկտները առաջին պսիխոտիկ էպիզոդով հիվանդների մոտ: Pathophysiological aspects of neuroendocrine dysfunction in patients with the first episode psychosis.
      Uncontrolled Keywords: Լորիկյան Անի Գագիկի, Lorikyan Ani
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 10 May 2019 09:48
      Last Modified: 13 May 2019 10:48
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10106

      Actions (login required)

      View Item