Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ապրանքների, աշխատանքների կամ ծառայությունների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցման հիմնախնդիրները ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությամբ

Ղուկասյան, Շուշանիկ Լիպարիտի (2019) Ապրանքների, աշխատանքների կամ ծառայությունների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցման հիմնախնդիրները ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությամբ. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (2189Kb)
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (379Kb) | Preview

      Abstract

      Ժամանակակից շուկայական տնտեսության արդյունավետության կարևորագույն նախադրյալներից է տնտեսական հարաբերությունների կարգավորման նոր, ճկուն մոտեցման որդեգրումը և ըստ այդմ արդյունավետ քաղաքականության իրականացումը: Սոցիալական շուկայական տնտեսության պայ¬ման-նե¬րում տնտեսական գործունեության ազատության, շուկայում ազատ մրցակցության ապահովման հետ միա¬ժամանակ կարևորվում է սպառողների իրավունքների պաշտպանության արդյունավետ կառուցակարգերի ապահովման խնդիրը: Շուկայական հարաբերությունների շարունակական զարգացումը և արմատավորումը զուգորդվում է ապրանքների, աշխատանքների և ծառայությունների (այսուհետ՝ նաև Ապրանք կամ Ապրանքներ) շրջանառության աճով, ինչն իր անմիջական ազդեցությունն է թողնում յուրաքանչյուր երկրի տնտեսության վրա: Մի կողմից Ապրանքների շրջանառության աճը, մյուս կողմից սպառողների իրավունքների պաշտպանությունը պահանջում են թեօրենսդրական, թե´գործնական մակարդակում ապահովել շահերի հավասարակ-ռություն տնտեսվարող սուբյեկտների և սպառողների միջև, հաշվի առնելով այն, որ ֆիզիկական անձինք ապրանքաշրջանառության ներկայիս պայմաններում հանդես են գալիս որպես առավել խոցելի և ոչ մասնագիտացված սուբյեկտներ, ովքեր ապահովված չեն Ապրանքների վե¬րա¬բերյալ անհրաժեշտ տեղեկատվություն ձեռք բերելու, դրանց անվտանգության ապահովման արդյունավետ միջոց-ներ ձեռնարկելու, հնարավոր ռիսկերից իրենց ապահովագրելու անհրաժեշտ գործիքակազմով: Այս համատեքստում առավել կարևորվում է սպառողների իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությունը, Ապրանքների վերաբերյալ հավաստի և ամբողջական տեղեկատվության տրամադրումը, դրանց անվտանգության ապահովումը, պատշաճ որակի նկատմամբ վերահսկողությունը և Ապրանքների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի լիարժեք և արդյունավետ հատուցման ե-րաշխիքների ապահովումը: Նշված խնդիրների կարևորությունը ընդգծվում է նաև սպառողների շահերի պաշտպանության, Ապրանքների որակի նկատմամբ վերահսկողության պահան¬ջի՝ սահմանադրորեն ամրագրված լինելու հանգամանքով: Պետք է նշել, որ Ապրանքների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցման արդյունավետ մեխանիզմների սահմանման և ապահովման, վնաս կրած անձի իրավունքների պատշաճ պաշտպանության կառուցակարգերի երաշխավորման տեսանկյունից խնդրահարույց ու հակասական է և՛ գործող օրենսդրութ¬յու¬նը (մասնավորապես՝ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը) և՛ ձևավորված դատական պրակտիկան: Մասնավորապես, գործող օրենսդրությամբ երաշխավորված չէ վնաս պատճառած և վնաս կրած անձի շահերի համաչափ հավասարակշռությունը, ապահովված չէ անհրաժեշտ որոշակիություն վնաս պատճառած անձի հակաիրավական վարքագծի տեսակների տարանջատման, վնաս պատճառած անձանց պատասխանատվության դրսևորման առանձնահատկությունների տեսանկյունից, հստակեցված չեն նաև Ապրանքների թերությունների հետևանքով գույքին պատճառված վնասի հատուցման առանձնահատկությունները, ապահովված չեն վնասի հատուցման իրավունքի լիարժեք և արդյունավետ իրացման բոլոր անհրաժեշտ նախադրյալները: Նշվածը, ի թիվս այլ պատճառների, նաև իրավական կարգավորման բացերի և թերությունների, իրավական անորոշության, դատական պրակտիկայում նյութական իրավունքի նորմերի սխալ կիրառման հետևանք է: Այս համատեքստում ևս Ապրանքների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցման կառուցակարգերի ամրապնդումը, դրանց արդյունավետության բարձրացումը և այս ուղղությամբ գործուն երաշխիքների ամրագրումը առավել արդիական և կարևոր են: Վերը նշված խնդիրների կարևորությունը և դրանց լուծման անհրաժեշտությունը պայմանավորում են սույն հետազոտության արդիականությունը: Հետազոտության թեմայի մշակվածության աստիճանը և տեսական հիմքը: Հայրենական իրավական գրականության շրջանակում Ապրանքների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցման ինստիտուտին մանրամասն անդրադարձ չի կատարվել, չեն ուսումնասիրվել այս կապակցությամբ միջազգային իրավական զարգացման հիմ¬նական միտումները, առկա հիմնախնդիրները վերլուծության չեն ենթարկվել ներպետական և միջազգային իրավական կարգավորման տեսանկյունից: Հետազոտության տեսական հիմք են կազմել ինչպես հայրենական, այնպես էլ արտասահմանյան տարբեր հեղինակների աշխատություններ, այդ թվում՝ Գ.Հ. Բեքմեզյանի, Տ.Կ. Բարսեղյանի, Ա.Ս. Մամինի, Գ.Ֆ. Շերշենևիչի, Դ.Ե. Բոգդանովի, Ե.Ա. Սուխանովի, Վ.Ա. Բելո-վի, Ռ.Վ. Խալինի, Օ.Ս. Իոֆեի, Ա.Ջ. Սանչեսի, Դ.Գ. Օուենի, Դ.Սավայայի, Դ.Վիլկինսոնի, Ե.Հոնդիուսի, Լ.Ս. Մանի, Հ.Ս. Թաշների, Մ.Ռեյմանի, Մ.Վանդի, Մ.ՔարսՖրիսկի, Պ.Ռ. Ռոդրիգեսի, Ջ.Զեկոլի, Ռ.Դ. Շուստերի, Ռ.Հ. Դրեյֆուսի, Ս.Բելհ-յումերի, Վ.Բերի և բազմաթիվ այլ հեղինակների աշխատություններ: Հետազոտության օբյեկտը և առարկան: Հետազոտության օբյեկտն են Ապրանքների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցման կապակցությամբ առաջացող հարաբերությունները՝ արտապայմանագրային պատախանատվության համատեքստում, իսկ առարկան` վնասի հատուցումը և դրա իրավական կարգավորման հիմնախնդիրները: Ապրանքների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությունը և դրանց հետագա կատարելագործմանն ուղղված առաջարկներ ներկայացնելն է: Այդ նպատակի իրագործումը պահանջում է հետևյալ խնդիրների լուծումը՝ ուսումնասիրել և վեր հանել Ապրանքների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի դեպքում պայմանագրային և արտապայմանագրային պատասխանատվության բնորոշ առանձնահատկությունները, հիմնական տարբերությունները. վերլուծել և հստակեցնել տուժողի՝ պայմանագրային և արտապայմանագրային պատասխանատվության միջև ընտրություն կատարելու հնարավորության (հայցերի մրցակցության) հարցը. ուսումնասիրել Ապրանքների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի դեպքում արտապայմանագրային պատասխանատվության պայմանների հիմնախնդիրները և վնասի հատուցման հարաբերությունների վրա դրանց ազդեցությունը. վերլուծել ապրանք վաճառողների և արտադրողների պատասխանատվության դրսևորման առանձնահատկությունները. բացահայտել Ապրանքների թերությունների հետևանքով գույքին պատճառված վնասի հատուցման առանձնահատկությունները. ներկայացնել և հիմնավորել Ապրանքների թերությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցման հարցերը կարգավորող օրենսդրության կատարելագործմանն ուղղված առաջարկներ: Հետազոտության իրավական և փորձառական հիմքը: Հետազոտության իրավական և փորձառական հիմքը կազ¬մել են ՀՀ և այլ պետությունների իրավական ակտերը, միջազգային-իրավական փաստաթղթերը, դատական պրակ-տիկայի նյութերը, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, Եվրոպական Միության Արդարադատության դատարանի, ՀՀ սահմանադրական դատարանի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի, առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության և վերաքն¬նիչ քաղաքացիական դատարանի դատական ակտերը, Վիճակագրական կոմիտեի տրամադրած տվյալները: Հետազոտության ընթացքում կիրառվել են ինդուկցիայի, դեդուկցիայի, անալիզի, սինթեզի, իրավահամեմատական, համակարգակառուցվածքային, վիճակագրական և այլ մեթոդեր: Ատենախոսության գիտական նրույթը նրանում է, որ հայրենական իրավագիտության մեջ առաջին անգամ համակոմանի ուսումնասիրության և վերլուծության առարկա են դառնում Ապրանքների թրությունների հետևանքով պատճառված վնասի հատուցման տեսական և գործնական հիմնախնդիրները: Տեսության մեջ արտահայտված կարծիքների, ՀՀ օրենսդրության, միջազգային իրավական կարգավորումների, ատասահմանյան երկրների օրենսդրության, դատական պրակտիկայի համակարգային վերլուծության հիման վրա առաջին անգամ գիտական մակարդակով քննարկման առարկա է դառնում և համակողմանի վերլուծվում Ապրանքների թերությունների հետևաքքով պատճառված վնասի դեպքում պայմանագրային և արտապայմանագրային պատասխանատվության հարաբերակցության, արտապայմանագրային պատասխանատվության պայմանների, վնաս պատճառած անձի պատասխանատվության դրսևորման առանձնահատկությունների, պատասխանատվությոնից ազատվելու հիմքերի, գույքին պատճառված վնասի հատուցման առանձնահատկութկունների և այլ հիմնախնդիրները: Նշվածի արդյունքում կատարվել են ինչպես տեսական եզրահանգումներ, այպես էլ օրենսդրության կատարելագործմանն ուղղված առաջարկներ: Ատենախոսության գիտական նորույթն արտացոլված է պաշտպանության ներկայացվող դրույթներում և ատենախոսության եզրակացության մեջ կտարված տեսական ընդհանրացումներում և գիտագործնական բնույթի առաջարկություններում: Վերլուծելով պայմանագրային և արտապայմանագրային պատասխանատվության առանձնահատկությունները՝ հիմնավորվել է, որ ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) թերությունների հետևան-քով պատճառված վնասի դեպքում ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով, որպես ընդհանուր կանոնից բացառություն, թույլատրվում է պայմանագրային և արտապայմանագրային հայցերի մրցակցություն: Հայցերի մրցակցություն թույլատրելու իրավական հնարավորությունը պայմանավորված է պաշտպանվող օբյեկտներին վնաս պատճառելու դեպքում պաշտպանվծության ավելի բարձր աստիճան ապահովելու և վնասի հատուցման ամբողջական ծավալով իրականացումն ապահովելու անհրաժեշտությամբ: Одной из важнейших предпосылок эффективности современной рыночной экономики является принятие нового, гибкого подхода к регулированию экономических отношений. В условиях социальной рыночной экономики одновременно со свободой экономической деятельности, обеспечения на рынке свободной конкуренции придается важность проблеме обеспечения эффективных механизмов защиты прав потребителей. Преемственное развитие и укоренение рыночных отношений сочетаются с ростом оборота товаров, работ и услуг (далее-Товары), что имеет свое непосредственное влияние на экономику каждой страны. С одной стороны рост оборота Товаров, с другой стороны защита прав потребителей требуют как на законодательном, так и на практическом уровне обеспечить равновесие интересов между хозяйствующими субъектами и потребителями, учитывая то, что физические лица в нынешних условиях товарооборота выступают как более уязвимые и “не специализированные” субъекты, которые не обеспечены необходимым набором инструментов, чтобы получить необходимую информацию о Товарах, предпринять эффективные меры для обеспечения их безопасности, застраховать себя от возможных рисков. В этом контексте больше важности придается предоставлению достоверной и полной информации о Товарах, обеспечению их безопасности, контролю над надлежащим качеством и обеспечению гарантий полноценного и эффективного возмещения вреда, причиненного вследствие недостатков Товаров. Следует отметить, что с точки зрения установления и обеспечения эффективных механизмов возмещения вреда, причиненного вследствие недостатков Товаров, гарантирования механизмов надлежащей защиты прав потерпевшего, проблематичным и противоречивым является и действующее законодательство РА (в частности Гражданский кодекс РА), и сформированная судебная практика. В частности, действующим законодательством не гарантировано соразмерное равновесие интересов причинителя вреда и потерпевшего, не обеспечена необходимая определенность с точки зрения разграничения видов противоправного поведения лица причинившего вред, особенностей проявления ответственности лиц причинивших вред. Кроме того, не пояснены особенности возмещения вреда, причиненного имуществу вследствие недостатков Товаров, не обеспечены все необходимые предпосылки полноценной и эффективной реализации права на возмещение вреда. Важность вышеуказанных проблем и необходимость их решения обусловливают актуальность настоящего исследования. В рамках диссертации автор на основании системного анализа выраженных в теории мнений, законодательства РА, международных правовых регулирований, законодательства зарубежных стран, судебной практики впервые в отечественной юриспруденции делает предметом обсуждения и всесторонне анализирует проблемы соотношения договорной и внедоговорной ответственности в случае причинения вреда вследствие недостатков Товаров, условий внедоговорной ответственности, особенностей проявления ответственности причинителя вреда, оснований освобождения от ответственности, особенностей возмещения причиненного имуществу вреда и прочие проблемы. В результате указанного были сделаны как теоретические обобщения, так и предложение научно-практического характера. Диссертация имеет не только теоретическое, но и практическое значение, так как имеющиеся в диссертации предложения, анализы могут быть использованы для усовершенствования законодательства и правоприменительной практики. One of the most important prerequisites for the effectiveness of the modern market economy is the adoption of a new, flexible approach to the regulation of the economic relations. In the social market economy the issue of providing effective protection mechanisms for consumers' rights is highlighted simultaneously with the freedom of economic activity and the provision of free competition in the market. Continuous development and rooting of market relations are accompanied by an increase in the turnover of products, works and services (hereinafter referred to as "Products"), which has its immediate effect on the economy of each country. On the one hand, the increase of the Products turnover and, on the other hand, the protection of consumer’s rights requires the balance of interests between economic entities and consumers both on legislative and practical level, taking into consideration the fact that natural persons act as the most vulnerable and "non specialized" subjects in current commodity turnover who are not provided with the necessary tools for acquiring the necessary information on the Products, undertaking effective measures to ensure their safety, insuring themselves from possible risks. In this context it is more important to provide accurate and complete information on the Products, provide their security, proper quality control, and safeguards for the full and effective compensation for the damage caused by the shortcomings of the Products. It should be noted that the existing legislation (in particular the Civil Code of RA) and the established judicial practice are problematic and contradictory in terms of defining and ensuring effective mechanisms for compensation of the damages caused by the shortcomings of Products, and in terms of guaranteeing mechanisms for the proper protection of the rights of the victim. Particularly, the existing legislation does not guarantee the proportional balance of the interests between the person who caused the damage and the victim, it does not provide the necessary certainty in terms of the separation of the types of illicit behavior of the person who has caused the damage, the peculiarities of the liability of the persons who caused the damage. Besides, the peculiarities of compensation for a damage caused to property by the shortcomings of Products are not specified, all necessary prerequisites for the full and effective realization of the right of compensation for the damage are not provided. The importance of the indicated issues and the need to address them determine the relevance of this study. In the scope of the dissertation, the author, for the first time in native jurisprudence, on the basis of the systematic analysis of the views expressed in the theory, the legislation of the Republic of Armenia, the international legal regulations, the legislation of foreign countries, judicial practice, makes the subject of discussion and comprehensively analyzes the correlation of contractual and non-contractual liability in case of damage caused by the shortcomings of the Products, conditions of non-contractual liability, peculiarities of manifestation of responsibility of the person who caused the damage, grounds of exemption from liability, peculiarities of compensation for property damage and other issues. As a result, both theoretical generalizations and scientific-practical suggestions were made. The dissertation has not only theoretical but also practical significance as the suggestions and analyzes available in the dissertation can be used to improve the legislation and law enforcement practice.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Проблемы возмещения вреда, причиненного вследствие недостатков товаров, работ или услуг по гражданскому законодательству РА. Issues of the compensation for a damage caused by the shortcomings of the products, works or services by civil legislation of RA.
      Uncontrolled Keywords: Гукасян Шушаник Липаритовна, Ghukasyan Shushanik Liparit
      Subjects: Law
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 25 Sep 2019 14:23
      Last Modified: 05 Feb 2020 10:20
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10666

      Actions (login required)

      View Item