Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

ՀՀ մակերևութային ջրերի աղտոտվածության մակարդակի գնահատման տնտեսագիտամաթեմատիկական եղանակները

Փարսյան, Աստղիկ Գենադիի (2019) ՀՀ մակերևութային ջրերի աղտոտվածության մակարդակի գնահատման տնտեսագիտամաթեմատիկական եղանակները. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb) | Preview

    Abstract

    Կայուն զարգացում ապահովելու համար անհրաժեշտ է այսօրվա պահանջմունքները բավարարել առանց սահմանափակելու ապագա սերունդների հնարավորությունները: Այդ նպատակով երկրները պետք է հոգ տանեն ոչ միայն տնտեսական առաջընթացի, այլև շրջակա միջավայրի պաշտպանության համար: Աղտոտված օդը, ջրային համակարգերը, թունաքիմիկատները և բնական աղետները ներկայացնում են մարդկության համար սպառնալիքների միայն մի մասը: Բնական ռեսուրսների անխնա շահագործումը, բնությանը և շրջակա միջավայրին հասցվող վնասները մարդկության հանդեպ լուրջ սպառնալիքներ են պարունակում, որը պետք է հնարավորինս չեզոքացվի: Ուստի մարդու գործունեության վերահսկումը և կարգավորումը դարձել է անհետաձգելի անհրաժեշտություն: Շրջակա միջավայրի պահպանության հիմնախնդիրներից է ջրային պաշարների արդյունավետ պահպանությունն ու օգտագործումը, մակերևութային ջրերի աղտոտվածության մակարդակի կրճատումը: Մակերևութային ջրերի աղտոտվածության մակարդակի ախտորոշման ու գնահատման գորոծընթացում կարևորվում է բնապահպանական խնդիրների տնտեսագիտամաթեմատիկական մոդելավորումը: Վերոնշյալ հանգամանքն էլ պայմանավորում է ատենախոսության թեմայի արդիականությունը և հրատապությունը: Ատենախոսությունը նպատակ է հետապնդում Հայաստանի Հանրապետության մակերևութային ջրերի և բազմաչափ վիճակագրական վերլուծությունների ոաումնասիրության արդյունքում մշակել մակերևութային ջրերի աղտոտվածության գնահատման, մշտադիտարկման նոր մեթոդաբանություն: Այդ նպատակի իրագործման համար առաջադրվել և լուծվել են հետևյալ խնդիրները. ուսումնասիրել մակերևութային ջրերի աղտոտման մակարդակի գնահատման փորձը ինչպես Հայաստանի Հանրապետությունում, այնպես էլ արտասահմանում, բացահայտել Հայաստանի Հանրապետությունում մակերևութային ջրերի մշտադիտարկման խնդիրներից ածանցվող հիմնահարցերը, ելնելով արտասահմանյան փորձից' առաջարկել Հայաստանի Հանրապետության մակերևութային ջրերի աղտոտվածության մակարդակի գնահատման, մշտադիտարկման մեթոդական նոր մոտեցումներ, կիրառել քլաստերային վերլուծություններ ինչպես Հայաստանի Հանրապետության Հյուսիսային, այնպես էլ Հարավային ջրավազանների համար, իրականացնել քլաստերային, գործոնային և «տանդեմ» վերլուծություններ Հայաստանի Հանրապետության բոլոր ջրավազանների համար, առաջարկել Հայաստանի Հանրապետության մակերևութային ջրերի մշտադիտարկման մեթոդաբանական նոր սխեմա: Главной целью диссертации является выявление и оценка уровня загрязнения поверхностных вод Республики Армения. Для достижения этой цели были выдвинуты следующие задачи: изучить опыт оценки уровня загрязнения поверхностных вод как в Республике Армения, так и за рубежом; выявить некоторые проблемы мониторинга поверхностных вод в Армении; исходя из международного опыта, предложить новые методологические подходы к оценке загрязнения поверхностных вод в Республике Армения; применить кластерный анализ как в Северном, так и в Южном бассейнах Республики Армения; провести кластерный, факторный и тандемный анализ для всех бассейнов Республики Армения; предложить новую методологическую схему для мониторинга поверхностных вод в Республике Армения. Объектом исследования являются поверхностные воды Республики Армения. Предметом исследования являются методологические проблемы оценки, мониторинга и управления уровнем загрязнения поверхностных вод в Республике Армения. В первой главе диссертации «Окружающая среда, ее загрязнение и защита» представлены концепция окружающей среды, типы загрязнения и стандарты оценки качества, меры по охране окружающей среды и моделирование их управлением, а также глобальная экологическая политика. Во второй главе «Поверхностные воды Республики Армения» изучены водные ресурсы Республики Армения, их официальная классификация и оценка, сущность и применение некоторых статистических анализов в зарубежных исследованиях. В третьей главе «Методологические вопросы мониторинга поверхностных вод РА» проведены многомерные статистические анализы как для Северного и Южного бассейнов в отдельности, так и для всех поверхностных вод Республики Армения в целом, предлагая новые подходы к оценке и классификации уровня загрязнения поверхностных вод и новую методологию мониторинга. Основные результаты исследования и научная новизна заключаются в следующем: предложен новый методологический подход к мониторингу поверхностных вод на основе методов определения качественных характеристик использования воды; на основе тандемного анализа была предложена новая модель оценки загрязнения; были проведены кластерный анализ с использованием различных данных о бассейнах Севера и Юга, были выявлены проблемные наблюдательные пункты и причины загрязнения; были сделаны кластерный, факторный и тандемный анализы для всех бассейнов Республики Армения. Определены основные факторы, генерирующие загрязнение. The main aim of the Dissertation is to reveal and assess the pollution of the surface water of RA. In order to achieve that goal, the following problems were set and solved: N study the assessment experience of surface water pollution both in the Republic of Armenia and abroad, N discover some key issues of monitoring of surface water in the RA, N based on international experience, suggest new methodological approaches to the assessment and monitoring of surface water pollution in the Republic of Armenia, N Implement cluster analysis for both the Northern and the Southern basins of the Republic of Armenia, N Implement cluster, factor and tandem analysis of all the basins of RA, N Propose a new methodology for surface water monitoring in Armenia. The object of research is surface water of the Republic of Armenia. The subject of research are the methodological problems of assessment, monitoring and management of surface water pollution in the Republic of Armenia. The first chapter of the dissertation, entitled "Environment, Its Pollution and Protection", presents the concept of environment, the classification of its pollution and quality assessment standards, environmental protection measures and the management modeling, as well as the world ecological policy. The second chapter of the dissertation, entitled “The surface water of the Republic of Armenia” is related to the study of water resources of the RA and their official classification, as well as the assessment the of nature and use of some statistical analysis in foreign surveys. In the third chapter of the dissertation, entitled “Methodological issues of surface water monitoring in the Republic of Armenia”, a multidimensional statistical analysis was conducted on both The Northern and Southern basins of water surface of the RA separately, and all surface water of Armenia together, suggesting new approaches for assessment and classification of the surface water pollution, new monitoring methodology was suggested as well. Main scientific outcomes and innovations are the following: New methodological approach was suggested for surface water monitoring, based on the methods and mechanisms identifying qualitative characteristics of water use, New model of pollution assessment was suggested, which is based on tandem analysis, Using various data a cluster analysis was carried out on basins of the North and the South, problematic observation points and causes of pollution were identified, Cluster, factor and tandem analysis were conducted on all basins of the Republic of Armenia. The main factors generating pollution were identified.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Методы экономико-математической оценки уровня загрязнения поверхностных вод РА. Economic-mathematical methods of assessment of the surface water pollution level in the RA.
    Uncontrolled Keywords: Парсян Астхик Генадиевна, Parsyan Astghik Genadi
    Subjects: Economy
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 17 Jun 2019 09:39
    Last Modified: 26 Aug 2019 12:07
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10501

    Actions (login required)

    View Item