Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

ՀՀ Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանի մերձալպյան գոտու ռելիկտային դենդրոցենոզները և պահպանության ու վերարտադրության խնդիրները

Մխիթարյան, Հասմիկ Կարենի (2019) ՀՀ Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանի մերձալպյան գոտու ռելիկտային դենդրոցենոզները և պահպանության ու վերարտադրության խնդիրները. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Ա. Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (25Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1087Kb)

      Abstract

      Հայաստանի համար չափազանց կարևոր է անտառների, այդ թվում մերձալպյան անտառային մնացորդների դերը ոչ միայն որպես ձնհալքի, անձրևաջրերի հողաքայքայումը կանխող, այլև որպես ռելիկտային ծառաբույսերի և դենդրոցենոզների պահպանության գործում: Մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով 20-րդ դարի 90-ականներին Հայաստանում, մասնավորապես Լոռու մարզում չհամակարգված զանգվածային անտառահատումները պատճառ դարձան անտառածածկ տարածքների զգայի կրճատման, ծառուտների տեսակային կազմի անցանկալի փոփոխության: Մերձալպյան գոտին տարբեր վայրերում ընդգրկում է ծովի մակարդակից տարբեր բարձրություններ' կախված լեռնագրական և երկրաբանական պայմաններից: Մերձալպյան գոտու բուսական համակեցությունների կազմում առանձնահատուկ դեր ունեն և գիտական մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում բացառիկ ցրտադիմացկուն ծառաբույսերի ինքնատիպ դենդրոցենոզները, որոնք մեծ մասամբ ունեն ռելիկտային ծագում: Այդ համակեցությունները նույնպես վերջին հարյուրամյա պատմության ընթացքում ենթարկվել են դեգրադացիայի, որի արդյունքում հաճախ տեղի է ունեցել բարձրարժեք առանձին տեսակների փոխարինում ցածրարժեք տեսակներով: Մերձալպյան գոտու ռելիկտային դենդրոցենոզների ուսումնասիրությունն ու պահպանությունն այսօր չափազանց կարևոր է կենսաբազմազանության պահպանության տեսանկյունից, և որն անմիջականորեն բխում է «Կենսաբազմազանության մասին» կոնվենցիայի պահանջներից և մեր հանրապետության ստանձնած պարտավորություններից: Հետազոտության նպատակն է եղել բացահայտել Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանի ենթալպյան գոտու դենդրոբազմազանության և ռելիկտային դենդրոցենոզների տեսակային կազմը, դրա փոփոխության դինամիկան, այն պայմանավորող գործոնները և մշակել պահպանության ու վերարտադրության արդյունավետ ուղիներ: Այդ նպատակով մեր առջև դրվել են հետևյալ խնդիրները. Ուսումնասիրել մերձալպյան գոտու դենդրոբազմազանությունը և ռելիկտային դենդրոցենոզները, դրանց տեսակային և էկոբիոմորֆ կազմը, համեմատական ուսումնասիրություն կատարել վերջին 70 տարիների ընթացքում մերձալպյան գոտու դենդրոցենոզների փոփոխության դինամիկայի վերաբերյալ, ուսումնասիրել մերձալպյան գոտու ռելիկտային դենդրոցենոզների տարածման և վերականգնման օրինաչափությունները, մշակել մերձալպյան գոտու դենդրոցենոզների պահպանության և վերարտադրության արդյունավետ ուղիներ: Առաջին անգամ բազմակողմանի ուսումնասիրվել են ենթալպյան գոտու ռելիկտային դենդրոցենոզները և բացահայտվել վերջին 70 տարիների ընթացքում դրանցում տեղի ունեցած փոփոխությունները Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանում: Ուսումնասիրվել են անտառաճման առանձնահատկությունները և բացահայտվել մերձալպյան գոտու սահմանների վերականգնման հնարավորությունները: Մշակվել են մերձալպյան գոտու ռելիկտային դենդրոցենոզների պահպանության ու վերարտադրության արդյունավետ ուղիներ: Հիմնավորվել է մերձալպյան ռելիկտայի և դենդրոցենոզևերի բևապահպաևակաև բարձրարժեքոնթյուևը և դրանց որպես բնության հատուկ պահպաևվող տարածքի առաևձևացմաև աևհրաժեշտոնթյոնևը: Կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքները հիմք կհանդիսանան Հայաստանի, մասնավորապես Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանի մերձալպյաև գոտու ռելիկտային դենդրոցենոզևերի պահպանության և աևտառվերակաևգևմաև աշխատանքների ճիշտ կազմակերպման համար: Արդյունքները կիրառելի կլինեն Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանի մերձալպյաև գոտու ռելիկտային դենդրոցենոզևերի բևապահպաևակաև միջոցառումների մշակման և կազմակերպման համար: Ատենախոսության հիմնական դրույթները հրատարակվել են հեղինակի անհատական և համատեղ 7 հոդվածներում: В результате энергетического кризиса в 90-ые годы XX века в Лорийской области Армении были осуществлены массовые несанкионированные рубки леса, приведшие как к сокращению лесных площадей, так и к серьезным изменениям лесных экосистем. Субальпийские леса Северной Армении относятся к лесам высокой природоохранной ценности. В их составе представлены редкие, включенные в Красную книгу Армении виды растений, а также они выполняют различные природоохранные функции. Целью работы является изучение дендроразнообразия реликтовых дендроценозов суб-альпийского пояса Гугаркского региона Лорийской области, в первую очередь динамики их изменения, а также факторов, вызывающих эти изменения. Кроме того, специальное внимание было уделено установлению эффективных путей возобновления субальпийских лесных экосистем. В ходе работы были исследованы особенности роста леса, оценены перспективы восстановления верхней границы лесной растительности, а также разработаны эффективные методы сохранения и возобновления реликтовых дендроценозов субальпийского пояса Северной Армении. Дендрофлора субальпийского пояса исследованной территории характеризуется относительно бедным видовым составом. В ней зарегистрировано 52 вида, относящихся к 20 семействам и 32 родам, что составляет 14% всей дендрофлоры республики. В составе дендрофлоры два вида голосеменных растений (Pirns kochiana L.n Juniperus hemisphaerica L.), остальные 50 видов - покрытосеменные. По числу родов и видов наиболее богато семейство Rosaceae, включающее 9 родов и 13 видов. Сравнительно богато видами семейство Salicaceae - 7 видов. Биоморфный анализ показывает, что в составе дендрофлоры деревья представлены 20 видами (38,2%), кустарники - 31 (60%), полукустарники -1 видом (1,8%), древовидные лианы отсутствуют. Большинство деревьев в субальпийском поясе представлено низкорослыми растениями с изогнутыми стволами (Betula litwinowii Doluch., Acer trautvetteri Medw., Sorbus aucuparia L., Salix caprea L.). Специальные исследования были посвящены морфометрическим показателям видов Betula, Acer, Rhododendron, Salix caprea, Sorbus, играющих наиболее важную роль в сложении исследованных ценозов. В исследованном регионе в настоящее время наиболее благоприятными для восстановления и развития субальпийских лесных экосистем являются высоты 2000-2200м над ум. Здесь, при отсутствии или слабом антропогенном воздействии, наблюдается естественное лесовоз¬обновление на ныне безлесых территориях. При сравнении данных 70-летней давности с современными было выявлено, что видовой состав субальпийских лесов Лорийской области практически не изменился, однако отмечается более интенсивное распространение Betulalitwinowii, отличающейся наиболее высокой семенной продуктивностью. Отмечается также хорошее состояние популяций Sorbus aucuparia и Acer trautvetteri. При этом обнаружено, что при семенном размножены Sorbusau- cupar aпродвигается вверх по склонам, занимая большие высотные отметки. Специальное исследование было посвящено редкому, включенному в Красную книгу растений Армении виду Rhododendroncaucasicum, хорошо представленному в окр. с. Маргаовит. Показано, что в настоящее время увеличивается численность его популяции и постепенно расширяется занимаемая им площадь. В результате исследований установлено, что в течение последних 20-30 лет на исследованной территории наблюдается значительное повышение верхней границы леса. Этому могут способствовать как глобальное изменение климата, так и снижение антропогенной нагрузки на природные экосистемы. As a result of energetic crisis in the 90les of the 20th century, in the Gugark region of Lori Marz the illegal massive loggings caused the reduction of the forested areas, and undesirable changes in tree species compositions in terms of. From the point of view of the biodiversity conservation, there is an urgent need to investigate the subalpine forests of the exploced region, as forests of the environmental importance. The aim of the work is to investigate the dendro diversity and the species composition of relict dendrocenoses of the subalpine zone of the Gugark region of Lori Marz, the changes in the dinamics, the factors contributing to this and the productive ways of renewal. The features of the forest growth are investigated and the possibilities of the restoring the borders of the subalpine zone are revealed. Productive ways of preservation and esumption of the relict dendrocenoses of the subalpine zone are produced. It was proposed to clarify the boundaries of subalpine forest territories, the justifiably conservation value of the relict dendrocenoses and the need to include them in specially protected natural areas. The study of dendrocenoses of the subalpine zone was carried out by route, semi-stationary, stationary methods (at an altitude of2000-2600 m a.s.l.). The dendroflora of the subalpine zone of the investigated area is characterized by a relatively poor species composition. 52 species belong to 20 families and 32 genera, which is 14% of the taxonomic diversity of the tree plants of the republic. These of them, 20 species are stunted, with curved trunks (Betula litwinowii Doluch., Acer trautvetteri Medw., Sorbus aucuparia L.), 31 are shrubs, of which the Tertiary relict, Rhododendron caucasicum Pall., is the most spread out one. The conifers are represented by two species: Pinus kochiana L., Juniperus hemisphaerica L., and the remaining 49 species are angiosperms. On the diversity of genera and species, the family Rosaceae, is in the first place, which includes 9 genera and 13 species. The Salicaceae family is comparatively rich in species - 7 species. By means of using biomorphic analysis, it was established that trees are represented by 20 species (38.2%), bushes - 31 (60%), semishrubs - 1 (1.8%). Woody lianas are absent. A bio-morphic analysis of the height groups of trees and bushes was also carried out. We have comprehensively studied the relict species of Betula, Acer, Rhododendron, Salix caprea, Sorbus, which are found in dendrocenoses of the subalpine zone of Lori Marz. In the former forest-covered, and now treeless areas, under a weak anti-anthropogenic pressure or in its absence, weak forest-regenerative processes are observed. For the existence of tree-like plants on the upper boundary of the forest of the investigated area, altitudes of 2000-2200 m above sea level are favorable. Over the past 70 years, relict birch trees aslmost invariably dominate in the area under study, with the participation of ordinary Sorbus aucuparia L. mountain ash and highland Acer trautvetteri Medw. In any case, seed production maple of birch prevails over the other types of trees. In the composition of the tree stand of subalpine belt, a definite ratio of these species is preserved in almost all areas of the forest growth. In the subalpine dendrocenoses, there were no significant changes in the dynamics of the distribution of Rhododendron caucasicum and some tree species. The Rhododendron caucasicum in the forests of the subalpine zone in vicinity of Margahovit village, occupies new areas, expanding its borders in those places where the anthropogenic load decreases. Rowan also grows on the upper boundary of the forest, where tolecable satisfactory counditions are maintained for its growth and development. During seed renewal, the species is subject to vertical zonation and extends upwards. Raspberry and blueberry bushes are widespread in the underwood. Because of the intense anthropogenic load, under the conditions of climate change, it is difficult to explore the tendency of increaseing the upper boundary of the forest. The research showed that over the past 20-30 years, after the energy crisis, there had been a significant increase in the upper boundary of the forest in the Gugark region.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Реликтовые дендроценозы субальпийской зоны Гугаркского региона Лорийской области и задачи их охраны и воспроизводства. The relict dendrocenoses of the subalpine zone of the Gugark region of Lori marz of the Republic of Armenia and the tasks of their protection and reproduction.
      Uncontrolled Keywords: Мхитарян Асмик Кареновна, Mkhitaryan Hasmik
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 17 Jun 2019 14:07
      Last Modified: 20 Aug 2019 10:28
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10508

      Actions (login required)

      View Item