Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Դիցաբանական կերպարների վերակերտման լեզվական առանձնահատկությունները Պ. Բ. Շելլիի «Ազատագրված պրոմեթեոս» դրամայում և հայերեն թարգմանվածքում

Համբարձումյան, Հայկ Բաբկենի (2019) Դիցաբանական կերպարների վերակերտման լեզվական առանձնահատկությունները Պ. Բ. Շելլիի «Ազատագրված պրոմեթեոս» դրամայում և հայերեն թարգմանվածքում. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1763Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (3804Kb)

      Abstract

      Գիտական գրականության մեջ կերպարաստեղծման խնդիրը քննվել է, ինչպես գրականագիտության, այնպես էլ լեզվաբանության տարբեր գիտակարգերի, հատկապես ոճագիտության դիտանկյունից: Կերպարի ուսումնասիրությունը հետագոտողները կատարել են առավելապես բառապաշարի սոցիալական շերտի, խոսքում կիրառվող պատկերավորման միջոցների, բացահայտ հեղինակային կամ միջկերպարային մեկնաբանությունների քննության եղանակով: Այս մոտեցումները, սակայն, բավարար չեն լիրիկական դրամայի դեպքում, որտեղ դրամատիկ երկխոսության և չափածո գրվածքի շնորհիվ կերպարներն օժտվում են յուրահատուկ խոսքային վարքով: Պ. Բ. Շելլիի «Ազատագրված Պրոմեթեոս»-ում կերպարները, ի լրումն ստեղծագործության բնույթից բխող հատկանիշների, ստանում են խոսքի կառուցման հավելյալ առանձնահատկություններ պայմանավորված հեղինակային միտումներով և տեքստի գործաբանական նպատակով, այն է' ներազդել ընթերցողի ճանաչողական գործընթացի վրա և դրանով ծառայել հեղափոխական և բարոյական մտքի զարգացմանը: Սույն ատենախոսության օբյեկտը կերպարաստեղծման լեզվական միջոցներն են գեղարվեստական գրականության և դրա թարգմանության մեջ: Աշխատանքի ուսումնասիրության առարկան լիրիկական դրամայում կերպարաստեղծման լեզվաոճական միջոցների առանձնահատկություններն են և թարգմանվածքում կերպարների համարժեք վերաստեղծման խնդիրը: Աշխատանքի նպատակն է քննել կերպարաստեղծման համար որդեգրված լեզվական իրացման ռազմավարությունները «Ազատագրված Պրոմեթեոս» լիրիկական դրամայում և դրա թարգմանվածքում և համապատասխան մոդելների, գործիքների կիրառմամբ գնահատել թարգմանության մեջ վերաստեղծված կերպարների համարժեքությունը: Ուսումնասիրության նպատակի իրականացումը ենթադրում է հետևյալ խնդիրների լուծումը հետազոտել դրամայի և լիրիկայի առանձնահատկությունները Շելլիի լիրիկական դրամայի նկարագիրը կազմելու համար, ուսումնասիրել Շելլիի լեզվաոճը և տեքստի կառուցման գործաբանական նպատակները, վեր հանել բնագրում և թարգմանվածքում իմաստային դաշտերի դերը կերպարաստեղծման տեսանկյունից, գնահատել թարգմանական համարժեքությունը իմաստային դաշտերի զուգադրական քննությամբ, վեր հանել բնագրում և թարգմանվածքում խորհրդանիշների դերը կերպարաստեղծման հարցում և խորհրդանշական տեքստի կառուցվածքային մոդելի հիման վրա գնահատել թարգմանական համարժեքությունը, վեր հանել բնագրում և թարգմանվածքում արտահայտչական շարահյուսական միջոցների կերպարաստեղծ գործառույթը, այդ դիտանկյունից գնահատել թարգմանական համարժեքությունը: գնահատել կերպարների թարգմանվւսծք փոխադրման համարժեքությունը: Վերը նշված նպատակով և խնդիրներով են պայմանավորված հետազոտության մեթոդները: Դրամայի տեքստի հիման վրա կատարել ենք իմաստաբանական, շարահյուսական, ոճական, նշանագիտական վերլուծություն: Առկա են նաև գրականագիտական վերլուծության տարրեր: Համատեքստային ու գործաբանական վերլուծության մեթոդները կիրառվել են կերպարների, հեղինակային միտումների լեզվականացումը բացահայտելու համար, իսկ զուգադրության և համեմատության միջոցով գնահատվել է թարգանության համարժեքությունը: Իմաստային դաշտերի, արտահայտչական շարահյուսության, խորհրդանշության և թարգմանական համարժեքության տեսությունները կազմում են հետազոտության մեթոդաբանական հենքը: Աշխատանքի նորույթն այն է, որ առաջին անգամ ուսումնասիրվում են կերպարների խոսքի և դրա հայերեն թարգմանության իմաստային ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները լիրիկական դրամայում իմաստային դաշտերի, խորհրդանիշների, շարահյուսական կառույցների և այս ամենում ներկառուցված իմաստային էնթրոպիայի քննարկման համալիր մոտեցմամբ: Ուսումնասիրության շրջանակներում առաջին անգամ իմաստային դաշտերը դիտարկվել են որպես տեքստում կերպարների վերաստեղծման, ինչպես նաև բնագիր տեքստի և թարգմանվածքի համարժեքության գնահատման գործիք: Առաջին անգամ է նաև, որ խորհրդանշական տեքստը դիտարկվում է որպես եռաչափ կառուցվածք ունեցող համակազմ, որի «չափումների» ուսումնասիրությունը կստեղծի անհրաժեշտ հենք թարգմանական համարժեքության գնահատման համար: Ուսումնասիրության արդիականությունը պայմանավորված է կերպարաստեղծման և թարգմանվածքում կերպարների վերաստեղծման խնդիրը իմաստաբանության, կառուցվածքային և ճանաչողական լեզվաբանության, խորհրդանշության և թարգմանաբանության տեսանկյունից ուսումնասիրելու անհրաժեշտությամբ: Արդիականությունը պայմանավորված է նաև թարգմանաբանության խնդիրների լուծման մերօրյա պահանջով: Աշխատանքի տեսական նշանակությունն այն է, որ հետազոտության մեջ կիրառված նոր մոտեցումները նպաստում են իմաստաբանության, նշանագիտության, ճանաչողական և կառուցվածքային լեզվաբանության, ինչպես նաև թարգմանական համարժեքությանը նվիրված տեսությունների զարգացմանը: Ատենախոսության մեջ իր ծավալով առանձնանում է իմաստային դաշտերի քննարկումը, որը համեստ ներդրում է իմաստային դաշտերի տեսության մեջ նոր ուղղությունների զարգացման համար: Ատենախոսության գործնական նշանակությունն այն է, որ պոեզիայի թարգմանության ռազմավարությունների ուսումնասիրության արդյունքում ստեղծված աստիճանակարգային կաղապարը, հետազոտվող տեքստի համեմատական վերլուծության մեթոդները, թարգմանական համարժեքության գնահատման համար գործածվող գործիքակազմը և խորհրդանշական տեքստի մեկնությանը նոր մոտեցումը կիրառելի են թարգմանաբանության, տիպաբանության և տեքստի վերլուծության դասավանդման բնագավառում, ինչպես նաև լիրիկական դրամաներ, խորհրդանշական տեքստեր թարգմանելիս: Ատենախոսությունը կազմված է ներածությունից, երեք գլուխներից, եզրակացությունից, օգտագործված գրականության ցանկից և հավելվածից: Ներածության մեջ ներկայացված են ուսումնասիրության թեման, արդիականությունը, առարկան, փաստական նյութը, նպատակը և խնդիրները, մեթոդները և մեթոդաբանական հենքը, գիտական նորույթը, տեսական և գործնական արժեքները: Ատենախոսության առաջին գլուխը (Լիրիկական դրաման թարգմանաբանական քննության համատեքստում), բաղկացած է երեք ենթագլխից: Առաջին ենթագլխում (Լիրիկական դրաման որպես գրական երկու սեռերի համաձուլվածք) քննարկվում են երկու գրական սեռերի' դրամայի և լիրիկայի կառուցվածքային, իմաստային և ոճական առանձնահատկությունները: Երկու գրական սեռերի հատումը մեկ ստեղծագործության մեջ ներկայացվում է որպես գրական երկու սեռերի յուրօրինակ միասնություն, որն այսօր ընդունված է անվանել լիրիկական դրամա: Այն չունի հստակ սահմանված չափանիշներ, և նրանում դրամայի և լիրիկայի հատկանիշների համամասնությունը և վերջինից բխող լեզվաոճական առանձնահատկությունները որոշելու համար հարկ է ուսումնասիրել կոնկրետ ստեղծագործությունը: Երկրորդ ենթագլխում (Պոեզիայի թարգմանության ժամանակակից ռազմավարությունների համակարգը) ուսումնասիրությունը կենտրոնանում է պոետիկ տեքստի թարգմանության ռազմավարությունների վրա: Տեսաբանները (Զ. Քեթֆորդ, Զ. Դրւսյդեն, Զ. Հոլմս, Ա. Աեֆևեր, Զ. Վու, Զ. Դ-երիդւս և այլք) պոեզիայի թարգմանությանն անդրադարձել են տարբեր հայեցակերպերից: Պոեզիայի թարգմանության խնդրին տարբեր մոտեցումները թարգմանչին տալիս են ոչ միայն անհրաժեշտ հնարների բազմազանություն, այլև հիմք թարգմանության վերլուծության համար: Պոեզիայի թարգմանության համար կիրառելի ռազմավարությունները ներկայացրել ենք ըստ բնագրին հավատարմության նվազման կարգով բառացի թարգմ. հնչյունական թարգմ. տաղաչափական կրկնօրինակում բնագրին մոտ թարգմ. հանգային (համահնչյունական) թարգմ., համանմանություն,4. հարմարեցում - անհանգ ոտանավոր-օրգանականություն - մշակութային փոխարինում - բացատրություն - հարանշանակային թարգմ. - պոեզիայից դեպի արձակ, մեկնաբանություն - ստեղծագործականություն -նմանակում: Проблема воссоздания мифологических персонажей в художественной литературе, одна из центральных в области литературоведческих исследований, с недавних пор стала предметом изучения разных лингвистических изысканий. Однако существующий методологический аппарат представляется недостаточно полным для изучения языка и стиля лирической драмы в современных условиях. Объектом данного исследования являются лингвистические особенности воссоздания мифологических персонажей в художественной литературе и в соответствующих переводах. Предметом данного исследования являются лингвостилистические средства воссоздания персонажей в лирической драме и в переводе. Актуальность работы обусловлена необходимостью рассмотрения проблемы создания персонажей и их воссоздания с точки зрения семантики, структурной и когнитивной лингвистики, символизма и современного переводовидения. Целью исследования является изучение средств и стратегий воссоздания мифологических персонажей в "Освобождённом Прометее" П. Б. Шелли, а также разработка новых инструментов и моделей оценки эквивалентности их воссоздания в армянском переводе. Для достижения вышеупомянутой цели были поставлены следующие задачи: изучить стилистический и прагматический потенциал произведений П. Б. Шелли, в частности лирической драмы "Освобождённом определить роль семантических полей в создании персонажей как в исходном тексте, так и в тексте перевода, оценить перевод с точки зрения эквивалентности с помощью сравнительного анализа семантических полей, выявить роль символов в создании персонажей в исходном тексте и в тексте перевода, на основе структурной модели символических текстов, оценить армянский перевод с точки зрения эквивалентности, выявить роль экспрессивных синтаксических средств в создании образов как в исходном тексте, так и в тексте перевода и оценить армянский перевод с точки зрения эквивалентности, оценить воссоздание персонажей в переводе с точки зрения эквивалентности. The problem of character depiction in literature has been addressed by literary studies, as well as various disciplines of linguistics. However, the existing methods of analysis are not sufficient for the study of a lyrical drama. The object of the present dissertation paper is the linguistic means of character recreation in literature and its translation. The subject matter of the research are the linguo-stylistic peculiarities of character depiction in lyrical drama and its translation. The topicality of the work is due to the need of observing the problem of character depiction and their recreation from the perspective of semantics, structural and cognitive linguistics, symbolism and translation studies and the present need of tackling the problems of translation studies. The aim of the study is to scrutinize the means and strategies of character depiction in “Prometheus Unbound” by P. B. Shelley and its translation and, proposing new tools and models, assess the equivalence of character recreation in the Armenian translation.To achieve the above-mentioned goal, the following tasks have been set: to examine the peculiarities of poetry and drama and describe Shelley’s lyrical drama, to probe into Shelley’s writing style and the pragmatics of his works, to identify the role of semantic fields in character depiction in both the source text and the target text, to assess the translation in terms of equivalence via a comparative analysis of semantic fields, to reveal the role of symbols in character depiction in the source text and the target text and, based on a structural model of symbolic texts, assess the Armenian translation in terms of equivalence, to reveal the role of poetic syntax in character depiction in both the source text and the target text and assess the Armenian translation as to equivalence, to assess the recreation of characters in the translation in terms of equivalence. The scientific novelty of the research is determined by the fact that for the first time in a lyrical drama and its Armenian translation the semantic-structural peculiarities of characters’ speech are examined through a complex approach integrating the study of semantic fields, symbols, syntactic structures and the semantic entropy built in the text. For the first time semantic fields are studied as a framework of character depiction in the text. For the first time a symbolic text is observed as a three-dimensional structure to form a basis for assessment of translation equivalence. The theoretical significance of the present dissertation is due to the fact, that the new approaches and tools applied in the study may be a certain contribution to semantics, semiotics, cognitive linguistics and translation studies. The new approach to the study of semantic fields makes a modest contribution to the theory of semantic fields. The practical significance of the present work is the use of the research outcomes in the courses of text analysis, translation studies and for the translation of lyrical dramas and symbolic texts. The dissertation consists of Introduction, three Chapters, Conclusion, Bibliography and Appendix.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Лингвистические средства воссоздания мифологических персонажей в драме П.Б. Шелли "Освобожденный Прометей" и в ее армянском переводе. The linguistic means of recreation of mythological characters in "Prometheus unbound" by P.B. Shelley and its Armenian translation.
      Uncontrolled Keywords: Амбарцумян Айк, Hambardzumyan Hayk
      Subjects: Linguistics
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 27 Sep 2019 14:07
      Last Modified: 05 Feb 2020 10:58
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10678

      Actions (login required)

      View Item