Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Երևանի խանության XVIII դարի երկրորդ կեսի պատմության հիմնախնդիրները ըստ Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրերի

Հակոբյան, Վահագն Ռուբենի (2019) Երևանի խանության XVIII դարի երկրորդ կեսի պատմության հիմնախնդիրները ըստ Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրերի. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (33Mb)
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (3328Kb) | Preview

      Abstract

      XVIII դարի երկրորդ կեսին Հյուսիսային Իրանում և Այսրկովկասում կիսանկախ կարգավիճակ ունեին Երևանի, Նախիջևանի, Խոյի, Մակուի, Ղարադաղի, Ուրմիայի, Գանձակի, Ղուբայի (1765թ հետո այս խանությանն է միացվում նաև Դերբենդի խանությունը), Բաքվի, Շիրվանի, Շաքիի, Թալիշի, Արդաբիլի, Մարաղայի, Սավուջ-Բուլաղի, Ղարաբաղի խանությունները ։ Կիսանկախ խանությունների ի հայտ գալով փոխվեց քաղաքական իրադրությունը տարածաշրջանում: Այս պետական միավորները սկսեցին համեմատաբար ինքնուրույն արտաքին քաղաքականություն վարել թե՛ միմյանց հետ, թե՛ հարևան տերությունների հետ և թե՛ Իրանում մեծ ազդեցություն ունեցող գործիչների հետ: Նման հանգամանքներում ակտիվ գործունեություն են ծավալում նաև ժամանակի հայ նշանավոր գործիչները, և հայությունը սկսում է կարևոր դերակատարում ունենալ ոչ միայն Երևանի խանության ներքին, այլ նաև արտաքին քաղաքականության մեջ: Ուստի թեմայի ուսումնասիրումն անհրաժեշտ է Երևանի խանության տնտեսական և քաղաքական կյանքում հայության ունեցած կարևոր դերակատարումը ներկայացնելու տեսանկյունից: Թեման արդիական է հատկապես այն հանգամանքով, որ խանությունում ընթացող ժողովրդագրական գործընթացներին վերաբերվող պարսկալեզու սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրումը և վերլուծությունը հնարավորություն է ընձեռում հերքելու ադրբեջանցի կեղծարարների կողմից առաջ քաշվող բազմաթիվ սխալ մոտեցումներ, որոնցից են Երևանի խանության ադրբեջանական, իսկ նրա բնակչության մեծամասնությունը ադրբեջանցիներից բաղկացած լինելու վերաբերյալ և այլ գաղափարները: Խնդրո առարկա ժամանակաշրջանում Օսմանյան կայսրության, Իրանի և Ռուսաստանի միջև սուր պայքար ծավալվեց Այսրկովկասում, այդ թվում նաև Երևանի խանությունում ազդեցության ընդլայնման համար: Ուստի թեման արդիական է նաև տերությունների և Երևանի խանության հարաբերությունների ուսումնասիրման, ինչպես նաև տարածաշրջանային քաղաքական իրադարձություններում խանության խաղացած դերակատարման ուսումնասիրման տեսանկյունից: Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրերի ուսումնասիրման շնորհիվ նոր փաստեր են ի հայտ գալիս, որոնց միջոցով հնարավոր է դառնում թեման առավել խորքային հետազոտության ենթարկել և տարբեր հարցեր մանրամասն լուսաբանել: Настоящее исследование посвящено изучению истории Ереванского ханства во второй половине XVIII века на основе персидских документов Матенадарана. Некоторые из этих документов были изучены впервые, сведения и данные этих документов позволяют более пространно и глубино изучить такие вопросы истории Ереванского ханства, как экономическая система региона, роль, права и обязанности армян, а так же политико-правовое и экономическое состояние Свянтого Престола Эчмиадзина под властью ханов Еревана, проблемы вызванные правонарушениями местных мусульманских влиятельных деятелей и механизмы урегулирования этих проблем, демографические процессы в ханстве, геополитические процессы в Закавказье и роль Ереванского ханства в них, внешняя политика ереванских ханов. Диссертация состоит из предисловия, четырёх глав, заключения списка использованных источников и литературы, а также из приложения. В предисловии представлена актуальность темы, научно-практическая новизна и значение, цель и задачи исследования, методология написания работы, обзор источников и уровень изученности. Первая глава-«Лингвистические, стилистические и структурно-содержательные особенности персоязычных документов Матенадарана по истории Ереванского ханства во второй половине XVIII века»» состоит из 2-х параграфов, в которых описаны особенности структуры и стилистики персидских документов-грамот, писем, связанных с изучением данной темы, содержательные особенности документов привлеченных к работе в качестве источников. Вторая глава - «Административная и экономическая структура Ереванского ханства» состоит из 3-х параграфов. В первом параграфе исследуется информация источников о границах и административного деления ханства. Во втором параграфе изучены и выявлены демографические изменения в ханстве на основе данных, полученных из источников, а также доля армян в ханстве по сравнению с другими национальностями, проживающими в ханстве. Исследована ложная информация об этническом составе ханства, представленная в азербайджанской историографии, в которой отсутствуют реальные обоснования. В третьем параграфе исследуются налоговая система ханства, типы земельных участков, земляные участки отведенные Эчмиадзинскому монастырю по приказу иранских правителей, права монастыря на них. The dissertation examines and covers the issues of the history of the second half of the XVIII century in Yerevan Khanate, using Persian documentaries in Matenadaran as a basis for the source material. Some of these documents have been studied for the first time and the information and data presented in them have allowed the author to study many problems and various issues of the history of Yerevan khanate more thoroughly. The problems investigated in the research are: the economic system of region; the rights and duties of the Armenians and the Echmiadzin Monastery under the rule of Iranian khans of Yerevan; problems caused by local Muslim officials and the mechanism of their regulation; demographic processes in the khanate; geopolitical processes in Transcaucasia and the role of Yerevan khanate in it; Yerevan khans’ external policy. The thesis consists of the introduction, four chapters, conclusion, bibliography and appendix. The introduction introduces the relevance of the topic, the purpose and objectives of the thesis, the methodology of writing the work, scientific novelty, the theory of sources and literature. The first chapter is divided into two subchapters. There presented the definitions of the Persian documentaries, i.e decrees, structure, and writing related to the study of the subject, the content peculiarities of the documents. The second chapter of the thesis consists of three subchapters. In the first subchapter we have examined and presented the information of the sources on the boundaries and administrative division of the khanate. In this part the data of the sources on the ruling system and the administrative apparatus of the khanate are also investigated. In the second subchapter the demographic changes in the Khanate and the proportion of Armenians as compared with that of the foreigners have been studied and presented with the help of the data of the sources. We also touched upon the fake information and approaches presented in the Azerbaijani historiography on the khanate population, revealing its falseness and lack of realistic justification. In the third subchapter the khanate's tax system, the land tenure forms, the land plots allocated to the Echmiadzin Monastery by Iranian rulers’ decrees, the monastery's rights over them, the economic relations of the state and the Echmiadzin Monastery, the cases and methods of acquisition and expropriation of lands owned by monasteries are studied. The third chapter consists of three subchapters. The first subchapter discusses and covers political events of the above-mentioned period in the Transcaucasia, the struggle between Azat Khan and Heraclius II for Yerevan, as well as the policies of Russian and Ottoman authorities in the Transcaucasia.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Проблемы истории Ереванского ханства во второй половины XVIII века по персидским документам Матенадарана. The issues of history of Yerevan in the second half of the XVIII century according to the Persian documentaries of Matenadaran.
      Uncontrolled Keywords: Акобян Ваагн Рубенович, Hakobyan Vahagn R.
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 26 Jun 2019 11:34
      Last Modified: 16 Aug 2019 16:02
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10585

      Actions (login required)

      View Item