Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հարավային Կովկասում տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների վրա «փափուկ ուժի» ազդեցության մեխանիզմները

Սարգսյան, Հայկ Դավթի (2019) Հարավային Կովկասում տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների վրա «փափուկ ուժի» ազդեցության մեխանիզմները. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (2000Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (696Kb)

      Abstract

      ԽՍՀՄ փլուզմամբ և սառըպատերազմյան ժամանակաշրջանի ավարտով միջպետական հարաբերություններում ռազմական ուժի կիրառման առերևույթ սպառնալիքը մղվեց երկրորդ պլան։ Աշխարհի մի շարք գոտիներում ստեղծված անկայուն իրավիճակի բերումով ռազմաքաղաքական բլոկների բախման վտանգին փոխարինելու եկան համաշխարհային նոր սպառնալիքներ, որոնց ակնհայտորեն անհնար էր հակազդել հին գործիքակազմի կիրառմամբ։ Այդպիսի սպառնալիքների թվում կարելի է մատնանշել միջազգային ահաբեկչությունը, զենքի, թմրանյութերի անօրինական շրջանառությունը, կազմակերպված հանցավորությունը, անօրինական միգրացիան, ավելի ուշ՝ կիբեր հարձակումները և այլն։ Վերջիններս հաճախ մասնագիտական գրականության մեջ որակվում են որպես «ոչ ավանդական սպառնալիքներ»։ Ակնհայտ դարձավ, որ եթե միայն ռազմական ուժը բավարար էր երկու հակառակորդ բևեռների զսպման համար, ապա նմանատիպ անդրազգային սպառնալիքներին դիմագրավելու գործում նրա գործնական օգտակարության մակարդակը բավականին ցածր է։ Հենց նմանատիպ «ոչ ավանդական» սպառնալիքներին արդյունավետ կերպով դիմագրավելու և հակազդելու անհրաժեշտությունից ելնելով՝ պետությունների արտաքին քաղաքական գործիքակազմում աստիճանաբար սկսեցին ավելի մեծ տեղ զբաղեցնել փափուկ ուժի մեխանիզմները։ Հատկանշական է, որ ի տարբերություն կոշտ (ռազմական) ուժի, փափուկ ուժի գործիքակազմին տիրապետում և այն կիրառում են ոչ միայն աշխարհի հզոր ուժային կենտրոնները, այլև ոչ պակաս, իսկ երբեմն նույնիսկ ավելի արդյունավետ ձևով՝ համեմատաբար ավելի փոքր պետությունները, ինչպիսիք են, օրինակ, Շվեյցարիան և Սինգապուրը։ Ընդունված է ասել, որ փափուկ ուժը փոքր պետություններին «իրենց քաշից ավելի ծանր» հարված հասցնելու հնարավորություն է ընձեռում։ Սակայն թերևս սխալ կլինի փափուկ ուժը դիտարկել միայն որպես նմանատիպ սպառնալիքներին հակազդելու միջոց՝ դրանով իսկ խիստ նեղացնելով դրա կիրառման իրական դաշտը։ Հիմնավոր կլինի պնդել, որ այն ներկայումս վերածվել է պետությունների շահերի առաջ մղման և բավարարման համալիր գործիքակազմի, որն առավելապես օգտակար է երկարաժամկետ նպատակների իրագործման համատեքստում։ Բնականաբար, փափուկ ուժի մեխանիզմները չէին կարող շրջանցել ավանդականորեն աշխարհաքաղական և աշխարհատնտեսական կարևոր հանգույց հանդիսացող Հարավային Կովկասը, որը մշտապես եղել է համաշխարհային ու տարածաշրջանային դերակատարների շահերի բախման թատերաբեմ և առանձնացել է այստեղ ներգրավված դերակատարների շատ խիտ պատկերով։ Ընդ որում, եթե այդ դերակատարների ներգրավվածության տարբեր ասպեկտներ և չափումներ (ռազմաքաղաքական, տնտեսական և այլն) ուսումնասիրվել են ինչպես հայրենի, այնպես էլ արտասահմանյան հեղինակների կողմից, կոնկրետ փափուկ ուժի դիտանկյունը մնացել է ստվերում։ Մինչդեռ տարածաշրջանում բավականին մեծ թվով արտաքին դերակատարների ներգրավվածության արդյունքում ստեղծվել է փափուկ ուժի մեխանիզմների բազմաշերտ մի խճանկար, որում արտացոլված են ինչպես այդ դերակատարների հետապնդած ռազմավարական շահերը, այնպես էլ «թիրախ» երկրների առանձնահատկությունները։ Այս իմաստով, մեծ կարևորություն ունի, մի կողմից, այդ արտաքին դերակատարների փափուկ ուժի մեխանիզմների համեմատական վերլուծությունը, որը հաշվի կառնի նրանց մոտեցումներում տարբեր գործոններով պայմանավորված տարբերությունները, մյուս կողմից, կվերհանի տարածաշրջանի երեք երկրներից յուրաքանչյուրում կիրառվող փափուկ ուժի մեխանիզմների առանձնահատկությունները։ Սույն աշխատանքը փորձ է ուսումնասիրության ենթարկելու փափուկ ուժի թե՛ տեսական, թե՛ կիրառական ասպեկտները՝ հաշվի առնելով, որ մինչ այժմ չեն եղել ուսումնասիրություններ, որոնք հիմնված կլինեին հիմնախնդրի այդ երկու կողմերի համաժամանակյա ուսումնասիրության վրա։ Ատենախոսության հիմնական նպատակը Հարավային Կովկասում ներգրավված արտաքին դերակատարների փափուկ ուժի մեխանիզմների ուսումնասիրությունն է՝ վերհանելով այդ դերակատարների մոտեցումներում և կիրառվող գործիքներում առկա տարբերությունները։ Վերոնշյալ նպատակի իրականացման համար առաջ են քաշվել հետևյալ խնդիրները՝ Վերլուծելով մասնագիտական գրականության մեջ առկա մոտեցումները՝ հստակեցնել փափուկ ուժ եզրի լեզվաբանական և բովանդակային դաշտը, այդ հիմքով փորձել առաջ քաշել հեղինակային սահմանում Ուսումնասիրել փափուկ ուժի ռեսուրսների և չափելիության խնդիրը՝ որպես փափուկ ուժի կիրառման անհրաժեշտ նախապայման Վերլուծել փափուկ ուժի ինստիտուցիոնալացման գործընթացի առանձնահատկությունները և փափուկ ուժի մեխանիզմների էությունը՝ որպես այդ գործընթացի արդյունք և փափուկ ուժի ռեսուրսների իրացման հիմնական գործիք Դասակարգման ենթարկել փափուկ ուժի մեխանիզմները, փորձել առաջ քաշել հեղինակային տիպաբանական մոդել Օգտագործելով առաջ քաշված տիպաբանական մոդելը՝ համադրաբար վերլուծել, մի կողմից՝ համաշխարհային, մյուս կողմից՝ տարածաշրջանային դերակատարների փափուկ ուժի մեխանիզմները տարածաշրջանի երկրներում՝ վերհանելով դրանց մոտեցումներում առկա տարբերությունները, Համեմատել տարածաշրջանի երկրներից յուրաքանչյուրում կիրառվող փափուկ ուժի մեխանիզմների բնույթի և դինամիկայի տարբերությունները Բացահայտել այդ դերակատարների կողմից կիրառվող փափուկ ուժի մեխանիզմների կապը տարածաշրջանում նրանց ռազմավարական շահերի հետ: Հետազոտության օբյեկտը Հարավային Կովկասում ներգրավված արտաքին դերակատարների կողմից կիրառվող փափուկ ուժի մեխանիզմների համեմատական վերլուծությունն է և օրինաչափությունների վերհանումը։ Հետազոտության առարկան արտաքին դերակատարների կողմից տարածաշրջանի երեք երկրներում կիրառվող քաղաքական, տնտեսական, մշակութային, կրթական, տեղեկատվական և այլ գործիքների վերլուծությունն է։ Цель настоящей диссертации в проведении сравнительного анализа механизмов мягкой силы региональных и глобальных акторов, вовлеченных в регион Южного Кавказа. Структура диссертации соответствует цели и основным задачам исследования. Работа состоит из введения, трех глав, а также заключения и списка использованной литературы. В введении обосновывается актуланость работы, цель и задачи темы, научная новизна и основные положения, выносимы на защиту. Здесь представлена теоретическая и практическая значимость диссертации, объект и предмет, а также методология исследования. Глава I "Понятие мягкой силы" состоит из трех подглав: "Теоретические аспекты мягкой силы", "Ресурсы мягкой силы и проблема их измерения" и "Институционализация мягкой силы и типология механизмов мягкой силы". В первой подглаве рассматриваются основы и эволюция концепта, подмечены смежные аспекты таких политических категорий, как власть. Более того, изученые разные подходы к определению самого концепта. Вторая подглава акцентирована на типологиях ресурсов мягкой силы и их особенностей, а также на проблеме измерения мягкой силы. В третьей подглаве анализируется процесс институционализации мягкой силы. Последнее играет особо важную роль в конвертации ресурсов мягкой силы в реальные политические дивиденды. В этом контексте механизмы мягкой силы рассмотрены как главный результат и логически конечная точка данного процесса. Глава II "Механизмы мягкой силы глобальных акторов на Южном Кавказе" состоит из трех подглав: "Механизмы мягкой силы США на Южном Кавказе", "Механизмы мягкой силы ЕС на Южном Кавказе как проявление нормативной силы", "Китайская мягкая сила на Южном Кавказе как составляющая часть инициативы "Один пояс, один путь"". Первая подглава сфокусирована на инструментах мягкой силы США и программы, осуществленные этой страной в регионе, а также в этом контексте на динамику отношений со странами региона. Во второй подглаве обращено внимание на эволюцию механизмов мягкой силы ЕС, в частности, в свете различных многосторонних форматов, которые ЕС предлагает региону Южного Кавказа. В третьей главе исследуются механизмы мягкой силы Китая в регионе с позиций инициативы "Один пояс, один путь". Также в данной части изучена взаимосвязь экономических, культурных, образовательных и иных факторов. Глава III "Механизмы мягкой силы региональных акторов на Южного Кавказе" состоит из трех подглав: "Российское понимание мягкой силы и механизмы влияния на Южном Кавказе", "Механизмы мягкой силы Ирана на Южном Кавказе" и "Механизмы мягкой силы Турции на Южном Кавказе". Первая подглава сфокусирована на инструментах российской мягкой силы в регионе, а также на их основных недостатках, которые значительно подрывают саму эффективность данной политики. Во второй подглаве рассмотрены механизмы мягкой силы Ирана в регионе с особым подчеркиванием религиозных, культурных и экономических факторов. Третья подглава обращена на экономические, культурные и образовательны инициативы Турции на Южном Кавказе, их противостояние с гюленским движением, а также на роль оси "Турция-Азербайджан-Грузия". The primary purpose of the present dissertation is the comparative analysis of soft power mechanisms of global and regional actors engaged in South Caucasus. The structure of the dissertation corresponds to the purpose and main tasks of the research and consists of introduction, three chapters, conclusion and bibliography. The Introduction substantiates the topicality, aim and objectives of the theme, academic novelty and the main clauses to be defended. It presents theoretical and practical significance of the dissertation, the degree of academic development of the issue, the object and subject of the research, as well as methodology. The first chapter of the thesis, "The Concept of Soft Power", consists of three sub-chapters: "Theoretical Basis of the Concept of Soft Power", "Resources of Soft Power and their Measurement" and "Institutionalization of Soft Power and Typology of Soft Power Mechanisms". In the first subchapter the origins and evolution of the concept are discussed, crossing points with such categories of political science as power is shown. Furthermore, various approaches to defining the concept are examined. Second subchapter focuses on typologies of soft power resources and their peculiarities, as well as the issue of measurement of soft power. In the third subchapter, the process of institutionalization of soft power is analyzed. The latter plays a crucial role in converting soft power resources to political outcomes. In this context, soft power mechanisms are viewed as the main result and logical endpoint of this process. The second chapter of the thesis, "Global actors’ soft power mechanisms in South Caucasus", is divided into three subchapters, namely "USA’s soft power mechanisms in the South Caucasus", "EU soft power mechanisms in the South Caucasus as a manifestation of normative power", "Chinese soft power in the South Caucasus as part of the "One Belt, One Road” initiative". The first subchapter focuses on US soft power tools and programs implemented in the region, in this context the dynamics of relations with each of the regional countries is examined. In the second subchapter EU soft power mechanisms’ evolution is under attention, particularly in light of various multilateral formats, which the Union has used to engage with the region. The third subchapter focuses on Chinese soft power mechanisms in the region as a crucial supportive factor of “One Belt, One Road” initiative. Interconnection of economic, cultural, educational and other factors is examined.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Механизмы воздействия мягкой силы на региональные политические процессы Южного Кавказа. Mechanisms of soft power influence on regional political processes of south Caucasus.
      Uncontrolled Keywords: Саргсян Айк Давидович, Sargsyan Hayk
      Subjects: Political Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 03 Oct 2019 18:37
      Last Modified: 30 Jan 2020 15:05
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10693

      Actions (login required)

      View Item