Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Լոլիկի հարավամերիկյան ցեցը Արարատի մարզում և պայքարի համալիր միջոցառումների մշակումը դրա դեմ

Սարգսյան, Լուսինե Խաչիկի (2019) Լոլիկի հարավամերիկյան ցեցը Արարատի մարզում և պայքարի համալիր միջոցառումների մշակումը դրա դեմ. PhD thesis, Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարան.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (16Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (4Mb) | Preview

      Abstract

      Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության կարևորագույն ճյուղերից մեկը բանջարաբուծությունն է, որտեղ իրենց ուրույն տեղն են գրավում մորմազգի (Solanaceae) ընտանիքին պատկանող մշակաբույսերը, առավելապես լոլիկը (Solanum lycopersicum L.): Շնորհիվ բարենպաստ կլիմայական պայմանների՝ Արարատյան հարթավայրը դարձել է լոլիկի աճեցման հիմնական գոտիներից մեկը, սակայն տարածաշրջանի բնակլիմայական պայմանները բարենպաստ են նաև լոլիկի խիստ վտանգավոր վնասատու՝ լոլիկի հարավամերիկյան ցեցի (Tuta absoluta Meyr) բազմացման և զարգացման համար: Հայաստանի Հանրապետությունում այս վնասատուն առաջին անգամ հայտնաբերվել է 2012 թ. ՀՀ Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանի մի շարք համայնքներում, բաց և փակ գրունտի պայմաններում: Հետագայում լոլիկի ցեցի տարածման արեալն ընդլայնվել է՝ ընդգրկելով հանրապետության մյուս մարզերը: Ֆիտոֆագի թրթուրների կողմից հասցրած վնասի հետևանքով բույսերի տերևների վրա առաջանում են ականներ, որոնք հետագայում իրար են միանում և պատճառ դառնում տերևների և ցողունների չորացմանը: Լոլիկի ցեցի թրթուրների թաքնված կյանք վարելու հետևանքով բարձր չէ կիրառվող միջատասպան միջոցների կենսաբանական արդյունավետությունը: Այդ իսկ տեսանկյունից, վնասատուի դեմ գիտականորեն հիմնավորված պայքարի համալիր միջոցառումների մշակումն ու ներդրումը խիստ արդիական է: Կատարված հետազոտությունները նպատակ են հետապնդել Արարատի մարզի պայմաններում լոլիկի հարավամերիկյան ցեցի զարգացման կենսաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրման հիման վրա մշակել և գյուղատնտեսներին առաջարկել դրա դեմ էկոլոգիապես հիմնավորված պայքարի համալիր միջոցառումներ: Հետազոտության հիմնական խնդիրներն են՝ ֆիտոֆագի տարածվածության, հասցրած վնասի բնույթի և կերաբույսերի պարզաբանումը, վնասատուի ձևաբանական և կենսաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրումը, պայքարի համալիր միջոցառումների մշակումը մեխանիկական, ֆիզիկական, կենսաբանական և քիմիական մեթոդների կիրառմամբ, ներդրմանն առաջարկվող պատրաստուկների կենսաբանական և տնտեսական արդյունավետության գնահատումը: Առաջին անգամ Հայաստանի Հանրապետությունում և, մասնավորապես, Արարատի մարզի պայմաններում ուսումնասիրվել են լոլիկի հարավամերիկյան ցեցի ձևաբանական և կենսաբանական առանձնահատկությունները, պարզաբանվել է ֆիտոֆագով լոլիկի տարբեր սորտերի և հիբրիդների վնասվածությունը: Մշակվել են վնասատուի դեմ պայքարի արդյունավետ համալիր միջոցառումներ, մասնավորապես՝ փորձարկվել են տարբեր ապրանքանիշի ֆերոմոնային թակարդներ, քիմիական և մանրէակենսաբանական պատրաստուկներ, տրվել է դրանց արդյունավետության գնահատականը: Благодаря благоприятным климатическим условиям, Араратская долина является одной из основных поясов для выращивания томата. Однако, природно-климатические условия региона благоприятны также для развития и размножения особо опасного вредителя, южноамериканской томатной моли. Этот вид моли в Республике Армения впервые был зарегистрирован в 2012 году. Впоследствии он расширил свой ареал распространения и теперь встречается также и в других областях республики, где занимаются культивированием томатов. Нами впервые в Араратском марзе РА были исследованы морфологические и биологические особенности южноамериканской томатной моли, в результате чего были выявлены поврежденные фитофагом различные сорта и гибриды томатов. Разработаны эффективные комплексные мероприятия по борьбе с вредителями, в частности, испытаны феромонные ловушки разных моделей, химические и микробиологические препараты и определена оценка их эффективности. С целью определения генетической выносливости различных сортов, исследована степень повреждения наиболее часто встречающихся в РА сортов томата. Согласно результатам наших исследований фитофагами наиболее чаще повреждаются листья и плоды сорта Ларвар 366 (соответственно 41,6% и 52%), а гибрид RW1 повреждается меньше всех (соответственно 26,6% и 17,6%). В 2014-2015 гг. в общине Гораван Араратского марза были осуществлены фенологические исследования, согласно которым полёт вредителей в 2014 году был 11 мая, в 2015 году - 26 мая, а период выхода фитофага из зимовки длился 30-40 дней. Согласно проведенным исследованиям было установлено, что на продолжительность развития фитофагов влияют климатические условия. Так, например, в условиях средней температуры от +19,3 до +29,4 0C и относительной влажности 45-58%, эмбриональное развитие длится максимум 7, а минимум -5 дней. Период развития личинок томатной моли в условиях средней температуры от +21,4 до 27,5 0C и относительной влажности 46-61% длится минимум 12 дней, а максимум-14 дней. Период превращения в куколку в условиях средней температуры от+21,2 до 26,3 0C и относительной влажности 46-61% длится 8 дней, а максимум - 11 дней. В зависимости от климатических условий Араратской области период развития одного поколения длится 25-32 дня, а средняя плодовитость 180-220 яиц. В исследуемые годы вредитель развивался, соответственно, пятью и четырьмя поколениями. В 2014-2015гг. нами были исследованы феромонные ловушки типа «Ксаломон», «Дельта» и «Перодис», из которых наиболее эффективной оказалась Ловушка «Ксаломон». В 2014 году ею было выловлено 205, а в 2015 году- 183 бабочек. Эффективность ловушек типа "Дельта" и "Перодис" была значительно ниже. Ими в период 2014-2015 гг. были выловлены,соответственно, 130, 107 и 94, 86 бабочек. Due to favorable conditions, the Ararat valley has become one of the main zones for tomato growth; anyhow the natural and climatic conditions of the area are also favorable for the propagation, development and harmfulness of extremely dangerous and harmful South-American tomato moth. This species was first discovered in the Republic of Armenia in 2012, then it expanded its distribution areal and now it has become common in other tomato cultivating regions as well. For the first time the morphological and biological characteristics of the South-American tomato moth has been studied in the Republic of Armenia and particularly in Ararat region and the damage rate caused by phytophages to different tomato varieties and hybrids has been disclosed. Efficient complex struggling measures against the pests have been developed, particularly pheromone traps of different brands, chemical and microbiological preparations have been tested and their efficiency rate has been estimated. To determine the genetic resistance rate of tomato varieties the damage degree of the most common tomato varieties used in the republic has been studied according to which the leaves and fruits of the variety of “Larvar 366” are damaged by the phytophag most of all (41,6 and 52 percent respectively) and the least damaged variety is RW1 hybrid (26,6 and 17,6 percent respectively). In 2014-2015 phenological investigations in Goravan community of Ararat region were carried out according to which in 2014 the pest flight occurred on May 11 and in 2015 it took place on May 26; the period after hibernation of the phytophage lasted 30-40 days. According to our studies the duration of phytophage development is influenced by the climatic conditions. The embryonic development lasted maximum 7 and minimum 5 days in conditions of 19,3-29,4oC average air temperature and 45-58 % relative humidity. The duration of the tomato moth larvae development lasted minimum 12 days and maximum 14 days in conditions of 21,4-27,3оС average air temperature and և 46-61% relative humidity. The duration of nymphal stage was maximum 11 days and minimum 8 days in conditions of 21,2-26,3оС average air temperature and 45-64% relative humidity. Depending on weather conditions of Ararat region the development of a generation lasts 25-32 days and the average fecundity makes 180-220 eggs. In the mentioned years the pest developed with five and four generations respectively. In 2014-2015 the pheromone traps of “Ksalomon”, “Delta” and “Perodis” types were studied out of which the “Ksalomon” pheromone trap was the most efficient through which the greatest butterfly number-205 items in 2014 and 183 items in 2015- were entrapped. The efficiency of the pheromone traps of “Delta” and “Perodis” type was rather low. In 2014 and 2015 130,107 and 94, 86 items were respectively entrapped through the mentioned types.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Южноамериканская томатная моль в Араратском марзе и разработка комплексных мер борьбы против нее. South American tomato moth in Ararat region and complex of struggle measures against it.
      Uncontrolled Keywords: Саргсян Лусине Хачиковна, Sargsyan Lusine Khachik
      Subjects: Agriculture
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 13 May 2019 15:11
      Last Modified: 13 May 2019 15:11
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10127

      Actions (login required)

      View Item