Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Մայրենի լեզվի ուսուցման գործընթացում հատուկ (օժանդակ) դպրոցում սովորողների գրավոր խոսքի խանգարումների շտկման միջոցներն ու մեթոդները

Չարչյան, Աննա Ռազմիկի (2019) Մայրենի լեզվի ուսուցման գործընթացում հատուկ (օժանդակ) դպրոցում սովորողների գրավոր խոսքի խանգարումների շտկման միջոցներն ու մեթոդները. PhD thesis, Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (38Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (535Kb)

      Abstract

      Վերջին տարիներին ուսուցիչների և լոգոպեդների պրակտիկայում բավականին մեծ թիվ են կազմում դպրոցական ծրագիրը դժվարությամբ յուրացնող, գրավոր խոսքում` կարդալու և գրելու գործընթացում կայուն և կրկնվող բնույթի սխալներ ունեցող սովորողները: Գրավոր խոսքի խանգարումներն առավելապես բնորոշ են մտավոր զարգացման խանգարումներ ունեցող սովորողներին, քանի որ վերջիններս, ունենալով գլխուղեղի օրգանական ախտահարում և դրանով պայմանավորված՝ ճանաչողական գործունեության կայուն խանգարում, որպես երկրորդային դրսևորումներ, ունեն նաև խոսքի`մասնավորապես գրավոր խոսքի՝ կարդալու և գրելու գործընթացների խանգարումներ` դիսլեքսիա և դիսգրաֆիա: Մտավոր զարգացման խանգարումներ ունեցող տարրական դասարաններում սովորողների գրավոր խոսքի շտկմանը կարող է նպաստել այդ նպատակին միտված խաղերի, վարժությունների ու առաջադրանքների օրինակելի համակարգը՝ մշակված գրավոր խոսքի խանգարումների բազմակողմանի և խորը ուսումնասիրման ու վերլուծության ճանապարհով: Սակայն մայրենիի ուսուցման գործընթացում տարրական դասարաններում մտավոր զարգացման խանգարումներ ունեցող սովորողների գրավոր խոսքի խանգարումների շտկման միջոցների, մեթոդների և դրանց կիրառման պայմանների հարցերը դեռևս լիարժեք ուսումնասիրված չեն, ինչն էլ դժվարացնում է նրանց ուսումնական գործընթացը. դրանք համակարգման և մշակման կարիք ունեն: Այս հիմնախնդրի առկայությունը բարդացնում է սովորողների հաղորդակցվելու, գրելկարդալու գործընթացը, ինչպես նաև բացասաբար է անդրադառնում գիտելիքներ ձեռք բերելու, ժամանակակից աշխարհում այս երեխաների սոցիալական հարմարվողականության ու ինտեգրման գործընթացի վրա (Р. И. Лалаева, 2002; Л. Н. Ефименкова, 2015, Л. С. Выготский, 2017): Այս հիմնահարցն ուսումնասիրվել է ինչպես ընդհանուր մանկավարժության (В. А. Сухомлинский 1970; В. П. Кащенко, 1994), այնպես էլ հատուկ մանկավարժության (Н. А. Граборов, 1961; Л. В. Занков, 1999; В. В. Воронкова, 2009; Б. П. Пузанов, 2001 и др.) բնագավառում: Գրավոր խոսքի խանգարումների շտկման և կանխարգելման հարցերին անդրադարձել են նաև մի շարք հայ հեղինակներ (Ա. Վ. Ավագյան, 2005, Հ. Ռ. Հովյան, 2007, Ա. Գ. Գրիգորյան, 2007, Ժ. Հ. Պայլոզյան, 2007, Ա. Վ. Միքայելյան, 2010, Է. Ռ. Թադևոսյան, 2011): Ներկայումս կրթության ոլորտի բարեփոխումները և կրթության հավասար իրավունքները ենթադրում են աշակերտների ուսուցման որակի բարձրացում, որի համար անհրաժեշտ են նոր մոտեցումներ և ուղիներ: Մայրենիի ուսուցման գործընթացում և լոգոպեդական պարապմունքներին մտավոր զարգացման խնդիրներ ունեցող երեխաների հետ աշխատանքներն իրարից անկախ չեն. դրանք փոխլրացնում են միմյանց և ուղղված են երեխաների խոսքային և ոչ խոսքային գործընթացների զարգացմանը: Հետևաբար, մտավոր զարգացման խնդիրներ ունեցող երեխաների գրավոր խոսքի խանգարումների շտկումը հնարավոր է լոգոպեդի և ուսուցչի փոխհամաձայնեցված աշխատանքի դեպքում: Դրանով են պայմանավորված սովորողների լեզվական տարրական գիտելիքների ձեռքբերումը, ուսումնական մյուս առարկաների դժվարությունների հաղթահարումը և այդ գիտելիքների գործածությունը խոսքում: Այս առումով՝ մայրենիի ուսուցման գործընթացում սովորողների խոսքային և ոչ խոսքային գործընթացների զարգացման ուղղությամբ իրականացվող աշխատանքների՝ որպես գրավոր խոսքի խանգարումների շտկման միջոցի և մեթոդի դիտարկման ու դրանց մշակման հարցն արդիական է և ունի թե՛ տեսական, թե՛ գործնական նշանակություն: Актуальность исследования обусловлена прежде всего тем, что в последние годы значительно возросло число учащихся, с трудом осваивающих школьную программу. Эти учащиеся в процессе письма и чтения допускают ошибки, носящие устойчивый и повторяющийся характер. Среди учащихся специальной (вспомогательной) школы, имеющих органическое поражение головного мозга, стойкое нарушение познавательной деятельности и вторичные отклонения в развитии, эта проблема наиболее выражена нарушениями устной и письменной речи, в частности, в процессе чтения и письма — дислексией и дисграфией. Согласно литературным данным (Н. А. Граборов, 1961; Л.В. Занков, 1999; Г. Р. Овян, 2007; В. В. Воронкова, 2009; Э. Р. Тадевосян, 2011; Л. Н. Ефименкова, 2015 и др.), существующие подходы к коррекции письменной речи у учащихся с нарушениями интеллектуального развития в процессе обучения родному языку недостаточно разработаны и мало эффективны. Это усложняет не только процесс чтения и письма, но и отрицательно сказывается на приобретении знаний, коммуникации, социальной адаптации и интеграции этих детей. Разработка специальных средств, методов и педагогических условий их применения для коррекции нарушений чтения и письма у умственно отсталых учащихся в процессе обучения родному языку станет основой частичного решения этой проблемы. Выше изложенное и определяет проблему исследования как весьма актуальную, теоретически и практически значимую. Цель исследования. Разработать средства и методы коррекции нарушений письменной речи у учащихся начальных классов специальной (вспомогательной) школы и внедрить их в процесс обучения родному языку. изучить и проанализировать современные подходы к коррекции нарушений письменной речи у учащихся начальных классов специальной (вспомогательной) школы в процессе обучения родному языку; определить основные виды нарушений письменной речи у учащихся начальных классов специальной (вспомогательной) школы, проявляющиеся в процессе обучения родному языку; разработать средства, методы и условия их применения для коррекции нарушений письменной речи у умственно отсталых младщих школьников в процессе обучения родному языку и экспериментально обосновать их эффективность. Научная новизна исследования: выявлены и проанализированы особенности нарушений письменной речи у учащихся, имеющих нарушения в умственном развитии, характер и частота ошибок, определены содержание и способы проведения различных видов письменных работ; определен уровень информированности учителей и воспитателей начальных классов специальной (вспомогательной) школы и старшекурсников факультета „Специального образования” в изучаемых вопросах; разработаны карта обследования речевых и неречевых процессов учащихся, имеющих отклонения в умственном развитии, шкала оценивания, а также средства, методы и условия их применения для определения ошибок, проявляющихся в письменной речи, экспериментально обоснована эффективность их внедрения в процесс обучения родному языку.Теоретическая значимость исследования. Проанализированы виды нарушений письменной речи у учащихся, имеющих отклонения в умственном развитии; обоснована эффективность предложенных средств, метод и условий их применения для коррекции нарушений письменной речи в процессе обучения родному языку, а также теоретически обоснованы полученные результаты исследования. Практическая значимость исследования. Разработаны и внедрены в практику средства и методы коррекции нарушений письменной речи у учащихся, имеющих нарушения в умственном развитии, карта обследования речевых и неречевых процессов и шкала оценивания. Результаты исследования могут быть использованы при подготовке лекционных и практических занятий по специальности „Логопедия”. Основные положения, выводы и результаты исследования обсуждены на заседаниях кафедры армянского языка и методики начального обучения имени А.Тер-Григоряна АГПУ им. Х. Абовяна (2003-2008 г.г.); на Республиканских научных сессиях, состоявшихся в Гюмрийском педагогическом университете им. М. Налбандяна (2009), в Ванадзорском педагогическом университете им. О. Туманяна (2011); на заседании педагогического совета Ереванской специальной (вспомогательной) школы № 6 (2012). Полученные результаты изложены также в 9 статьях по теме исследования, опубликованных в Армении. Работа изложена на 151 странице компьютерного текста, состоит из введения, трех глав, заключения, списка использованной литературы, приложения. Текст диссертации содержит 3 таблицы, 23 рисунка и 4 приложения. The relevance of the research is determined by the fact that during the last years the number of students increases who have difficulties to learn the curriculum, sustainably and repeatedly make mistakes in the process of reading and writing. So, special school students with organic brain damage which determines persistent disturbance of cognitive activity have speech disorders as secondary manifestations, specifically in the process of reading and writing- dyslexia and dysgraphia. As the analysis of literature on the studied theme shows, according to many authors (V.V.Voronkova, 1994; A.K.Akseneva, 2004, etc.), the existed approaches to correction of written language of students with cognitive development disorders in the process of teaching mother tongue are not efficient enough. And the methods, means of correction and the conditions of application of the processes of reading and writing of these students are not enough elaborated. Thiscomplicates not only the process of reading and writing but negatively influences on the processes of communication, acquisition of knowledge, social adaptation and integration of these children (A.R.Luria, 1950; R.I.Lalaeva, 2002;, S.N.Kostromina, 2008; L.N.Efimenkova, 2015; L.S.Vigotsky, 2017. This issue has been studied from from both general (V.A.Sukhomlitskij, 1970; V.P.Kashchenko, 1994), and special pedagogy perspectives. (N.A.Grabova, 1961; L.V.Zankov, 1999; V.V.Voronkova, 2009; B.P.Puzanov, 2001, etc.). The correction and prevention of written language disorders have been studied by Armenian authors, either. ( A.V.Avagyan, 2005; G.R.Hovyan, 2007; A.G.Grigoryan, 2007; Zh.A.Paylozyan, 2007; A.V.Mikaelyan, 2010; E.R.Tadevosyan, 2011).The purpose of the research is elaboration of means and methods of correction of written language disorders of elementary school students in special (auxiliary) schools and their implementation in the process of teaching of mother tongue.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Средства и методы коррекции письменной речи учащихся специальной (вспомогательной) школы в процессе обучения родному языку. The means and methods of correction of written speech of special (auxiliary) school students in the process of teaching mother tongue.
      Uncontrolled Keywords: Чарчян Анна Размиковна, Charchyan Anna R.
      Subjects: Pedagogy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 26 Jun 2019 11:11
      Last Modified: 04 Oct 2019 14:07
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10583

      Actions (login required)

      View Item