Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Նավթամթերքի գների ազդեցությունը մակրոտնտեսական ցուցանիշների վրա (Իրանի Իսլամական Հանրապետության օրինակով)

Հեյդարյան, Հուշանգ (2019) Նավթամթերքի գների ազդեցությունը մակրոտնտեսական ցուցանիշների վրա (Իրանի Իսլամական Հանրապետության օրինակով). PhD thesis, Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Download (28Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (7Mb) | Preview

      Abstract

      Սույն հետազոտությամբ ուսումնասիրվում է նավթային եկամուտների ազդեցությունն Իրանի տնտեսության վրա՝ 2000-2016 թթ., որի համար օգտագործվել են ԻԻՀ Կենտրոնական Բանկի վիճակագրական տվյալները: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից մինչ այսօր նավթը կենսական նշանակություն ունի Իրանի տնտեսության մեջ: Կապիտալ ներդրումների բոլոր ծրագրերում նավթային եկամուտների դերը ծրագրերի ֆինանսավորման հարցում ամեն անգամ ավելի մեծ նշանակություն է ստացել, ինչն ակնհայտ է յուրաքանչյուր ծրագրում նավթի մասնաբաժնի ընդհանուր գումարի և եկամտի համեմատությունից: Հետազոտության թեման կարևորվում է մասնավորապես հետևյալ հանգամանքներով՝ 1) Իրանի պետեկամուտների 65 տոկոսն ապահովվում է նավթից, 2) կառավարության կողմից իրականացվող նախագծերի 60 տոկոսի ծախսերը կատարվում են նավթային ոլորտի հատկացումներով, 3) կառավարության հարկային անուղղակի եկամուտների 15 տոկոսն ապահովվում է նավթից, 4) ՀՆԱ-ի 30 տոկոսն ապահովվում է նավթից: Եվ այն կարևորվում է նրանով, որ երկրի տնտեսական աճը, ՀՆԱ-ն, սղաճը, գործազրկությունը, կապիտալ ներդրումների նախագծերի իրագործումը և պետական ու մասնավոր ընկերությունների շահութաբերությունը կրում են նավթային եկամուտների ազդեցությունը: Իսկ առավել կարևոր հանգամանքներից է հետազոտության ժամանակային կտրվածքը՝ Իրանի նկատմամբ նավթային սանկցիաների ժամանակահատվածը (2012-2015 թթ.), որն առանձնացնում է աշխատանքը մինչ այս կատարված մյուս ուսումնասիրություններից: Նախորդ հետազոտությունների արդյունքները տարբերվում են ներկայիս ժամանակային կտրվածքի հանգամանքներից, այդ իսկ պատճառով, անհրաժեշտ էր ուսումնասիրել նշված ժամանակահատվածում ստեղծված պայմանները: Նմանատիպ հետազոտության բացառումը կարող է կրկին հասարակությանը կանգնեցնել նավթային եկամուտների կրճատման պայմաններում, որից տուժելու են Իրանի կառավարությունը և քաղաքացիները: Թեմայի մշակվածության աստիճանի մասին վկայող մինչ օրս կատարված հետազոտություններն ու հրապարակված աշխատանքները՝ ժամանակային և տարածական տարբեր կտրվածքներով նմանա-տիպ հետազոտության իրականացման անհրաժեշտության վառ ապացույցն են: Հաշվի առնելով Միջին Արևելքում ստեղծված իրավիճակը, ցանկացած պահի սպասվում է, որ կրկին հնարավոր է նավթային եկամուտների հարցով խնդիրներ ծագեն: Հետազոտության շրջանակներում ներկայացված առաջարկությունները կարող են կանխարգելել ճգնաժամի առաջացումը, քանի որ հետազոտվող ժամանակահատվա-ծում գործադրվել են նավթային սանկցիաներ և շոկեր: Հետևաբար, այն առանձնա-հատուկ նշանակություն է ստանում նավթի արտահանման հետ կապված խնդիրների լուծումների առումով: Եվ ավելին է կարևորվում այն՝ հաշվի առնելով, որ որևէ համաշխարհային երաշխիք չկա նավթային շոկերը չկրկնվելու տեսանկյունից, և դրանց կրկնությունը հնարավոր է՝ ինչպես համաշխարհային տնտեսական այլ ճգնաժամեր: Հետազոտության արդիականության մասին նշված հանգամանքները կարևորում են տնտեսական գործոնների վրա նավթային եկամուտների ազդեցությունը և աշխատանքում առաջարկվում են լուծումներ նավթային եկամուտների կրճատման դեպքում ապահովելու կառավարության աշխատանքը՝ սղաճի և գործազրկության աճը, ինչպես նաև ՀՆԱ-ի կրճատումը կանխարգելելու ուղղությամբ: Նավթի հարցով սանկցիաներն ու գների անկումը պատճառ են դառնում, որպեսզի Իրանի նավթի վաճառքը համաշխարհային շուկաներում բարդությունների առջև կանգնի և երկրի տնտեսությունը լուրջ վնասների ու հարվածների ենթարկվի: Հետևաբար, պետք չէ ժամանակը վատնել, անհրաժեշտ է իրազեկ լինել նրա տնտեսական վնասների մասին և կառավարության կողմից ծրագրեր մշակել այդ բացասական ազդեցությունները կրճատելու ուղղությամբ: Исследование значимо тем, что проясняет степень влияния реализации нефтепродуктов на сферу макроэкономики Ирана и последствия неосуществления продаж нефтепродуктов с точки зрения экономических показателей. Оно позволит предусмотреть пути предотвращения нежелательных последствий. Исследованием сделана попытка изучить все слабые и сильные стороны отсутствия нефтяной прибыли. С целью обеспечения статистических данных и соответствующей информации использовались данные Центрального Банка ИРИ, которые постоянно публикуются в виде периодических изданий и отчетов. В 2000-2004 гг. нефтяная продукция Ирана составляла около 4 млн баррелей в день, с 2005 года этот показатель вырос, достигая 4,4 млн баррелей в день. Этот процесс пошел на убыль параллельно с нефтяным шоком 2012 г. (снижение цен на нефть) и нефтяными санкциями и достиг 3,7 баррелей в день. Нефтяные доходы также в результате нефтяного шока 2006 г. по сравнению с 24,3 млрд долларами США в 2000 году, в 2011 г. составили 119, а в 2015 г. под воздействием нефтяных санкций – 33,6 млрд долларов США, что в период отмены санкций составило 55,8 млрд долларов США. В течении 2008-2016 гг. наибольшая зависимость государственного бюджета от нефти зафиксирована в 2010 г. (53%), когда цена одного барреля нефти составляла 95 долларов США, а наименьшая отнесена к 2012 г. параллельно с шоком снижения цены на нефть (40 долларов США за один баррель) и как следствие, сокращением нефтяных доходов, в результате чего государство подняло налоговые доходы с целью обеспечения собственных расходов. Поскольку государственные доходы распределяются на текущие расходы государства (зарплата служащих), снижение нефтяных доходов сильно влияет на работу правительства, в большей мере на планы строительства и застройки. Текущие расходы правительства в 2008 г. составили 72% от общих расходов, а в 2015 г. увеличились до 86%, а часть нефтяных доходов в 2012 г. составляла 43% от общих доходов и в 2016 г. во время кульминации нефтяных санкций Ирана сократилась и достигла 33,7%. Правительство было вынуждено увеличить налоговую прибыль (с 57% общих доходов страны в 2012 г. доведя до 66,3% в 2016 г.). Валовой внутренний продукт (ВВП) Ирана по базовой цене в 1999 г. составлял 43438,5 млрд риалов, и зафиксировав 32,7%-й рост в 2000 г. составил 576493, а в 2014 г. – 10807500 млрд риалов. В 2012 г., когда давление нефтяных санкций совпало с шоком снижения мировой цены на нефть (цена за один баррель – 40-50 долларов США), часть нефтяной группы в доходах и ВВП сократилась на 37% по сравнению с предыдущим годом и по сравнению с 22%-и 2011 года в 2012 г. составила 15,1%, что в 2016 году составило 12723 тыс. млрд риалов (зафиксировав 14,3%-й рост по сравнению с предыдущим годом). В 2016 г. с отменой санкций и одновременно с ростом других составных групп ВВП, нефтяная группа зафиксировала 61,2%-й рост по сравнению с предыдущим годом. Нефтяной шок не повлиял на сельскохозяйственную группу ВВП, но имел отрицательное воздействие и на нефтяную группу, и на группу горной промышленности. Воздействие нефтяных доходов на инфляцию похоже на обоюдоострый меч: в случае эффективного управления доходами отрицательные воздействия сокращаются, в противном случае это приведет к существенным отрицательным воздействиям, инфляции и застою. Правильное управление наличностью и доходами не приведет к фиксированию двузначной инфляции в обществе. The importance of the investigation lies in the fact, that it clarifies the level of oil product sales impact over the macroeconomics of Iran and consequences of not selling oil products from the economic point of view. This will provide the possibility of envisaging the outcomes for prevention of non-favorable consequences. Investigation is undertaken for studying all weak and strong sides of lack of oil revenues. For the purpose of providing statistical data and relevant information, the IRI Central Bank data have been used, which have been continuously published in periodicals and reports. In 2000-2004, oil production of Iran was around 4 million barrels per day, which since 2005 was increased reaching to 4.4 million barrels per day. This process, during the oil shock of 2012 (oil price reduction) and along with the oil sanctions has declined dropping down to 3.7 million barrels per day. Also the oil revenues because of the oil shock (increase in oil prices) in 2006, have reached in 2011 to 119 billion US dollars instead of 24.3 billion and in 2000 by the effect of the sanctions it consisted of 33.6 billion US dollars, which during the cancellation of the sanctions reached to 55.8 billion US dollars. During 2008-2016 the dependency of state budget from oil was registered (53%) in 2010, when oil price was 95 US dollar per barrel, and the least was registered in 2012, during the oil shock (40 USD per barrel) and along with the reduction in oil revenues, as a result of which the government increased tax revenues for the purpose of ensuring its own expenses. As the state revenues are allocated to current expenses of the government (services, salaries), the reduction of oil revenues have significant effect on government works, mostly over construction and urban planning projects. The current expenses of the government within allover expenditures were increased reaching up to 86%, compared to 72% in 2008 and the in 2012 the registered 43% of oil share within the total revenue in 2016 during the peak of Iran’s oil sanctions was reduced and registered 33.7%. The government was forced to increase tax revenues (reaching up to 66.3% in 2016 within the total revenues instead of 57% in 2012). In 1999 Iran’s GDP in base price was 43438.5 billion rial, which in 2000 increased by 32.7% reaching up to 576493, and in 2014 was 10807500 billion rials. In 2012, when the sanction pressures coincided with the international oil price reduction (40.50 USD per barrel), the oil group shares in the revenues and GDP compared to the previous year were reduced by 37%, in 2016 it was 15.1% compared to 22% in 2011, which in 2016 was 12723000 billion rials (registering increase of 14.3% compared to the previous year). In 2016 by the lifting of the sanctions, the oil group compared to the previous year registered 61.2% increase along with the increase of other groups in the GDP. Oil shock did not have effect on agricultural group of the GDP, but had a negative impact on both oil and mining groups.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Влияние цен нефтепродуктов на макроэкономические показатели (на примере Исламской Республики Иран). Effect of oil products over macroeconomic parameters (by the example of the Islamic Republic of Iran).
      Uncontrolled Keywords: Гейдарян Хушанг, Heydaryan Hushang
      Subjects: Economy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 14 Jun 2019 13:44
      Last Modified: 20 Aug 2019 10:02
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10489

      Actions (login required)

      View Item