Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ուսուցչի մասնագիտական պատրաստության համակարգերի ռազմավարությունը (Հայաստանի Հանրապետության և Մեծ Բրիտանիայի կրթական համակարգերի համեմատական վերլուծություն)

Կիրակոզյան, Հակոբ Գարիի (2019) Ուսուցչի մասնագիտական պատրաստության համակարգերի ռազմավարությունը (Հայաստանի Հանրապետության և Մեծ Բրիտանիայի կրթական համակարգերի համեմատական վերլուծություն). PhD thesis, Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (198Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (26Mb)

      Abstract

      Վերջին տարիներին մասնագետների, մասնավորապես ուսուցիչների պատրաստման համակարգի արդիականացման միտումներ են նկատվում թե՛ զարգացող, թե՛ զարգացած երկրներում: Դա բացատրվում է նախևառաջ այն հանգամանքով, որ այդ համակարգի կայացմամբ է պայմանավորված տվյալ երկրի տնտեսության, ընդհանրապես հասարակության շարունակական զարգացումը: Այդ համատեքստում նպատակահարմար է ուսումնասիրել այն երկրների կրթական համակարգերը, որոնք կարող են նպաստել ՀՀ-ում ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստության համակարգի զարգացմանը և որակավորման դասընթացների կազմակերպմանն ու դրանց որակի բարձրացմանը: Ինչպես հայտնի է, զարգացած եվրոպական երկրները, մասնավորապես Մեծ Բրիտանիան, ունեն ուսուցչի պատրաստման հարուստ ավանդույթներ: Ուսուցիչների պատրաստման հիմնախնդիրն արդիական է, քանի որ շարունակաբար փոխվում են կրթության բովանդակության բաղադրիչները, կրթության կազմակերպմանն առաջադրվող պահանջները, չափորոշիչները: Դրանք վերանայվում են նոր տեսական և մեթոդաբանական դիրքերից՝ հաշվի առնելով շարունակաբար արդիականացվող կրթության պահանջները: 21-րդ դարի առաջին քառորդում ՀՀ ԿԳ նախարարության և տարբեր բուհերի կողմից հետևողական, համակարգված աշխատանք է տարվում ապագա ուսուցչի պատրաստման դասընթացներն ըստ ժամանակակից պահանջների և մարտահրավերների կազմակերպելու, շարունակաբար բարելավելու համար: Հայ մանկավարժական հանրությունը փորձ է անում հաշվի առնել զարգացած երկրներում ուսուցչի պատրաստման և վերապատրաստման կուտակված դրական, առաջավոր փորձը և այն ներդնել ՀՀ-ում: Ավելին` խնդիր է դրվում, ինտեգրվելով Բոլոնիայի հռչակագիրն ընդունած երկրներին, դառնալ այդ կրթական տարածքի լիարժեք և լիիրավ անդամ: Սակայն ինտեգրումը միշտ չէ, որ ենթադրում է ուսումնասիրել զարգացած երկրների հարուստ փորձը, համապատասխան տեսությունները, մեթոդաբանական մոտեցումները և յուրացնել այն: Երբեմն հատկապես շտապողականությունը բերում է ոչ գիտակցված, առանց համապատասխան ռեֆլեքսիայի ընդօրինակման, նմանակման: Շատ դեպքերում արտերկրում արդյունավետ համարվող ուսուցչի պատրաստման մոդելներն ուղղակիորեն հնարավոր չէ ներդնել մեր կրթական տարածք, քանի որ դրանց մեթոդաբանական հիմքերը համապատասխան ռեֆլեքսիվ մակարդակում քննության առարկա չեն դառնում: Այդ համատեքստում կարևորվում է կրթական ավանդույթի դերը: Ձևավորվելով տարբեր մենթալ դաշտերում՝ կրթական ավանդույթները պետք է ուսումնասիրել՝ հաշվի առնելով տվյալ երկրի մանկավարժների լեզվական, հոգեբանական, սոցիալ-մշակութային և այլ առանձնահատկությունները: Կարևոր նշանակություն ունի համեմատվող կրթական տարածքների շփումների դինամիկան: Ուսուցիչների պատրաստման հիմնախնդիրը քննության առարկա է դարձել շարունակական կրթության, կրթության կառավարման, ուսուցման և դաստիարակության նոր տեխնոլոգիաների կիրառման, հումանիստական դաստիարակության տեսանկյունից (В.Б. Гаргай 2001, Р. С. Димухаметов 2006, Е.Н. Соловова 2010 և այլք): Առանձնանում են ուսուցչի պատրաստմանը և վերապատրաստմանը նվիրված այն աշխատանքները, որոնք իրականացվել են ՀՀ-ում (Հ. Հ. Անդրեասյան 2015, Լ. Ա. Անտոնյան 2007, Լ. Թ. Ասատրյան 2003, Մ. Գ. Աստվածատրյան, Մ. Վ. Ղալաչյան 2012, Ա. Զ. Արնաուդյան, Ա.Գյուլբուդաղյան, Ս. Խաչատրյան, Ս. Խրիմյան, Ռ. Պետրոսյան 2004, Կ. Վարդանյան 2008, Գ. Թերզյան, Ա. Թորոսյան, Հ. Շարխաթունյան 2004 և այլք): Արտերկրի մանկավարժական կադրերի պատրաստման հիմնահարցերը քննարկման առարկա են դարձել տարբեր հեղինակների աշխատանքներում (I. Abbott & L. Evans 1994, A. Aguado 2009, T. Augsburg & J. A. de Barros 2010, Cochran-Smith, Marilyn & Susan L. Lytle 1993, M. Hammersley 2012, А. А. Барбарига 1988, Б.Л.Вульфсон 1996, А.Н. Джуринский 1992, З.А.Малькова 1996 և այլք): Կարևորվում են տարբեր երկրներում մանկավարժական կրթությանը նվիրված աշխատանքները (M. T. Huber, P. Hutchings, & R. Gale 2005, B. Joyce, & M. Weil & E. Calhoun 2003, A. Smithers, P. Robinson 2014, К.Н. Биницкая 2013, Н. М. Авшенюк, В. О. Кудин, О. И. Огиенко 2011, О. Ю. Озерская 2006, Л. П. Полищук 2011, А. О. Роляк 2008, А. А. Сбруева 1999, Л. О. Хомыч 2003, С. И. Шандрук 2012, Н. М. Щур 2012, 2002 և այլք): Ուսուցչի պատրաստման հիմնախնդիրը դիտարկվում է ուսուցման և դաստիարակության ժամանակակից տեխնոլոգիաների տեսանկյունից (L. A. Daloz 1999, K. M. Kerr, D.R. Schulze, &, L.E. Woodward 1995 և այլք): Մեծ Բրիտանիայում ուսուցչի պատրաստման ռազմավարությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ՀՀ-ում ուսուցչի պատրաստման նոր մոտեցումների ձևավորմանը, արդյունավետ մոդելների ստեղծմանը: Հետազոտության հիմնախնդիրն արդիական է, քանի որ ուսուցչի պատրաստման ավանդական և ժամանակակից մոդելների համեմատական վերլուծությունը բացահայտում է համամարդկային, ազգամշակութային, միջմշակութային ուղղվածություն ունեցող մոտեցումների առանձնահատկությունները, որոնց ուսումնասիրությունն անհրաժեշտ պայման է համեմատվող կրթական տարածքների միջև երկխոսություն ծավալելու, փոխըմբռնման, ինչպես նաև նոր մոդելների ստեղծման և կիրառման, ուսուցչի պատրաստման արդյունավետ ռազմավարություն մշակելու համար: Հետազոտության նպատակն է համեմատել Մեծ Բրիտանիայում և ՀՀ-ում ուսուցչի պատրաստման ավանդական և ժամանակակից ռազմավարությունները, վեր հանել դրանց ընդհանուր և տարբերակիչ կողմերը և առաջարկել ավելի արդյունավետ, ՀՀ-ում կիրառելի մոդել: Հետազոտության օբյեկտը ուսուցչի պատրաստման համակարգն է Մեծ Բրիտանիայում և ՀՀ-ում: Հետազոտության առարկան Մեծ Բրիտանիում և ՀՀ-ում ուսուցչի մասնագիտական պատրաստման ռազմավարությունների համեմատական վերլուծությունն է:Ուսուցչի պատրաստման ռազմավարությունների ավանդական և ժամանակակից մոդելների համեմատական վերլուծությունը կարող է հիմք հանդիսանալ ավելի արդյունավետ մոդելի ստեղծման համար, եթե ուսումնասիրվեն և համեմատվեն Մեծ Բրիտանիայի և ՀՀ-ի ուսուցչի պատրաստման մոդելները՝ դրանց ընդհանրությունների և տարբերությունների, մշակութային, ազգամշակութային, ներմշակութային, խոսութային-մենթալ փոխներթափանցման տեսանկյուններից: Ուսումնասիրել ուսուցչի պատրաստման ռազմավարություններն ու ավանդական և ժամանակակից մոդելները Մեծ Բրիտանիայում և ՀՀ-ում տեսական, մեթոդաբանական, մեթոդական մակարդակներում: Համեմատել մանկավարժության և կրթության փիլիսոփայության հարացուցային տեղաշարժերը Մեծ Բրիտանիայում և ՀՀ-ում, բնութագրել դրանց անդրադարձն ուսուցչի պատրաստման ավանդական և ժամանակակից մոդելների, ռազմավարական մոտեցումների, տեխնոլոգիաների, մեթոդների և հնարների ձևավորման վրա, բացահայտել այդ միտումները: Վերլուծել ուսուցչի պատրաստման ռազմավարությունների, դրանց շրջանակներում ձևավորված մոդելների, մոտեցումների, տեխնոլոգիաների, մեթոդների և հնարների հիմնական բաղադրիչները տեսական, մեթոդաբանական և մեթոդական մակարդակներում: Առաջարկել ուսուցչի պատրաստման ռազմավարությունների հիմնական բնութագրերն արտացոլող մոդելի նախագծման և ստեղծման, ինչպես նաև կիրառման նոր մոտեցում՝ հաշվի առնելով ՀՀ-ի կրթական առանձնահատկությունները: Հետազոտության մեթոդաբանական հիմք են հանդիսացել՝ Կոմպետենտային (Безюлева 2011, Гиниятова 2015, Курникова 2008, Люботинский 2014, Berman R., Brown &Sean McCartney 1994, Castling 1996, Margaret Reynolds & Matthew Salters 1995, Whitty & Willmott 1991), շարունակական կրթության (Акмаева 2003, Гребенкина 2000, Сабирова 2008), գործաբանական (Biesta, Gert & Burbules, Nicholas 2002, Graham Badleye 2003, Lin, Hsiu Fen 2012), կառուցողական-հումանիստական (Rogers 1967, Rybaleva 2013) տեսությունները և հայեցակարգերը: Հետազոտության տարբեր փուլերում օգտագործվել են հետևյալ մեթոդները՝ պատմահամեմատական վերլուծություն, խոսութային-գործաբանական վերլուծություն, հարցում,դիտում,անկետավորում, մշտադիտարկում, հետազոտության արդյունքների մաթեմատիկական-վիճակագրական վերլուծություն: Հետազոտությունն իրականացվել է երեք փուլով: Առաջին փուլում (2016-2017թթ.) հստակեցվել են հետազոտության թեման, հասկացական համակարգը, կատարվել է թեմային վերաբերող մասնագիտական գրականության ուսումնասիրություն: Երկրորդ փուլում (2017-2018թթ.) ուսումնասիրվել են ուսուցչի պատրաստման ավանդական, ժամանակակից ռազմավարություններն ու մոդելները Մեծ Բրիտանիայում և ՀՀ-ում, համեմատվել են դրանց բաղադրիչները, գործառույթները, ձևավորման պատմությունը և միտումները: Երրորդ փուլում (2018-2019թթ.) իրականացվել է հարցում ուսուցիչների, ապագա ուսուցիչների և տնօրենների շրջանում՝ առաջարկվող մոդելի ներդրման հնարավորությունները բացահայտելու նպատակով: Ուսուցչի պատրաստման ավանդական և ժամանակակից ռազմավարությունների, դրանց շրջանակներում ձևավորված մոդելների, մոտեցումների, տեխնոլոգիաների, մեթոդների և հնարների, մանկավարժական պրակտիկայի կազմակերպման համեմատական վերլուծության հիման վրա առաջարկվել է ուսուցչի մասնագիտական պատրաստման ռազմավարություն ընտրելու և կիրառելու դինամիկ մոդել, որը հնարավորություն է ընձեռում ապահովել կրթության բարձր որակ և ինտեգրվել ժամանակակից զարգացած կրթական համակարգերին: Ուսուցչի պատրաստման ավանդական և ժամանակակից ռազմավարությունների, դրանց շրջանակներում ձևավորված մոդելների համեմատական վերլուծությամբ բացահայտվել և տեսականորեն հիմնավորվել են Մեծ Բրիտանիայի և ՀՀ-ի ուսուցչի պատրաստման ժամանակակից մոտեցումներն ու միտումները, ռազմավարությունները, դրանց ընդհանուր և տարբերակիչ կողմերը, միջգիտական, միջմշակութային, խոսութային-ճանաչողական բնույթի դժվարությունները և դրանց հաղթահարման ուղիները: Հետազոտության արդյունքները կարող են ներդրվել ուսուցչի պատրաստման բուհական համակարգում, ինչպես նաև հետբուհական վերապատրաստման դասընթացներում, դասերի պլանավորման, վերաորակավորման, դասընթացների նախագծման, դասագրքերի, ուսումնամեթոդական գրականության ստեղծման գործընթացում: Ուսուցչի պատրաստման համակարգերը ՀՀ-ում և Մեծ Բրիտանիայում կրթության զարգացման տարբեր փուլերում թե՛ կառուցվածքով, թե՛ բովանդակությամբ հիմնականում իրարից տարբերվում են: Կրթության ռազմավարությունները համեմատելիս բացահայտվում են համեմատվող կրթական համակարգերի հիմնական տարբերությունները: Կարևոր տարբերությունն այն է, որ ՀՀ-ում փորձ է արվում հաղթահարել խորհրդային կարծրատիպերը, իսկ Մեծ Բրիտանիայում՝ գաղութային կրթական քաղաքականության իրականացման դրսևորումները: Հայ մանկավարժների ուսումնասիրության առարկա պետք է լինի Մեծ Բրիտանիայում շարունակաբար վերամշակվող ուսուցիչների հավաքագրման և ֆինանսավորման տեմպերի ավելացման, մասնագիտական չափորոշիչների շարունակական վերանայման և տեսչական ստուգումների ռեժիմի մեղմացման ռազմավարությունները: Շարունակական կրթության ռազմավարությունը նոր, գործնական հիմքերի վրա է դնում ուսուցչի պատրաստման գործընթացը, որի կիրառման հաջողությամբ է պայմանավորված ուսուցչի պատրաստման նորարարական, այլընտրանքային մոդելների ստեղծումը: Ուսուցչի պատրաստման բրիտանական մոդելներին բնորոշ է մայրենի լեզվի, մշակույթի, կրթական արժեքների պահպանման և այլ երկրներում տարածման քաղաքականությունը: Ուսուցչի պատրաստման հայրենական մոդելի հիմքում ընկած է ազգամշակութային, կրթական արժեքների պահպանման ռազմավարությունը: Հետազոտության արդյունքների արժանահավատությունն ու հիմնավորվածությունն ապահովվում է ուսուցչի պատրաստման բրիտանական և հայկական մոդելների և մոտեցումների, ինչպես նաև տեխնոլոգիաների և ռազմավարությունների ուսումնասիրությամբ, առաջադրվող խնդիրների լուծմամբ, Մեծ Բրիտանիայում իրենց արդյունավետությամբ աչքի ընկած մոդելների ներդրման անհրաժեշտության հիմնավորմամբ: Հետազոտության արդյունքները զեկուցվել են Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի մանկավարժության տեսության և պատմության, մասնագիտական կրթության և կիրառական մանկավարժության ամբիոններում: Հետազոտության արդյունքները ներդրվել են Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի մանկավարժության տեսության և պատմության, մասնագիտական կրթության և կիրառական մանկավարժության ամբիոնների կողմից կազմակերպված տարբեր սեմինարների, քննարկումների ժամանակ: Армянское педагогическое сообщество пытается учесть положительный, передовой опыт подготовки учителя, накопленный в высокоразвитых странах. В этом плане изучение стратегий подготовки учителя в Великобритании может способствовать созданию и применению эффективной модели подготовки учителя в РА. Проблема исследования является актуальной, так как сравнительный анализ традиционных и современных моделей подготовки учителя может выявить национально-культурные, межкультурные, а также дискурсивно-ментальные проявления подготовки учителя, преодоление которых является необходимым условием осуществления диалога сравниваемых образовательных пространств, взаимопонимания, а также создания и использования эффективных моделей, разработки продуктивной стратегии учителя.Целью исследования является сравнение традиционных и современных стратегий подготовки учителя во Великобритании, выявление их общих и отличительных черт и разработка более продуктивной модели, которую можно применять в РА. изучить традиционные и современные стратегии подготовки учителя во Великобритании и РА на теоретическом, методологическом и методическом уровнях, сравнить парадигмальные сдвиги в развитии педагогики и философии образования в Великобритании и РА, охарактеризовать их влияние на формирование традиционных и современных моделей, стратегических подходов, технологий, стратегий, методов и приемов, выявить тенденции их развития, проанализировать основные компоненты стратегий подготовки учителя, модели, подходы, технологии, методы и приемы, формируемые в их рамках на теоретическом, методологическом и методическом уровнях, 4. предложить новый подход к проектированию, созданию и применению модели, отражающий основные характеристики стратегий подготовки учителя, с учетом образоватекльных особенностей РА. Разработана, на основании сравнительного анализа традиционных и современных стратегий подготовки учителя, моделей, технологий, методов и приемов, интегральная модель профессиональной подготовки учителя и предложена более оптимальная модель подготовки учителя, применительная к образовательной системе РА на нынешнем этапе. Сравнительный анализ традиционных и современных стратегий подготовки учителя, моделей, технологий, методов и приемов, позволил выявить и теоретически обосновать подходы и тенденции, стратегии подготовки учителя в Великобритании и РА, выделить их общие и отличительные характеристики проявления межкультурной, внутрикультурной, дискурсивно-ментальной интерференции и пути их преодоления.Результаты исследования могут быть внедрены в системе вузовской подготовки учителя, а также в курсах после вузовской переподготовки, в процессе планирования уроков, проектирования новых курсов, создания учебников, учебно-методической литературы. Диссертация объемом 147 страниц компьютерного текста состоит из введения, трех глав, заключения, библиографии и приложений.Summary The relevance of the scientific research. The Armenian pedagogical community is trying to take into account the positive, advanced experience of teacher training gained in highly developed countries. In this regard, the study of teacher preparation strategies in the UK can contribute to the creation and application of an effective teacher training model in the RA. The research problem is relevant, as a comparative analysis of traditional and modern models of teacher preparation can reveal national-cultural, intercultural and discursive-mental manifestations of teacher preparation, overcoming which is a necessary condition for the dialogue between the compared educational spaces, mutual understanding, creation and use of the effective models, developing a productive teacher training strategy. The aim of the research is to compare traditional and modern teacher preparation strategies in the UK and the RA, identify their common and distinctive features and propose a more productive model that can be applied in Armenia.to study traditional and modern strategies for teacher training in the UK and the RA at the theoretical, methodological and methodological levels, to compare paradigmatic shifts in the development of pedagogy and philosophy of education in the UK and the RA, to characterize their influence on the formation of traditional and modern models, strategic approaches, technologies, strategies, methods and techniques, to identify trends in their development,to analyze the main components of teacher preparation strategies, models, approaches, technologies, methods and techniques, formed in their framework at the theoretical, methodological and methodological levels, to propose a new approach to the design, creation and application of a model, reflecting the main characteristics of teacher preparation strategies, taking into account the educational characteristics of the RA. Based on a comparative analysis of traditional and modern teacher training strategies, models, technologies, methods and techniques developed within their framework, an integrated and a more optimal model of teacher training is developed for the RA educational system at the current stage. The comparative analysis of traditional and modern teacher preparation strategies, models, technologies, methods and techniques formed within their framework, allowed to identify and theoretically substantiate the approaches and trends, teacher training strategies in the UK and the

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Стратегия профессиональных систем подготовки учителя (сравнительный анализ образовательных систем Республики Армении и Великобритании).The strategy of in service teaching systems for teachers (comparative analysis of educational systems of the Republic of Armenia and the UK).
      Uncontrolled Keywords: Киракозян Акоп Гариевич, Kirakozyan Hakob Gary
      Subjects: Pedagogy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 02 Oct 2019 09:28
      Last Modified: 05 Feb 2020 12:03
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10683

      Actions (login required)

      View Item