Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Իրանահայ համայնքը 1921-1945 թթ.

Հակոբյան, Աստղիկ Հմայակի (2019) Իրանահայ համայնքը 1921-1945 թթ. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (43Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (3291Kb)

      Abstract

      Որևէ երկրի պատմություն չի կարող ամբողջական լինել, եթե ուսումնասիրված չէ կամ թերի է լուսաբանված պատմական ճակատագրի բերումով այդ երկրից դուրս կազմավորված համայնքների պատմությունը: Մեր խնդրո առարկան իրանահայ համայնքն է, որը Մերձավոր և Միջին Արևելքի հնագույն, ավանդական ու ամենախոշոր համայնքներից է: Մինչև 1935 թ. Իրանը հայտնի էր Պարսկաստան անունով, սակայն թեկնածուական ատենախոսության մեջ նպատակահարմար ենք գտել օգտագործել միայն «Իրան» եզրույթը՝ աշխատանքի կառուցվածքը կուռ պահելու նկատառումներից ելնելով: Իրանահայ համայնքի բացառիկությունը հիմնավորելիս պետք է փաստել, որ Մերձավոր Արևելքի մի շարք երկրների հայ համայնքները հիմնականում ձևավորվել կամ վերակազմավորվել են նոր և նորագույն ժամանակներում, հատկապես հայոց ցեղասպանությունից և Արևմտյան Հայաստանի հայաթափումից հետո, իսկ Իրանի հայ համայնքը գոյություն է ունեցել վաղ ժամանակներից` աչքի ընկնելով որպես կատարելապես ձևավորված ու հաստատուն մի համայնք: Ուստի անվարան կարելի է ասել, որ այն իրավունք ունի կոչվելու սփյուռքահայ ամենահին համայնքներից մեկը: Համայնքի բացառիկության այլ դրսևորումներ վկայակոչելիս հարկ է անդրադառնալ հետևյալ իրողություններին. համայնքի գործածական լեզուն արևելահայերենն է: Իրանահայ համայնքի բնակչության հոգեկերտվածքը, աշխարհայացքը և մտածելակերպի շատ առանձնահատկություններ ճիշտ և ճիշտ նման են արևելահայության նույնատիպ հատկանիշներին: Երկար դարեր ապրելով բուն հայրենիքի սահմաններից դուրս՝ իրանահայերը եղել են հայ լեզվի, մշակույթի և հարուստ ավանդույթների կրողներն ու հարստացնողները: Իրանահայ համայնքի կենսունակության գրավականն օտար երկրում ուծացման վտանգի դեմ մշտապես պայքար մղելն էր: Ազգային ինքնագիտակցության ոգին ու հայապահպանության գաղափարը վահան դարձնելով իր ինքնությունը խարխլող երևույթների դեմ՝ իրանահայությունը միաժամանակ հանդես է բերել ճկունություն և, որպես Իրանի քաղաքացի, միահյուսել է հայոց բազմադարյան և իրանական հարուստ մշակութային արժեքները՝ կերտելով յուրատիպ մշակույթ: Իրանահայերը նաև գործուն մասնակցություն են ունեցել Իրանի սոցիալ-տնտեսական, հասարակական-քաղաքական և մշակութային կյանքին՝ նպաստելով այդ բնագավառներում նոր արժեքների ստեղծմանը: Անգնահատելի է համայնքի խաղացած դերը հայ-իրանական հարաբերությունների զարգացման և խորացման գործում: Այս առումով՝ իրանահայ համայնքի պատմության ուսումնասիրությունը մեծ կարևորություն է ձեռք բերում՝ ունենալով գիտաճանաչողական նշանակություն և արդիական-քաղաքական հնչեղություն: Ներկա քաղաքական իրադրության պայմաններում, երբ տարածաշրջանը կարևոր դերակատարում ունի հարափոփոխ իրադարձությունների հոլովույթում, Իրանի տարածքում կազմավորված հայ համայնքի պատմության ուսումնասիրությունը, պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում նրա՝ երկրի կյանքում խաղացած դերի վերաբերյալ հարցադրումներն ու դրանց վերլուծությունն առավել քան այժմեական են և հրատապ: Սույն ատենախոսությունը 1921-1945 թթ. իրանահայ համայնքի պատմության վերաբերյալ ամբողջական, հայ պատմագիտության տեսանկյունից ամփոփ ուսումնասիրություն ստեղծելու փորձ է, ուստի չափազանց կարևոր և արդիական նշանակություն ունի թե՛ պատմագիտական և թե՛ քաղաքական առումներով: Диссертация посвящена исследованию истории иранской армянской общины 1921-1945 годов, не нашедшей своего полного освещения в армянской историографии. Диссертация состоит из введения, трех глав, заключения, списка использованных источников и литературы. Во введении обоснована актуальность темы, представлены цели и задачи диссертации, научная новизна исследований, хронологические рамки, анализ первоисточников и существующей научной литературы, относящихся к проблеме. “Состав иранской армянской общины и социально-экономическое положение 1921-1945гг.”, состоит из двух параграфов. В первой главе мы исследовали демографические сдвиги в иранской армянской общине за изучаемый период, а также рассмотрели размещение армян в различных поселениях Ирана. Обстоятельно представили социально-экономическое положение иранских армян и дали четкое описание их занятости в городах и селах Ирана. “Епархии иранской армянской общины, правовой статус и общественно-политическая жизнь в 1921-1945 гг.” состоит из трех параграфов. В данной главе мы осветили деятельность трех иранских армянских епархии и проанализировали вопрос о правовом статусе общины в целом. Здесь мы показали большую роль иранских армянских общественных организаций в жизни общины и эффективность процесса установленных отношений с Советской Арменией. Провели объективное и всестороннее исследование истории действующих в 1921-1945 гг. в Иране армянских политических партий (Армянский революционный Дашнакцутюн, Социал-демократическая партия “Гнчак”, Либеральная партия Рамкавар), отдельно анализируя деятельность каждого из них, а также представили Народную партию Ирана (“Хезбе Тудее Иран”), членами которой являлись многие иранские армяне, а некоторые из них даже принимали активное участие в ее основании. “Культурная жизнь Иранской армянской общины 1921-1945гг.”, имеет три параграфа. В данной главе мы обстоятельно представили образовательную жизнь иранской армянской общины, статистические сведения об армянских школах, поставленные перед ними задачи и освещение фактов закрытия, затем вновь открытия армянских школ по приказу иранского правительства. Проанализировали предпосылки формирования и развития иранской армянской литературы, произведения иранских армянских писателей, которые в 1921-1945 гг. занимались активной литературной деятельностью в общине; уделили особое внимание изучению иранской армянской прессы, подчеркивая особую роль последней в осуществлении информационных функций. Мы также рассмотрели иранское армянское искусство, представляя выдающихся деятелей в области музыки, театра, кино и живописи, а также их ценные произведения искусства, имеющие мировую известность. В заключении обобщены основные итоги диссертации и выводы. The dissertation is dedicated to the study of the history of the Iranian-Armenian community from 1921 to 1945 that has not been completely examined in the Armenian historiography. The dissertation consists of an introduction, three chapters, conclusion and a list of the literature and the sources used. The introduction presents the timeliness of the theme, the purpose and the objectives of the dissertation, the scientific originality of the study, the time framework of the research, the examination of the existing literature and the sources referring to the issue. The first chapter of the dissertation titled "The Structure and the Socio- Economic Situation of the Iranian-Armenian Community from 1921 to 1945" consists of two sub-chapters. In the first chapter the demographic movements of the Iranian-Armenian community in the settled framework of the time and the distribution of the Armenians in different settlements of Iran are examined. The socio-economic situation of the Iranian-Armenians is comprehensively presented, a clear description of their employment in the cities and villages of Iran is presented. The second chapter of the dissertation entitled "The Dioceses of the Iranian-Armenian Community, the Legal Status and the Public- Political Life of the Community from 1921 to 1945" is divided into three sub-chapters. In the second chapter the activity of the three dioceses of the Iranian-Armenian community is elucidated and the issue of the legal status of the community is analyzed thoroughly. The role of the Iranian-Armenian non-governmental organizations in the life of the community and the effective process of the established relationships with Soviet Armenia are depicted. We have objectively and comprehensively studied the history of the Armenian political parties - the Armenian Revolutionary Federation, Social Democrat Hunchakian Party and Armenian Democratic Liberal party - acting in Iran from 1921 to 1945 and analyzed their activities separately. We have reflected upon the Hezbe Tudeh Iran (Masses Party of Iran) since many Armenians became members of the party and some had active participation in its foundation. The third chapter titled "The Cultural Life of the Iranian-Armenian Community from 1921 to 1945" has three sub-chapters. In the third chapter we comprehensively presented the educational life of the Iranian-Armenian community with abundant statistical data on Armenian schools, the problems they encountered with, the closure of the Armenian schools by the order of the Iranian government, and then the processes of their reopening. We have studied the preconditions for the formation and development of the Iranian-Armenian literature, the works of the Iranian-Armenian writers who demonstrated vigorous activities from 1921 to 1945 and we paid meticulous attention to the study of the Iranian-Armenian press considering its informative function very significant. We have reflected upon the Iranian-Armenian art by presenting the famous representatives of music, theatre, film art and painting and their valuable works that gained a worldwide fame. The main results and conclusions of the dissertation are summarized in the conclusion.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Иранская армянская община в 1921-1945 гг.. The Iranian-Armenian community in 1921-1945.
      Uncontrolled Keywords: Акопян Астхик Амаяковна, Hakobyan Astghik H.
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 24 Jun 2019 10:32
      Last Modified: 21 Aug 2019 09:25
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10579

      Actions (login required)

      View Item