Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Բնավորության շեշտվածության ձևավորմանը նպաստող հոգեբանական գործոնները

Ղազարյան, Արմինե Հարությունի (2019) Բնավորության շեշտվածության ձևավորմանը նպաստող հոգեբանական գործոնները. PhD thesis, Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (648Kb)
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (2358Kb) | Preview

      Abstract

      Ժամանակակից մարդու գործունեության ոլորտը դարձել է շատ ավելի ակտիվ, շատ ավելի բազմակողմանի, որտեղ մարդկային հարաբերությունների, գործունեության արդյունավետության, կազմակերպման, կառավարման խնդիրների կենտրոնում անձի սոցիալական կայացման, հատկապես սոցիալական իրականության մեջ հուզական, ճանաչողական, հաղորդակցման ոլորտների կարգավորման առանցքում բնավորությունը կարևոր գործոն է դառնում: Բնավորության գծերի միջին արտահայտվածության դեպքում դրանք ադապտիվ գործառույթ ունեն, սակայն եթե այդ գծերը շեշտվում են, փոխվում է անձի կառուցվածքը, երբեմն էլ մարդու ողջ կյանքը: Դառնալով առաջատար բնավորության շեշտված գծերը խիստ ուղղորդող դիրքորոշումներ են ստեղծում, ինչը հարվածի տակ է դնում անձի ադապտիվությանը: Հասարակության զարգացման ժամանակակից փուլը բնութագրվում է բազմաբնույթ փոփոխություններով: Այսօր առավել արագ, քան երբևէ, փոփոխվում են սոցիալական իրականությունը ծառայությունները, բնակչության տնտեսական իրավիճակը, տեղեկատվությունը: Նման պայմաններում անձի բնավորության գծերը փոխում են նրա գործունեության ընդհանուր պատկերը և միջանձնային հարաբերությունների դրսևորման ձևերը: Առանցքային դեր կատարելով անձնային դրսևորումներում բնավորության շեշտված գծերը կարող են փոխել անձի ողջ նկարագիրը, երբեմն էլ հիմք հանդիսանալ շեղվող վարքի տարաբնույթ ձևերի և անձնային որոշ խանգարումների, հատկապես պսիխոպաթիայի զարգացման համար: Վերջին տարիներին բնավորության առանձնահատկությունների, բնավորության գծերի դասակարգման, բնավորության շեշտվածության, շեշտվածության և առանձին անձնային հատկությունների փոխհարաբերության վերաբերյալ հետազոտություններ են կատարվել: Բնավորության շեշտվածության և անձի հուզակամային ոլորտի փոխհարաբերության խնդրին անդրադարձել են Կ. Լեոնհարդը (1964), Ա. Լիչկոն (1977), Ե. Ա. Ալեքսեևան և վ. Վիբոյշիկը (2002), Յու. Գիպպենրեյտերը և վ. Ռոմանովան (2012), Դ. վ. Վդովինան և Տ. վ. Օգորոդովան (2013): Բնավորության շեշտվածության և ինտելեկտի, ռեֆլեքսիվության փոխազդեցության խնդրին է անդրադարձել Ս. Փիլոսյանը (2013): Բնավորության շեշտվածության և իեքեագեահատակաեի փոխհարաբերությանն են անդրադարձել Ա. Լիչկոն (1977), Յու. Գիպպեերեյտերը և Վ. Ռոմաեովաե (2012), Ա. Ա. Սմագաե և Տ. Ն. Իզերգիեաե (2011): Բնավորության շեշտվածությաե տիպերի և ինքնակարգավորման հիմնահարցն են ուսումնասիրել Վ. Ի. Ա. Սամոխվալովաե (2013), Բ. Գիպպեերեյտերը և Վ. Ռոմաեովաե (2012) , Ե. Ա. Ալեքսեևաե և Ի. Վ. Վիբոյշիկը (2002), Ա. Լիչկոն (1977), Կ. Լեոեհարդը (1964), Պ. Վ Վոլկովը (2004): Ա. Լիչկոն (1877) և Վ Վարդանյանը (1999) իրենց աշխատանքներում անդրադարձել են ապրումակցմաե և բնավորության շեշտվածությաե փոխհարաբերության խնդիրներին: Ե. Ա. Կովալեեկոե (2007) ուսումնասիրել է շփվողակաեությաե և բնավորության շեշտվածությաե փոխհարաբերությունը: Յա. Ն. Նիկոլայեեկոե (2009), Օ. Կոբզևաե (2006), Ալեքսեևաե և Վիբոյշիկը (2002) իրենց աշխատանքներում անդրադարձել են ագրեսիվության և բնավորության շեշտվածությաե փոխազդեցության խեդրիե: Յու. Գիպպեերեյտերը և Վ. Յա. Ռոմաեովաե (2012) ուսումնասիրել են բնավորության տիպերի համատեղելիության, հարաբերությունների կառուցման ու կոնֆլիկտների լուծման խնդիրները, բնավորության յուրաքանչյուր տիպի ճիշտ դաստիարակության առանձնահատկությունները: Բնավորության շեշտվածությաե և կոնֆլիկտային իրավիճակներից դուրս գալու ոճերի ընտրության փոխհարաբերության խեդրիե են անդրադարձել Մ. Ն. Շիլովաե (2013) , Լ. Ի. Ալիևաե (2012): Գիտական գրականության մեջ նշված ուսումնասիրությունները, հիմնականում, կոմպլեքսային են և շեշտվածությաե յուրաքանչյուր տիպի հիմքում ընկած առավել կարևոր գործոնների անձի կառույցների, անհատական և անձնային հատկությունների համակարգային ուսումնասիրություն չի կատարված: Այնինչ, դրանց փոխհարաբերության և առավել նկատելի կապերի բացահայտումը հնարավորություն կտա վեր հանել բնավորության շեշտվածության տիպերի հիմքում ընկած գործոնները և դրանց կարգավորման ուղիներ մշակել: Ուսումնասիրության նպատակն է բնավորության շեշտվածության ձևավորմանը նպաստող հոգեբանական գործոնների բացահայտումը: Հետազոտության օբյեկտը բնավորության շեշտվածությունն է: Ուսումնասիյտւթյան առարկան բնավորության շեշտվածությաե ձևավորմանը նպաստող հոգեբանական գործոններն են: Ենթադրվում է, որ. Բնավորության շեշտվածության հիմքում ընկած են անհավասարակշիռ նյարդային համակարգը և կասկածամտություն, ագրեսիվություն, եսասիրություն, ենթարկվողականություն, կախյալություն, լիդերություն, մրցակցության հակվածություն անձնային հատկությունները: Բնավորության շեշտվածության բոլոր տիպերի մոտ առկա են ինքնակառավարման մեկ կամ մի քանի բացասական փոփոխությունների ենթարկված բաղադրամասեր և անձնային հատկություններ: Ուսումնասիրության նպատակի իրականացման համար առաջ են քաշվել հետևյալ խնդիրները. Ուսումնասիրել գիտական գրականության մեջ խնդրին վերաբերվող տեսական և մեթոդական մոտեցումները: Ուսումնասիրել նյարդային համակարգի տիպի և բնավորության շեշտվածության փոխպայմանավորվածությունը: Ուսումնասիրել բնավորության շեշտվածության և անձնային կառույցների փոխազդեցությունը: Վեր հանել բնավորության շեշտվածության և անձնային հատկությունների փոխազդեցության առանձնահատկությունները: Բացահայտել բնավորության շեշտվածության տիպերին բնորոշ ինքնակառավարման առանձնահատկությունները: Բացահայտել բնավորության շեշտվածության: Հետազոտության ընտրակազմը ՀՊՄՀ-ի Կրթության հոգեբանության և սոցիոլոգիա, Կուլտուրա, Մաթեմատիկա, Ֆիզիկա և ինֆորմատիկա ֆակուլտետների առաջին և երկրորդ կուրսերի 74 ուսանող: Հետազոտության համար տեսամեթոդական հիմք են ծաոայեէ Լ. Ֆոն Բերտալանֆիի (1969), Բ. Ֆ. Լոմովի (1984), Բ. Գ. Անանևի (2001) կողմից մշակված համակարգային մոտեցումը, Անձի ձևավորման և Современный этап развития общества характеризуется изменениями различного рода. В таких условиях черты характера личности имеют существенное влияние в целом на форму деятельности данной личности и на вид проявления межличностных взаимоотношений. Играя ключевую роль в личностных проявлениях, отличительные и наиболее выделенные черты характера могут изменить весь психологический портрет личности. Иногда они даже могут выступать причинами и основой формирования отклоняющегося поведения и неких расстройств личности, особенно в развитии психопатии. В научных источниках нет исследований касаемо основных факторов формирования акцентируемых черт характера у личности, а именно относительно структуры личности, индивидуальных и личностных особенностей. Выявление зависимости между ними и их взаимосвязи даст возможность проявить основные факторы, порождающие те или иные акцентуации характера, и разработать пути их регулирования. Предметом исследования являются факторы, влияющие на формирование акцентуации характера. Целью исследования является выявление и раскрытие факторов, Гипотеза исследования предполагает. В основу акцентуации характера лежат неуравновешенная нервная система и некоторые личностные черты (подозрительность, агрессивность, эгоизм, подчиненность и податливость, зависимость, лидерство, склонность к конкуренции). Во всех типах акцентуации характера существуют составляющие самоуправления и личностных свойств, подверженные одному или более негативным изменениям. Исследовать теоретические и методические подходы касаемо данной проблемы в научной литературе. Изучить взаимосвязь между типом нервной системы и акцентуацией характера. Изучить взаимовлияние акцентуации характера и личностных структур. Выявить особенности взаимовлияния акцентуации характера и личностных свойств. Определить свойственные типам акцентуации характера особенности самоуправления. Определить факторы, влияющие на формирование акцентуации характера. Научная новизна исследования. Проводилось системное исследование акцентуации характера, личностных структур, индивидуальных и личностных особенностей. Были определены факторы, на которых базируется каждый тип. В результате научно-исследовательских работ, имеющих системный подход, предоставляется возможность расширения знаний о психологических факторах акцентуации характера, а именно о тех индивидуальных и личностных особенностях, взаимовлияние которых приводит к акцентуации характера. Результаты и выводы данной научно-исследовательской работы могут быть применены в рамках таких дисциплин и учебных программ, как “Общая психология”, “Психология личности” и “Возрастная психология”. Предлагаемая нами программа “Психологическое обучение людей в возрасте 18-20 лет, имеющих акцентуацию характера” может применяться с целью корректирования некоторых видов акцентуаций характера у людей в юном возрасте. Экспертиза исследования и надежность данных. Надежность и точность полученных данных обеспечена за счет выбранных методических основ, объективностью и равноценностью использованных методов, количеством тестируемых, количественным и качественным анализом данных. Результаты исследования регулярно обсуждались на заседаниях кафедры общей психологии Армянского государственного педагогического университета имени Х. Абовяна. Диссертация состоит из введения, трех глав, практических рекомендаций и списка литературы (109 авторов). Объем диссертационной работы составляет 164 страниц по компьютерному изложению, включая 13 графических фигур, 8 графических изображений, 17 таблиц. К диссертационной работе также прикреплены 2 Предложения (64 страниц).The modern phase of the development of society is described with the variety of changes. In these conditions the traits of individual's character change the general overview of the individual’s activity and the forms of display of human interaction. Having a key role in personality manifestation the emphasized traits of character can change the whole overview of the person, and sometimes be a basis for the various forms of point behaviour and some personal disorder, especially the development of psychopathy. In none of the examined academic sources the correlation of the most important factors (person’s structure, individual and personal features) on the basis of any type of emphasis has been studied. The revelation of their interaction and more noticeable connections will provide opportunity to find out the factors underlying on the basis of types of trait emphasis and develop the ways for their regulation. The object of the research is the trait emphasis. The subject of the study are the psychological factors promoting the formation of trait emphasis. The purpose of the study is the revelation of the psychological factors promoting the formation of trait emphasis. on the basis of the trait emphasis lie unbalanced nervous system and suspicion, aggressiveness, egoism, submissiveness, dependence, leadership, personal features of competition tendency. All the types of trait emphasis have one or several modified parts and personal features of self-control. For the realization of the aim of research the following issues have been raised: to study theoretical and methodological approaches regarding the issue in the academic literature. To study the interdependence of the type of nervous system and trait emphasis. To study the interaction of trait emphasis and person’s structures. To raise the characteristics of interaction of trait emphasis and person’s features. To find out the self-control features typical to trait emphasis types. To reveal the factors promoting the formation of trait emphasis. The scientific novelty of the research. A complex research of the trait emphasis, individual, personal features and person’s structures has been carried out. The theoretical significance of the research. The results of the complex scientific-experimental study can enlarge the scope of knowledge on the psychological factors of trait emphasis, i.e those individual and personal features, which interaction causes trait emphasis. The data received during the research can expand the scope of trait theory. The practical significance of the research. The results and conclusions of the scientific-experimental research can be used in the plans and educational materials of the subjects “General Psychology”, “Personality Psychology” and “Developmental Psychology”. The program suggested by us on “Psychological exercise of people with trait emphasis of the age 18-20” can be used for the purpose of correcting some types of teenagers’ trait emphasis. The expertise of the research and the data availability. The trustworthiness and reliability of the received results are assured by chosen methodological grounds, objectivity and equivalence of the used methods, number of experimented people, quantitative and qualitative analysis of data. The results of the research were periodically discussed in the sessions of Chair of Psychology, ASPU after Kh. Abovyan. The structure and the size of the dissertation. The dissertation consists of introduction, three chapters, conclusions, practical suggestions, bibliography (109). The size of dissertation is 164 printed pages on computer, which includes 13 charts, 8 drawings, 17 tables. Also 2 appendixes (64 pages) are attached to the dissertation.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Психологические факторы влияющие на формирование акцентуации характера. Psychological factors promoting the formation of trait emphasis.
      Uncontrolled Keywords: Казарян Армине Арутюновна, Ghazaryan Armine Harutyun
      Subjects: Psychology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 24 Jun 2019 14:30
      Last Modified: 29 Jan 2020 11:54
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10582

      Actions (login required)

      View Item