Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Իրավունքի գլոբալացումն արդի ժամանակաշրջանում (տեսական-իրավական վերլուծություն)

Տեր-Բալյան, Արեն Վահրամի (2019) Իրավունքի գլոբալացումն արդի ժամանակաշրջանում (տեսական-իրավական վերլուծություն). PhD thesis, Հայ-ռուսական համալսարան.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1289Kb) | Preview
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (206Kb)

      Abstract

      Քաղաքակրթությունների զարգացման արդի պայմաններում գլոբալացումը՝ որպես տարբեր քաղաքակրթական համակարգերի մերձեցման գործընթաց, ենթադրում է նաև այդ քաղաքակրթությունների իրավական համակարգերի ինտեգրում մեկ միասնական իրավական տարածություն՝ միևնույն ժամանակ պահպանելով ազգային-իրավական մշակույթների հարաբերական ինքնուրույնությունը և առանձնահատկությունները։ Զարգացումների այս համայնապատկերում իրավունքը ձեռք է բերում որակական նոր հատկանիշներ (օրինակ՝ ինտեգրման, հարատև փո-փոխականության, փոխօրինակման, ճկունության, համադասման (կոորդինացման) և այլն) և նոր հնարավորություններ՝ վերածվելով վերպետական, վերազգային իրավունքի։ Այս առումով գտնում ենք, որ իրավունքը աստիճանաբար ձեռք է բերում համաիրավական մշակութային նշանակություն և հասարակական հարաբերությունների համապարփակ սոցիալական կարգավորիչի հատկություն։ Բացի դրանից անհրաժեշտ է ընդգծել, որ իրավունքը, որպես զուտ սոցիալ-նորմատիվ կարգա¬վորիչ, ավանդական գործառույթից վերափոխվում է նաև քաղաքակրթությունների ինտեգրման հզոր գործիքակազմի։ Պետությունների, միջազգային և տարածաշրջանային քաղաքական և տնտեսական կազմակերպությունների ինտեգրացման գործընթացը տարբեր բնագավառներում իր ավարտական ձևակերպումն է ստանում իրավունքի միջոցով, որում արտացոլվել է նաև այդ գործընթացի մասնակիցների ազատ կամարտահայտությունը։ Այսպիսով, կարելի է արձանագրել, որ համաշխարհային մակարդակով գլոբալացման գործընթացները չեն կարող իրականացվել առանց իրավունքի և իրավական գլոբալացման, որը շոշափում է ոչ միայն միջազգային, այլև ազգային-իրավական համակարգերը։ Բացի վերոնշվածից, թեմայի հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ Հայաստանի Հանրապետությունը թավշյա, ոչ բռնի հեղափոխության արդյունքում միջազգային ասպարեզում ձեռք է բերել մեծ հեղինակություն ու համակրանք, ինչի շնորհիվ ակտիվորեն ներգրավվել է միջազգային համապարփակ և տարածաշրջանային կառույցներում ու իրավական համակարգերում։ Հետևաբար, անհրաժեշտություն է առաջացել նաև գիտականորեն ուսումնասիրել նոր իրողությունների պայմաններում իրավական գլոբալացման և իրավական ինտեգրման հետ կապված հիմնախնդիրները։ Հիմնականում վերոնշվածով է պայմանավորված թեմայի ընտրությունը և հետազոտության արդիականությունը։ Սույն ատենախոսական աշխատանքի թեման հայրենական իրավագիտության մեջ գրեթե չուսումնասիրվածներից է, և այս առումով, սույն հետազոտությունը, մեծամասամբ լրացնելու է առկա բացերը։ Չնայած դրան, հայրենական գրականության մեջ քննարկվող հիմնախնդիրը որոշակիորեն շոշափվել է հատկապես իրավագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Վ․Ն․ Այվազյանի, Գ․Գ․ Հարությունյանի, Գ․Հ․ Սաֆարյանի, Հ․Մ․ Ստեփանյանի, Ա․Գ․ Վաղարշյանի աշխատություններում, որոնք սույն ատենախոսության համար հանդիսացել են տեսական և մեթոդաբանական հիմք։ Քննարկվող թեմային անդրադարձ են կատարել նաև արևմտյան և ռուս գիտնականները, մասնավորապես՝ Վ․ Բերնամը, Ռ․ Դավիթը, Հ․Հարթը, Ս․Ս․ Ալեքսեևը, Մ․Ի․ Բայտինը, Գ․Վ․ Մալցևը, Մ․Ն․ Մարչենկոն, Վ․Ս․ Ներսիսյանցը, Մ․ Ա․Պշենիչնիկովը և այլոք։ Հավուր պատշաճի գնահատելով վերոնշյալ գիտնականների էական ներդրումն իրավական գլոբալացման հիմնախնդիրների լուսաբանման խնդրում՝ այնուհանդերձ գտնում ենք, որ սույն ատենախոսական աշխատանքը ընդգրկում է քննարկվող հիմնախնդիրների հետ կապված համալիր հարցադրումների շրջանակը և ներկայանում է որպես համակարգված ու ամբողջական գիտական հետազոտություն։ Հետազոտության օբյեկտն է իրավական գլոբալացումն որպես այդպիսին։ ՀԵտազոտության առարկան է իրավական գլոբալացման հետ կապված համալիր հիմնախնդիրների ամբողջությունը, դրանց էությունը, առանձնահատկությունները, ժամանակակից հայեցակարգային մոտեցումները։ Սույն ատենախոսական աշխատանքի նպատակն է արդի իրավագիտության դիրքերից և իրավական պրակտիկայի վերլուծության հիման վրա կատարել համակարգված ու համալիր հետազոտություն՝ իրավական գլոբալիզացիայի էության և բովանդակային առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Դրված նպատակին հետամուտ՝ հեղինակն իր առջև դրել է հետևյալ խնդիրների լուծումների անհրաժեշտությունը․ բացահայտել իրավական գլոբալացման հասկացությունը և էությունը, վեր հանել իրավական գլոբալացման բովանդակային առանձնահատկությունները, ներկայացնել իրավունքի գլոբալացման նախապայմանները, պարզաբանել իրավունքի գլոբալացման դրսևորումները պոզիտիվ իրավունքում, լուսաբանել համեմատական իրավունքի պատմական զարգացման ուղենիշներն՝ իրավական գլոբալացման համատեքստում, վերլուծել իրավակարգավորիչ մրցակցության առանձնահատկություններն իրավունքի գլոբալացման ընդհանուր համայնապատկերում։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքերը․ սույն ատենախոսական աշխատանքում հեղինակն օգտագործել է ինչպես ընդհանուր գիտական, այնպես էլ՝ մասնավոր գիտական մեթոդները։ Որպես ընդհանուր գիտական մեթոդաբանական հիմունքներ կիրառվել է համընդհանուր դիալեկտիկական մեթոդը, իսկ մասնավոր գիտական մեթոդներից՝ իրավահամեմատական, ձևական-իրավաբանական վերլուծության, համակարգային-կառուցվածքային վերացության և այլ մեթոդներ։ Հետազոտության տեսական հիմք են հանդիսացել հայրենական և արտասահմանյան գիտնականների՝ Ն.Ա. Այվազյանի, Պ. Արչերի, Ե. Ռ. Դանիելյանի, Վ.Վ. Լազարևի, Վ.Ն. Կարտաշովի, Պ.Ա. Կրուզի, Դ.Օ. Կուտա¬ֆինի, Վ.Հ. Հովհաննիսյանի, Լ.Ա. Ղազանչյանի, Գ.Վ. Մալցևի, Մ.Ն. Մարչեն¬կոյի, Օ.Վ. Մարտիշինի, Ա.Մ. Միրզոյանի, Լ.Հ. Մորգանի, Վ.Ս. Ներսեսյանցի, Ռ. Ռոբերտսոնի, Ջ.Վ. Սալմոնդի, Գ.Հ. Սաֆարյանի, Տ.Գ. Սաֆարյանի, Օ.Ֆ. Սկա¬կունի, Հ.Մ. Ստեփանյանի, Ա.Գ. Վաղարշյանի, Ա.Ա. Վասիլևի, Ա.Բ. Վենգերովի, Յու.Ա. Տիխոմիրովի, Ա. Քինգի, Լ.Լ. Ֆուլլերի և այլոց աշխատությունները։ Հետազոտության նորմատիվ հիմքն են կազմում միջազգային և ներպետական նորմատիվ-իրավական ակտերը, այդ թվում՝ ՀՀ Սահմանադրությունը, ինչպես նաև՝ դատական պրակտիկայի նյութերը։ Հետազոտության գիտական նորույթն ամենից առաջ կայանում է նրանում, որ հեղինակը համակարգված և համալիր վերլուծության է ենթարկել իրավական գլոբալիստիկայի հետ կապված համալիր հիմնախնդիրները, մասնավորապես՝ իրավունքի գլոբալացման էությունը, բովանդակային առանձնահատկությունները, զարգացման հիմնական միտումները, իրավական գլոբալացման ներգործության հիմնական ուղղությունները՝ ազգային իրավունքի և իրավակիրառ պրակտիկայի զարգացման վրա։ Սույն ատենախոսական հետազոտությունը աչքի է ընկում ներառված հարցադրումների բազմազանությամբ, դրանց համարժեք լուծումների հիմնավորվածությամբ և տրամաբանական փաստարկվածությամբ, ինչի շնորհիվ այն դրականորեն առանձնանում է հիմնախնդրին նվիրված այլ գիտական աշխատություններից և ներկայանում է որպես համակարգված ու ամբողջական հետազոտություն, որը նորույթ է ոչ միայն հայրենական, հետխորհրդային, այլև՝ մասամբ արևմտյան իրավագիտության ոլորտում։ Հետազոտության գիտական նորույթի տարրեր են պարունակում նաև պաշտպանության ներկայացվող հետևյալ հիմնական դրույթները․ Արդի դարաշրջանի հիմնական մարտահրավերներից են իրավունքի համընդհանրացման, ստանդարտացման և տարբեր իրավական համակարգերի ինտեգրման օրինաչափ ու օբյեկտիվ գործընթացները, որոնք նշանակալի ներգործություն կունենան ազգային իրավաստեղծ և իրավակիրառ գործընթացների բովանդակային զարգացման վրա։ Իրավական գլոբալացման գործընթացն անխզելիորեն փոխկապակցված է համաշխարհային տնտեսական, քաղաքական գործընթացների, ինչպես նաև՝ սոցիալ-մշակութային արժեքների մերձեցման ու փոխազդեցությունների գործընթացների հետ, քանի որ վերջիններիս ներգործությունն ուղղակի կանխորոշում է իրավական գործընթացի բովանդակությունը, որոշակիացնում է իրավական գործընթացներն ու եղանակները, իրավական ինտեգրման հիմնական ուղղությունները։ Համընդհանուր գլոբալացումը ենթադրում է, նախ և առաջ, սոցիալ-իրավական հարաբերությունների ինտեգրացում, ինչը պայմանավորված է իրավական սահմանների հաղթահարմամբ և նոր «իրավական տարածքների» նվաճմամբ, իրավահարաբերության սուբյեկտների կազմի ընդլայնմամբ։ Իրավական գլոբալացումը ենթադրում է նաև աշխարհում գոյություն ունեցող տարբեր իրավական համակարգերի մերձեցում, մասնավորապես խոսքը վերաբերում է անգլո-ամերիկյան իրավական ընտանիքների կոնվերգենցիայի գործընթացին։ Այդ գործընթացի համատեքստում օրենսդրական ակտերը անգլո¬սաքսոնական իրավունքում ձեռք են բերում առաջնային իրավունքի աղբյուրներ, իսկ մայրցամաքային (ռոմանոգերամանական) իրավական համակարգում դատական նախադեպերը աստիճանաբար վերածվում են իրավունքի աղբյուրների: Модернизация цивилизаций, как процесс сближения различных цивилизационных систем, предполагает интеграцию правовых систем этих цивилизаций в единое правовое пространство, при сохранении относительной самостоятельности и особенностей национальных правовых культур. В контексте скоротечного развития современного общества и государства, право приобретает новые качественные характеристики, такие как: гибкость, способность к интеграция, устойчивость, и новые возможности, превращаясь в наднациональное право. Очевидно, что право постепенно приобретает общекультурное значение и особенности единого социального регулятора общественных отношений. Более того, необходимо подчеркнуть, что право из традиционного социально-нормативного регулятора общественных отношений превращается в мощный инструмент мировой интеграции цивилизаций.Процесс интеграции государств, международных и региональных политических и экономических организаций приобретает окончательную формулировку посредством права, в котором отражается свободная воля участников процесса. Таким образом, процессы глобализации на мировом уровне не могут быть реализованы без глобализации права, которая затрагивает не только международное право, но и национальные правовые системы. В дополнение к вышесказанному, актуальность темы исследования обусловлена тем фактом, что Республика Армения приобрела высокую репутацию и симпатию на международной арене в результате ненасильственной, бархатной революции и благодаря которой укрепила свои позиции на международной арене, принимая активное участие в международных и региональных организациях, структурах и правовых системах. Благодаря этому, возникла необходимость в научно обоснованном исследовании проблем правовой глобализации и правовой интеграции в контексте новых реалий. Научная новизна диссертационного исследования в первую очередь заключается в том, что автор систематизировал и комплексно проанализировал проблемы правовой глобалистики, такие как: сущность и особенности содержания глобализации права, основные тенденции развития, основные направления влияния глобализации права на внутригосударственную правовую систему и правоприменительную практику. В диссертации автор обосновывает, что глобальное право представляет собой единую систему взаимосвязанных и взаимодействующих правовых механизмов и инструментов, которая, в качестве цивилизационной правовой культуры и универсального нормативного регулятора, призвана обеспечить процесс взаимосвязи между личностью, государством и обществом. Диссертационное исследование отличается разнообразием охватываемых вопросов, логическими аргументами и разумностью их решений, благодаря которым исследование положительно отличается от других научных работ по данному вопросу и представляет собой систематизированное, всеобъемлющее исследование, которое является новизной не только в отечественном, постсоветском, но и отчасти в зарубежном праве. Элементы научной новизны также заключаются в основных положениях выносимых на защиту. Теоретическая значимость исследования заключается в том, что теоретические положения и выводы, основанные на результатах исследования, несомненно могут дополнить и развить соответствующие разделы теории права, а полученные результаты, могут быть использованы будущими исследователями в своих научно исследовательских работах. Практическая значимость исследования заключается в том, что основные положения, изложенные в работе, могут использоваться в законотворческих и правоохранительных процессах, а также на учебных курсах по общей теории права, конституционному праву и другим отраслевым дисциплинам. Диссертация подготовлена в отделе Государственно-правовых исследований Института философии, социологии и права НАН РА, где проводились обсуждение и рецензирование работы. Основные положения диссертации опубликованы в научных работах автора. Modernization of civilizations, as a process of convergence of different civilizational systems, involves the integration of the legal systems of these civilizations in a single legal space, while maintaining the relative independence and characteristics of national legal cultures. In the context of the transient development of modern society and the state, the law acquires new qualitative characteristics, such as flexibility, the ability to integrate, sustainability, and new opportunities, turning into supranational law. It is obvious that the law gradually acquires general cultural significance and features of a single social regulator of social relations. Moreover, it should be emphasized that the law from the traditional socio-normative regulator of social relations becomes a powerful tool for the world integration of civilizations. The process of integration of States, international and regional political and economic organizations is finally formulated through the law, which reflects the free will of the participants in the process. Thus, the processes of globalization at the world level cannot be realized without globalization of law, which affects not only international law, but also national legal systems. In addition to the above, the relevance of the research topic is due to the fact that the Republic of Armenia has gained a high reputation and sympathy in the international arena as a result of the non-violent, velvet revolution and thanks to which it has strengthened its position in the international arena, taking an active part in international and regional organizations, structures and legal systems. Due to this, there was a need for a scientifically based study of the problems of legal globalization and legal integration in the context of new realities. The scientific novelty of the dissertational research primarily lies in the fact that the author systematized and comprehensively analyzed the problems of legal globalism, such as: the essence and features of the content of globalization of law, the main development trends, the main directions of the impact of globalization of law on the domestic legal system and law enforcement practice. In the thesis the author proves that global law is a single system of interrelated and interacting legal mechanisms and tools, which, as a civilizational legal culture and universal regulatory regulator, is designed to ensure the process of interaction between the individual, the state and society. Dissertation research is characterized by a variety of covered issues, logical arguments and reasonableness of their solutions, due to which, the study is positively different from other scientific works on this issue and is a systematic, comprehensive study, which is a novelty not only in domestic, post-Soviet, but also partly in foreign law. Elements of scientific novelty also lie in the basic provisions of the defense. The theoretical significance of the study is that the theoretical provisions and conclusions based on the results of the study can undoubtedly complement and develop the relevant sections of the theory of law, and the results can be used by future researchers in their research works.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Глобализация права в современный период (теоретико-правовой анализ). The globalization of law in the modern era. (theoretical and legal analysis)
      Uncontrolled Keywords: Тер-Балян Арен Ваграмович, Ter-Balyan Aren Vahram
      Subjects: Law
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 03 Oct 2019 14:47
      Last Modified: 08 Oct 2019 15:27
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10690

      Actions (login required)

      View Item