Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Սթրեսի հակազդումների էթնոմշակութային առանձնահատկությունները

Կարապետյան, Լիլիթ Գուրգենի (2019) Սթրեսի հակազդումների էթնոմշակութային առանձնահատկությունները. PhD thesis, Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (37Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (5Mb)

      Abstract

      Սթրեսներն անխուսափելի և բնականոն երևույթներ են և հանդիսանում են մի շարք գիտական բնագավառների մշտապես արդիական հիմնախնդիրներից: Այսօր մեր երկրի հասարակությունը ապրում է անցումային շրջանում, որն իրենից ներկայացնում է անոմիայի վիճակ: Իսկ նման ժամանակահատվածը սովորաբար նպաստում է լրացուցիչ լարվածության և սթրեսների առաջացմանը: Ներկայումս գոյություն ունի այնպիսի մեծածավալ և երբեմն իրարամերժ տեղեկատվության հոսք, որից մարդը կամա-ակամա հայտնվում է ինֆորմացիոն սթրեսի մեջ: Սթրեսի հակազդումները ունենում են այսօր շատ երկրներում համաճարակային դարձած դեպրեսիաների, տարբեր մարմնական խնդիրների, քրոնիկ հոգնածության և այլ դրսևորումներ: Սթրեսի մեխանիզմները, նպաստող պայմանները, գործոնները, հակազդման պայմանները բավարար հետազոտված չեն, հատկապես էթնոմշակութային համատեքստում: Ներկայումս գտնում են, որ սթրեսը և դրա հակազդումները ունեն մշակութային պայմանավորվածություն, իսկ առավել կայուն մշակութային միավորներ են էթնիկ խմբերը: Հայերի և մեր երկրում բնակվող այլ էթնիկ խմբերի վերաբերյալ նմանատիպ սակավաթիվ հետազոտությունները թույլ չեն տալիս կանխատեսումներ անել այդ հակազդումների ճիշտ բացահայտման ու դրանց հետևանքով առաջացող բարդացումների կանխարգելման ուղղությամբ, ինչն էլ նպաստեց ուսումնասիրելու տվյալ հիմնախնդիրը: Սթրեսի մասին գիտական պատկերացումներ եղել են դեռ մինչ Հ.Սելյեն, ում կողմից սթրեսի՝ որպես ընդհանուր ադապտացիոն սինդրոմի մասին հետազոտությունները նոր թափ հաղորդեցին այս երևույթի ուսումնասիրմանը: Նրանից սկսած՝ սթրեսի բազմակողմանի ուսումնասիրում են իրականցրել Լ.Կիտաև-Սմիկը, Յու.Շչերբատիխը, մեր հայրենակիցներ Ս.Սուքիասյանը, Ա.Թադևոսյանը և ուրիշներ, ովքեր անդրադարձել են սթրեսի պատճառով հարմարվողական պաշարների սպառման հետևանքով առաջացող խանգարումներին և հիվանդություններին, նրանք նաև նշում են առաջ եկող ֆիզիոլոգիական, պերցեպտիվ-կոգնիտիվ, վարքային և հուզական փոփոխությունների մասին: Կոգնիտիվիստական մոտեցման շրջանակներում սթրեսի ուսումնասիրման հարցում նշանակալի ներդրում են կատարել Ռ.Լազարուսը, Ս.Ֆոլկմանը, ովքեր կարևորում են ազդակի՝ որպես սթրեսորի ձևավորման գործընթացում անձի անհատական տարբերությունները և սթրեսորի ու վերջինիս հակազդման միջև մտցնում են հոգեբանական բնույթի փոփոխականներ: Այս մոտեցման շնորհիվ սթրեսը ֆիզիոլոգիական երևույթից դարձել է հոգեբանական: Հետագայում սթրեսի դիտարկումը Ռ.Լազարուսի և Ռ.Լաունիերի կողմից նոր դաշտ է բերվում՝ շրջապատի հետ մարդու փոխազդեցության արդյունք դարձնելով: Այս մոտեցմանն է հարում նաև սթրեսի ինտերակցիոնիստական մեկնաբանությունը, որի ներկայացուցիչներ Ջ.Մըք Գրաթը, Ի.Սարասոն գտնում են, որ սթրեսն առաջ է գալիս, երբ անձի կողմից գիտակցվում է անհավասարակշռությունը, որը առկա է միջավայրի պահանջի և օրգանիզմի հնարավորությունների միջև: Стрессы являются постоянно актуальной проблемой исследования для ряда научных дисциплин. Сегодня наше общество проживает переходный период, что представляет собой состояние аномии, способствующее развитию стрессов, проявляясь депрессиями, разными психосоматическими нарушениями, хронической усталостью и другими реакциями, которые во многих странах приобретают эпидемический характер. Механизмы, условия, факторы развития стресса на сегодняшний день недостаточно исследованы, особенно в этнокультуральном контексте, что способствовало изучению данной проблематики. Этим обусловлена актуальность исследования. Объектом исследования являются этнокультуральные факторы, воздействующие на соматические и психические реакции в структурно-функциональной системе стрессового поведения личности. научным образом обосновать и экспериментальным путем подтвердить влияние этнокультуральных факторов на соматические и психические стрессовые реакции. Предполагаем, что соматические и психические реакции стресса зависят от таких этнокультуральных факторов, как индивидуализм и коллективизм, которые, как таковые, у этнических групп не проявляются “чистым” образом, и их различия обусловлены соотношением данных культуральных факторов в этих группах. В соответствии с целью и гипотезой исследования определены следующие задачи: Провести анализ психологических теорий и концепций развития стресса и его реакций, а также его психологических и физиологических механизмов. Изучить и анализиривать научные источники о стрессовых реакциях, где рассматривается их обусловленность этнокультуральными факторами. Предложить новую, обусловленную этнокультуральным фактором методологию изучения соматических и психических реакций стресса. На основе результатов теоретических и экспериментальных исследований в процессе преодоления соматических и психических реакций стресса предложить методические рекомендации, обусловленные этнокультуральным фактором. При помощи психологических методов исследования исследовать и выявить соматические и психические реакции, проявляющиеся у личностей разных этнических групп, находящихся в стрессовой ситуации. Выявить и экспериментальным путем обосновать обусловленность стрессовых реакций культуральным фактором индивидуализма и коллективизма в этнических группах. Stresses are in permanent research interest of many scientific disciplines. Individual life, social-economic, political events become causes for stress manifesting in depressions, various psycho¬somatic disorders, chronic fatigue and other reactions which have turned into epidemic phenomenon in many countries. The mechanisms, conditions, factors of stress development are not studied enough, especially in ethnic-cultural context, which contributed to the study of this problem. The object of the research are ethnic-cultural factors influencing on the somatic and mental reactions in the structural-functional system of a person’s stress behavior. The purpose of the research is to scientifically substantiate and experimentally confirm the influence of ethnic-cultural factors on somatic and mental stress reactions. It is supposed that somatic and mental stress reactions depend on such ethnic-cultural factors as individualism and collectivism which are not purely typical for ethnic groups and the differences between them are determined by relation of these cultural factors in ethnic groups. In accordance with the purpose and hypothesis of the research the following objectives are defined: To analyze psychological theories about stress, its reactions and its psychological and physiological mechanisms. To study and analyze scientific sources about stress reactions where their determination by ethnic-cultural factors is considered. To offer a new methodology of study determined by ethnic-cultural factor for somatic and mental stress reactions. Based on the results of theoretical and experimental study to offer methodical recommendations on the process of treatment of somatic and mental stress reactions determined by ethnic-cultural factors. With a help of psychological research methods to study and explore the somatic and mental reactions that are typical for stressed out persons belonging to different ethnic groups. To explore and experimentally substantiate the determination of stress reac¬tions in ethnic groups by cultural factors of individualism and collectivism.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Этнокультурные особенности стрессовых реакций. Ethnic-cultural peculiarities of stress reactions.
      Uncontrolled Keywords: Карапетян Лилит Гургеновна, Karapetyan Lilit G.
      Subjects: Psychology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 24 Jun 2019 10:27
      Last Modified: 19 Aug 2019 12:07
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10578

      Actions (login required)

      View Item