Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայաստանի Հանրապետության և Սիրիայի Արաբական Հանրապետության ցերեկային թիթեռների (Lepidoptera, Papilionoidea և Hesperioidea) ֆաունաների համեմատական վերլուծությունը

Զարիկյան, Նուշիկ Հակոբի (2019) Հայաստանի Հանրապետության և Սիրիայի Արաբական Հանրապետության ցերեկային թիթեռների (Lepidoptera, Papilionoidea և Hesperioidea) ֆաունաների համեմատական վերլուծությունը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոն.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb)
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (3744Kb) | Preview

      Abstract

      Ցերեկային թիթեռների ենթակարգը (Լ6թ1ժօթէ6ՈՅ: ՐՅթ111օոօ1էԽՅ, Ւ^տթ6ոօ1էԽՅ) միջատների դասի առավել աչքի ընկնող կարգաբանական խմբերից մեկն Է, որը տարիներ շարունակ գտնվում Է կենսաբանների և միջատաբանների ուշադրության կենտրոնում: Հետազոտությունն արդիական Է նաև այն տեսակետից, որ Հայաստանի և Սիրիայի հարուստ և բազմազան ֆաունան պատկանումԷ Պալեարկտիկական մարզի Միջերկրածովյան ենթամարզին: Սակայն այս երկու երկրներին բնորոշ են նաև պատմաաշխարհագրական, կլիմայական, Էկոլոգիական առանձնահատկություններ, որոնք պայմանավորում են Հայաստանի և Սիրիայի ֆաունաների ձևավորման ուղիները և որպես հետևանք' դրանց բաղադրիչների առկա տարբերությունները: Ուստի, այս երկրների ֆաունաների համեմատական վերլուծությունը կարող Է նպաստել ընդհանուր կենսաշխարհագրական խնդիրների լուծմանը, բիոտայի ձևավորման և զարգացման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը և Էկոլոգիական տարբեր գործոնների ազդեցության գնահատմանը: Որպես ֆաունայի ուսումնասիրության և համեմատական վերլուծության օբյեկտ մեր կողմից ընտրվել են ցերեկային թիթեռները, որոնք լայնորեն տարածված են այդ երկրներում, ունեն տեսակների մեծ բազմազանություն, Էկոլոգիական և կենսաաշխարհագրական պլաստիկություն և նման վերլուծությունների բավականին հարմարավետ օբյեկտ են հանդիսանում: Աշխատանքի հիմնական նպատակն Է Հայաստանի և Սիրիայի ցերեկային թիթեռների (Լ6թ1ժօթէ6ՈՅ: Ր8թաօոօ1շ163, Ւ16Տթ6ոօ1ժ63) ֆաունաների ներկա վիճակի գնահատումը, համեմատական վերլուծությունը, Միջերկրածովյան կենսաշխարհագրական ենթամարզի ֆաունայի զարգացման Նշված նպատակն իրականացնելու համար առաջադրվել են հետևյալ հիմնախնդիրները. Հետազոտել Հայաստանում ու Սիրիայում տարածված ցերեկային թիթեռների տեսակային կազմը: Հետազոտել Հայաստանի և Սիրիայի ցերեկային թիթեռների կենսաբանական և Էկոլոգիական առանձնահատկությունները: Համեմատել երկու երկրների կենսաշխարհագրական առանձնահատկություններն ու դրանց դերը ցերեկային թիթեռների տարածման գործում: Բացահայտել միջավայրի գործոնների դերը թիթեռների ֆաունայի ձևավորման վրա: Գնահւստել Հայաստանի և Սիրիայի թիթեռների բնապահպանական կարգավիճակը պահպանության միջոցառումների մշակման համար: Բացահայտվել է Սիրիայի ցերեկային թիթեռների տեսակային կազմը: Հայաստանի ֆաունայի համար նշվում են ցերեկային թիթեռների երեք նոր տեսակ' Kirinia roxelana (Cramer, [1777]), Melanargia grumi (Standfuss, 1892) և Zerynthia caucasica (Lederer, 1864): Սիրիայի ֆաունայի համար նշվում են ցերեկային թիթեռների յոթ նոր տեսակ ' Erynnis tages (Linnaeus, 1758), Pyrgus serratulae (Rambur, [1839]), Pieris bryoniae Hubner, 1806, Pontia chloridice Hubner, 1803, Pieris krueperi Staudinger, 1860, Pieris mannii Mayer, 1851 և Pieris ergane Geyer, [1828]: Համեմատվել են Միջերկրածովյան կենսաշխարհագրական ենթամարզին պատկանող երկու երկրների ցերեկային թիթեռների ֆաունաները: Վիճակագրական վերլուծության հիման վրա վեր են հանվել նշված ֆաունաների նմանությունները, տարբերությունները, դրանց հնարավոր պատճառները, երկու երկրների ֆաունաների զարգացման ուղիները: Ուսումնասիրության արդյունքում պարզաբանվել են երկու երկրների ցերեկային թիթեռների ֆաունաների տեսակային կազմն ու տարածվածությունը: Կատարված ուսումնասիրությունները կնպաստեն երկու երկրների կենսաբազմազանության պահպանմանը, բնապահպանական պետական ծրագրերի մշակմանը, ինչպես նաև հարևան երկրների հետ բնապահպանական միջպետական համագործակցության զարգացմանը: Բնապահպանության բնագավառում աշխատանքը կարող է կիրառվել որպես քանակական և որակական իրավիճակի փոփոխությունների գնահատման մոդել, իսկ վտանգված տեսակների պահպանության վերաբերյալ առաջարկները կարող են նպաստել կենսաբազմազանության կառավարման պլանների մշակմանը: Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառվել նաև գյուղատնտեսության բնագավառում: Ատենախոսության հիմնական դրույթներն ու ուսումնասիրության արդյունքները ներկայացվել են մի շարք գիտաժողովներում. Butterflies (Lepidoptera) are one of the brightest and most conspicuous groups of insects. Being rather available in the field surveys and popular among entomologists, they can be considered as suitable object for different kinds of biological researches, in particular, biogeographical ones. Despite of several surveys dedicated to the butterflies of Syria and Armenia and those, which respect to the larger regions but include data on the fauna of both countries, the published data are not enough for comprehensive knowledge of the fauna of both countries. Belonging to the Eastern Mediterranean sub-province of the Palearctic biogeographical region, Syria and Armenia are characterized by rather different natural conditions. The main purpose of the study is to provide a biographical comparative analysis of the butterflies of Armenia and Syria (Lepidoptera: Papilionoidea, Hesperioidea) to identify the possible ways of origin and development of the fauna of the Mediterranean biogeographical region. The study is based mainly on the analysis of our own materials, collected in all above¬mentioned physiographic divisions of Syria and Armenia. Material was collected during expeditions, conducted in Syria in 2009-2012, and in Armenia in 2014-2018. Identification were carried out using the guides of Hesselbarth et al. (1995), Tuzov et al. (1997), Bozano (1999-2011), etc., and by comparison with author's collections. Besides, all available literature and collection data were taken into account. Comparative analysis of the fauna of butterflies (Lepidoptera: Papilionoidea and Hesperoidea) were carried out. In general, 234 species of butterflies are recorded for Armenia and 171 for Syria. From the species above mentioned 36 are common for both Syria and Armenia. For estimation of the similarity of faunas studied were used the Jaccard index. The similarity of the fauna of Syria and Armenia according to Jaccard index is 42% for all families, while for the family Pieridae (62%) the most similar and for the family Lycaenidae (33%) the most different. According to Khndzoryan's biogeographic divisions (allocated by S.M. Yablokov-Khnzorian, with changes), South Palearctic species dominate in Armenia and accounting 39 (17%) and Eastern Mediterranean species in Syria 35 (20%) despite the fact, that the number of Southern Palearctic region species in Syria is respectively high 33 (19%). and 33 (19%) species, respectively. The faunal spectrum allows us to confirm the assignment of both countries to the Mediterranean region and the East-Mediterranean sub-region of the Palaearctic. In addition, we are not confirming A.L. Tahtadzhyan’s (1986) reference assignment of Armenia to the circumboreal region. The endemism is not high in both countries, 2% in Armenia and 6% in Syria. In another hand, the endemics of the wider regions are more numerous, in Armenia represented by the Caucasus endemics (including Transcaucasia) 4%, and in Syria by the Levant endemics 8%. The butterfly species Kirinia roxelana, Melanargia grumi and Zerynthia caucasica are recorded for the first time for Armenia, and Erynnis tages, Pyrgus serratulae, Pieris bryoniae, Pieris ergane, Pieris krueperi, Pieris mannii and Pontia chloridice for the first time for Syria. In the work the results of the study of the altitudinal distribution of butterflies in both countries based on examples of Aragats mount in Armenia and Al-Lazzab high altitude area in Syria. The results recorded in the present study does not agree with previous studies that the insect communities at high altitudes are characterized by few species and a greater abundance of individuals (Mani 1968). In our study, no significant correlations have been found between species richness, abundance or diversity, and altitude. However, the reverse correlation between altitude and evenness is significant (Pearson coefficient is in Al-Lazzab r= -0.69, P= 0.05, and in Aragats r=-0.865, P= 0.01). The results of the work can be taken into account during updating the Red Book of Armenia and to create Red Book of Syria. Therefore, have been proposed 9 species for Red Book of Armenia and 14 for Red Book of Syria. Дневные бабочки (Lepidoptera: Papilionoidea и Hesperioidea)-одна из самых ярких и заметных групп насекомых. Будучи довольно доступными в полевых исследованиях и популярными среди энтомологов, они могут рассматриваться как подходящий объект для различных видов биологических исследований, в частности, биогеографических. Несмотря на ряд исследований, посвященных бабочкам Сирии и Армении, и наличие данных о фауне двух стран, в работах, посвященных более крупным регионам, опубликованных сведений недостаточно для ее всестороннего изучения. Принадлежа к Восточно-Средиземноморскому субрегиону Палеарктического биогеографического региона, Сирия и Армения характеризуются довольно разными природными условиями. Основной целью исследования является сравнительный биографический анализ дневных бабочек Армении и Сирии для определения возможных путей возникновения и развития фауны Средиземноморского биогеографического региона. Исследование основано главным образом на анализе собственных материалов, собранных во всех физиографических подразделениях Сирии и Армении. Материал был собран в ходе экспедиций, проведенных в Сирии в 2009-2012 гг. и в Армении в 2014-2018 гг. Определение проводили с использованием руководств Hesselbarth et al. (1995), Tuzov et al. (1997), Bozano (1999-2011) и т. д. и путем сравнения с коллекционными материалами, включая коллекции Няучного центра зоологии и гидроэкологии НАН РА. Кроме того, были учтены все имеющиеся данные литературы. Проведен сравнительный анализ фауны дневных бабочек двух стран. В целом для Армении зарегистрировано 234 вида бабочек, для Сирии -171 вид. Из вышеперечисленных видов 36 распространены как в Сирии, так и в Армении. Сходство фауны Сирии и Армении согласно Жаккару в среднем для всех семейств составляет 42 %, при этом наиболее сходна фауна семейства Pieridae (62 %), тогда как фауна семейства Lycaenidae наиболее различна ( 33 %). По типам ареалов (выделенных согласно С.М. Яблокову-Хнзоряну, с изменениями) в Армении и Сирии преобладают Южнопалеарктические и Восточносредиземноморские виды, в Армении составляя 39 (17 %) и 35 (16 %) видов, а в Сирии - 35 (20 %) и 33 (19 %) вида, соответственно. Фаунистический спектр в целом позволяет подтвердить отнесение обеих стран к Средиземноморской области и Восточносредиземноморской подобласти Палеарктики. Не подтверждается отнесение А.Л. Тахтаджяном (1986) Армении к Циркумбореальной области.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Сравнительный анализ фауны дневных чешуекрылых (Lepidoptera: Papilionoidea и Hesperioidea) Республики Армения и Сирийской Арабской Республики. A comparative analyzis of butterly fauna (Lepidoptera: Papilionoidea and Hesperioidea) of the Republic of Armenia and Syrian Arab Republic.
      Uncontrolled Keywords: Зарикян Нушик Акоповна, Zarikian Noushic Agop
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 03 Jul 2019 13:20
      Last Modified: 29 Jan 2020 12:28
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10603

      Actions (login required)

      View Item