Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

«Կովկասի հնագրական հանձնաժողովի վավերագրերը» Արցախի (Ղարաբաղի) պատմության ուսումնասիրության սկզբնաղբյուր

Հովհաննիսյան, Էդուարդ Հայկազի (2019) «Կովկասի հնագրական հանձնաժողովի վավերագրերը» Արցախի (Ղարաբաղի) պատմության ուսումնասիրության սկզբնաղբյուր. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (44Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (4Mb)

      Abstract

      Արդի պատմագիտության զարգացման հրատապ խնդիրներից մեկն, անշուշտ, աղբյուրագիտական հենքի ընդլայնումն է, որը պետք է ընթանա ինչպես հայտնի աղբյուրների տեղեկատվական աստիճանի բարձրացման, այնպես էլ նորահայտ փաստաթղթերը գիտական շրջանառության մեջ դնելու ճանապարհով: Հայտնի է, որ պատմագիտական սկզբնաղբյուրների հիմնական տեսակներից մեկը աղբյուրագիտական հավաքածուներն են, տարաբնույթ ժողովածուները, պարբերական մամուլը և այլն: Աղբյուրագիտական հավաքածուների գլխավոր առանձնահատկությունն այն է, որ ներկայացված վավերագրերն այստեղ համակարգված և տեսակավորված են, ինչը հնարավորություն է տալիս բազմակողմանի վերլուծության ենթարկել պատմական տարաբնույթ փաստաթղթերը: Ներկա ատենախոսության թեման ունի ինչպես աղբյուրագիտական, այնպես էլ քաղաքական հնչեղություն, հատկապես երբ նկատի ենք ունենում Արցախի պատմության հանդեպ վերջին ժամանակների աննախադեպ հետաքրքրությունը: Այն, անշուշտ, պայմանավորված է նաև ներկայումս ընթացող արցախյան հակամարտության բուռն գործընթացներով: Գաղտնիք չէ, որ Ադրբեջանի ողջ պատմագիտական դպրոցը «լծվել է» Արցախի պատմության կեղծարարության գործին: Օգտագործելով համացանցի ընձեռած ներկայիս հնարավորությունները՝ նրանք ամեն տեսակի խեղաթյուրված ու պատմագիտության հետ առնչություն չունեցող տեղեկատվություն են տարածում՝ փորձելով թյուրքացնել Արցախի պատմական անցյալը: Ուստի ներկա հիմնա-հարցի ընտրությունը թելադրված է այդօրինակ հրապարակումներին հակադարձելու, ինչպես նաև դրանց ողջ սնանկությունն ու հակագիտականությունը վեր հանելու անհրաժեշտությամբ: Ռուսական հեղինակավոր աղբյուրագիտական հավաքածուի ուսումնասիրության ձեռնարկումը պայմանավորված է երկու կարևոր հանգամանքով. նախ, որ վերջինիս նյութերը բացառապես արխիվային վավերագրեր են, երկրորդ՝ ընտրվել է այդ տեսակի մեջ այնպիսի հավաքածու, որն ամբողջովին և հիմնարար կարող է պատասխան տալ առաջադրված հիմնահարցերին: «Կովկասի հնագրական հանձնաժողովի վավերագրեր» հավաքածուն այդ հնարավորությունը լիովին ընձեռնում է: Исследование посвящено изучению знаменитого русского источниковедческого собрания «Акты Кавказской археографической комиссии» (АКАК). Представленные в АКАК архивные документы раскрывают ряд ключевых вопросов истории Арцаха (Карабаха) конца XVIII – первой половины XIX века. Диссертация состоит из введения, трех глав, заключения, списка использованных источников и литературы. Во введении обоснованы важность и актуальность темы, указаны степень изученности проблемы и научная новизна, источниковедческая основа, а также цели и задачи, хронологические рамки и прикладное значение исследования. Первая глава - «Акты археографической комиссии Кавказа о политической ситуации Арцаха (Карабаха) в конце XVIII – начале XIX века и присоединение области к России», посвящена исследованию представленных в «Актах» архивных документов, касающихся истории Арцаха конца XVIII – начала XIX в., и состоит из двух разделов. В первом разделе на основе документов археографической комиссии подтверждается неоспоримый исторический факт, что Карабах с древних времен был армянской территорией, населенной коренным армянским этносом и управлялся армянскими меликами. Важное место в разделе занимает исследование вопроса перехода армянских меликов в соседнюю Грузию. В этой связи доказывается, что армянские мелики и подвластное им армянское население Арцаха постоянно подвергались запугиваниям, насилиям и угрозам со стороны местных правителей, более того-это была депортация в истинном смысле этого слова. Второй раздел главы посвящен изучению военно-политической обстановки Арцаха во время первой русско-персидской войны 1804-1813 гг., освещен процесс присоединения Карабаха к России, приведено также множество архивных документов из собрания Актов, выявляющих мотивы и при-чины принятия карабахским ханом русского подданства в мае 1805 г. Вторая глава - «Освещение истории Арцаха первой четверти XIX века в Актах кавказской археографической комиссии», состоит из трех разделов. Первая часть главы посвящена исследованию исторических событий, произошедших в Карабахе после принятия Ибрагим ханом русского подданства, хотя, как утверждают документы археографической комиссии, Ибрагим и его приеемник Мехти-Кули хан проводили двойственную политику в отношении России, что и побудило русское правительство серьезно подумать об изменении статуса Карабаха. В разделе особое место занимает исследование вопроса многогранной помощи армянского населения Карабаха русским войскам в годы первой русско - персидской войны 1804-1813 годов. The PhD thesis is devoted to the Russian prominent study of source collection "The Acts of the Caucasian Archeographic Commission" (ACAC)”. The archive documents included in this collection reveal many pivotal questions concerning the history of of Artsakh (Karabakh) in the late XVIII – first half of the XIX century. The dissertation consists of an introduction, three chapters, conclusions, a list of sources and literature used. The introduction substantiates the importance and relevance of the topic, presents the degree of research of the issue and the scientific novelty, the source study basis, goals and objectives, chronological frameworks and its applied significance. The first chapter - “The Acts of the Caucasian Archeographic Commission on the political situation of late XVIII and early XIX century Artsakh (Karabakh) and the province’s annexation into Russia” is dedicated to the study of archival documents presented in ACAC, which relates to the history of the late XIII and early XIX centuries in Artsakh and consists of two subchapters. The first subchapter confirmed the undeniable historical truth: since ancient times Karabakh was an Armenian territory, inhabited by indigenous Armenians and ruled by Armenian meliks. An important point in the chapter is the study of the fact that the Armenian meliks were in neighboring Georgia. In this sense, it is proved that the Armenian meliks of Artsakh and the Armenian population was subjected to persecution, violence and threats by local rulers–in other words, displacement. The second subchapter is devoted to the study of the military-political situation of Artsakh during the first Russian-Persian war of 1804-1813, highlighted the process of the annection of Karabakh into Russia, presented numerous archival documents, which reveal the reasons and motives of accepting Russian submis-siveness by the Karabakh khane in May of 1805. The second chapter is entitled “Revealing the history of Artsakh of the first quarter of the XIX century in the Acts of the Caucasian Archeographic Commission” and consists of three subchapters. The first subchapter is devoted to the investigation of the events in Karabakh after Ibrahim Khan’s adoption of the Russian submissiveness, although as ACAC’s materials indicate, Ibrahim Khan and his inheritor Mehti Ghuli Khan continued to pursue a dual policy towards Russia, which made the Russian government think seriously about changing the status of Karabakh. The subchapter contains a large number of archival documents that point out the all-around assistance of the Artsakh Armenians to the Russian troops in the Russian-Persian War of 1804-1813. The second subchapter - "The abolishment of the Khan's rule in Artsakh", is shown that after the end of the War of 1804-1813, the Russian government initiated the change of Karabakh’s status. To do this, the Russian government had all the necessary bases. By a special order of the Governor of the Caucasus, General A. Ermolov, in November 1822 the Khan's rule in Karabakh was abolished. From this view, the materials contained in the "Acts" have an important source-study significance.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: «Акты Кавказской археографической комиссии» как источник исследования истории Арцаха (Карабаха). «The acts of the Caucasian archaeographic commission» as the source of the studying the history of Artsakh (Karabakh).
      Uncontrolled Keywords: Оганесян Эдуард Айказович, Hovhannisyan Eduard H.
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 29 Jun 2019 13:20
      Last Modified: 19 Aug 2019 15:13
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10593

      Actions (login required)

      View Item