Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Модернизация системы прямого налогообложения и оценка ее последствий (на примере РА)

Амроян, Арман Вазгенович (2019) Модернизация системы прямого налогообложения и оценка ее последствий (на примере РА). PhD thesis, Российско-армянский университет.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (3918Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (592Kb)

      Abstract

      Исследования в области налогообложения являются одними из наиболее актуальных в современной экономике. Налоговая система тесно коррелирует со всеми социально-экономическими процессами, тем самым, ее эффективное функционирование имеет первостепенное значение для любого государства. Особенность исследований в данной области состоит в том, что налоговая система – динамичный механизм, требующий постоянного развития и обновления. Помимо развития и обновления, данный механизм требует также и непрерывной адаптации к социальной конъюнктуре, с целью наиболее точной и адекватной реакции на любые изменения налогооблагаемой базы как физических, так и юридических лиц. Оптимальное распределение налогового бремени благоприятно отражается на всех социально-экономических сферах государства, достижение чего и является приоритетной задачей для правительства РА. Однако в налоговой системе определяющими являются не только сами налоговые ставки и налоговые инструменты, но и прочие производные параметры, влияние которых не менее значимо. В современной экономике очень важны институциональные факторы–бизнес-среда, различные социальные институты, взаимоотношения между экономическими агентами. Не существует идеальной экономической модели, равно как и универсального налогового механизма, точно подходящего экономической модели любого государства. Исследования в данной области так и не смогли дать однозначного ответа на вопрос о том, какие налоги являются более эффективными– прямые или косвенные, однако изучение мировой практики показывает, что большинство развитых стран делает упор на прямые налоги, что говорит о том, что эффективное прямое налогообложение благоприятно воздействует на экономику и способствует формированию капитала в стране. Именно поэтому важной задачей для Республики Армения является создание развитой системы прямого налогообложения путем модернизации действующего инструментария, с целью повышения доходов населения, увеличения объема фискальных поступлений для решения различных социально-экономических задач, а также роста инвестиционной привлекательности страны. В случае имеющихся социально-экономических условий для бизнеса в рамках региона (малая численность населения, низкий уровень доходов физических лиц, частичная экономическая и географическая блокада) эффективная и лояльная система прямого налогообложения может стать значимым инструментом для привлечения иностранных инвестиций. В основе создания подобной системы лежит комплекс реформ и инструментов модернизации, которые являются уникальными и требуют тщательной разработки и апробации. При экономических реформах, особенно при реформе налоговой системы, необходимо оценить и закрепить итоговые цели налоговой реформы и те результаты, которые планируется достичь. Механизмы модернизации, рассмотренные в нашем исследовании, направлены на рост поступлений в бюджет, снижение коррупционных рисков и масштабов теневого сектора, повышение располагаемых доходов населения и облегчение налогового администрирования. Их внедрение требует комплексного и всеобъемлющего подхода для охвата системы прямого налогообложения в целом, что делает научные труды экономистов-исследователей и представляемое к рассмотрению исследование актуальными. Актуальность исследования возрастает с учетом перехода на единый Налоговый кодекс с 2018 года, который призван улучшить налоговое администрирование и повысить реальные поступления в бюджет. Однако на практике, как показывают проведенные исследования, в краткосрочном периоде времени эта цель не была достигнута. Проблема кроется в неэффективных налоговых механизмах и административных мерах, которые не способствуют росту хозяйственной деятельности и облегчению налогового администрирования. Тем не менее, консолидация законодательных актов в единый документ создала благоприятные условия для дальнейшего развития налоговой системы Республики Армения. В диссертационной работе проведен анализ основных пунктов реформ, выявлены их положительные и отрицательные стороны, и, что наиболее важно, разработаны новые механизмы модернизации системы прямого налогообложения. Актуальность диссертационной работы также заключается в необходимости анализа предлагаемых изменений ставок подоходного налога. В контексте изменений ставок налога, как с 2018 года, так и в ближайшее время, особенно важным становится фундаментальный анализ влияния подоходного налога на налоговые поступления, составляющие более 90% доходов бюджета Республики Армения. Изменение ставок подоходного налога оказывает прямое воздействие не только непосредственно на сами налоговые поступления, но и на настроения населения, что, в конечном итоге, определяет размер теневого сектора и теневых доходов. Очевидно, что эта задача требует оптимального решения – то есть определения тех ставок подоходного налога, которые обеспечат необходимые поступления в государственный бюджет и будут приемлемыми для физических лиц. С этой целью исследование, в том числе, направлено на анализ и моделирование прогнозируемых притоков в бюджет по линии подоходного налога и оценку воздействия новых ставок подоходного налога на различные группы населения Республики Армения. Целью диссертационного исследования является оценка последствий применения различных механизмов модернизации системы прямого налогообложения в Республике Армения. Для реализации поставленной цели в работе были решены следующие задачи: изучение теоретических и эмпирических аспектов прямого налогообложения для обобщения основной проблематики исследования в данной области; изучение опыта реформ прямого налогообложения некоторых стран для оценки возможности применения апробированного инструментария в Республике Армения; анализ действующих прямых налогов в Республике Армения: налога на прибыль, подоходного налога, налога на недвижимость; произведение альтернативного расчета коэффициента территориального распределения для дифференциации размера налога на недвижимость в различных регионах РА; выявление влияния изменения фактической ставки подоходного налога на различные уровни располагаемого дохода населения; расчет фискальных поступлений в различных моделях по линии подоходного налога при новых ставках налога, предложенных Правительством РА, с помощью эконометрического инструментария для оценки прогнозируемых поступлений в бюджет; анализ последствий внедрения нулевой ставки налога на прибыль для оценки возможности применения данного механизма в Республике Армения; разработка модели модернизации системы прямого налогообложения в Республике Армения на основе базовых концепций Налогового кодекса РА. Объектом исследования является прямое налогообложение в РА. Предметом исследования является модернизация системы прямого налогообложения в РА. Теоретические, методологические и информационные основы исследования. В качестве методологической базы исследования были использованы теории оптимального налогообложения, теории распределения налогового бремени, исследования международных экономических организаций и финансовых институтов, законодательство РА, постановления и решения Правительства РА. При написании работы были применены следующие общенаучные методы исследования: обзор научной литературы по тематике исследования, статистический анализ, эконометрическое моделирование, ретроспективный анализ. Теоретической базой диссертационного исследования послужили работы как зарубежных, так и отечественных экономистов-исследователей в области налоговой политики, налоговых реформ и модернизации отдельных направлений налоговой системы. Информационной базой исследования послужили базы данных национальных статистических служб различных стран, база данных национальной статистической службы Республики Армения, информационные базы международных организаций – Организации Экономического Сотрудничества и Развития, Всемирного банка, аудиторских компаний, различные законодательные акты Республики Армения, а также количественные данные, полученные в результате исследований различных специалистов в области налогообложения. К наиболее важным результатам диссертационного исследования, содержащим научную новизну, относятся следующие: Разработан механизм модернизации налогообложения физических лиц на основе применения системы налоговых вычетов в контексте приоритетов долгосрочной макроэкономической политики страны.Разработан подход к политике налогообложения прибыли юридических лиц, основанный на применении нулевой ставки налога, стимулирующий инвестиции в основной капитал. Осуществлена оценка последствий применения предложенных механизмов прямого налогообложения на государственный бюджет Республики Армения и возможности их возмещения за счет поступлений в муниципальные бюджеты по линии налога на недвижимость. Осуществлена оценка возможного влияния на государственный бюджет Республики Армения изменений ставок подоходного налога с применением интегрированной модели авторегрессии – скользящего среднего (ARIMA). Հարկման բնագավառում հետազոտությունները ժամանակակից տնտեսագիտությունում հանդիսանում են առավել արդիական: Հարկային համակարգը սերտ կապի մեջ է գտնվում բոլոր սոցիալ-տնտեսական գործընթացների հետ, այնպես որ դրա արդյունավետ կառավարումը առաջնային նշանակություն ունի ցանկացած պետության համար:Տվյալ ոլորտում ուսումնասիրությունների առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ հարկային համակարգը դինամիկ մեխանիզմ է, որը պահանջում է մշտական զարգացում և արդիականացում: Հարկային բեռի օպտիմալ բաշխումը բարենպաստորեն է արտացոլվում պետության բոլոր սոցիալ-տնտեսական ոլորտների վրա, ինչի ապահովումը հանդիսանում է ՀՀ Կառավարության համար առաջնային խնդիր: Հետազոտությունում դիտարկված արդիականացման մեխանիզմները միտված են բյուջետային մուտքերի աճին, կոռուպցիոն մեխանիզմների և ստվերային հատվածի ծավալների կրճատմանը, բնակչության կողմից տնօրինվող եկամուտների աճին և հարկային վարչարարության թեթևացմանը: Նրանց ներդնումը պահանջում է համապարփակ մոտեցում՝ ուղղակի հարկման համակարգը ամբողջությամբ ընդգրկելու համար, ինչը դարձնում է հետազոտությունը և վերլուծությունը ավելի արդիական և կիրառական: Հետազոտության արդիականությունը մեծանում է, հաշվի առնելով 2018 թ.-ից միասնական Հարկային օրենսգրքին անցումը, որը կոչված էր բարելավել հարկային վարչարարությունը և ավելացնել իրական մուտքերի աճը դեպի բյուջե, սակայն իրականում, ինչպես ցույց տվեցին հետազոտությունները տվյալ ոլորտում, այդ խնդիրը կարճաժամկետ հատվածում դեռևս լուծում չի ստացել: Խնդիրը կայանում է ոչ արդյունավետ հարկային մեխանիզմների և վարչարարական մոտեցումների մեջ, որոնք չեն նպաստում տնտեսական գործունեության աճին և հարկային վարչարարության թեթևացմանը: Ատենախոսության արդիականությունը կայանում է նաև եկամտային հարկի դրույքների առաջարկվող փոփոխությունների վերլուծության անհրաժեշտության մեջ: Եկամտային հարկի դրույքաչափերի փոփոխությունը ուղղակիորեն ներգործում է ոչ միայն բուն հարկային եկամուտների, այլև բնակչության սպասումների վրա, ինչն արդյունքում որոշում է ստվերային հատվածի և ստվերային եկամուտների մեծությունը: Այդ իսկ պատճառով ուսումնասիրությունը ուղղված կլինի նաև եկամտային հարկի գծով բյուջե ակնկալվող մուտքերի վերլուծությանը և մոդելավորմանըև Հայաստանի Հանրապետության բնակչության տարբեր խմբերի վրա եկամտային հարկի նոր տոկոսադրույքերի ազդեցության գնահատմանը: Հետազոտության օբյեկտն է հանդիսանում ուղղակի հարկումը ՀՀ-ում: Հետազոտության առարկան է հանդիսանում ՀՀ-ում ուղղակի հարկման համակարգի արդիականացումը: Ատենախոսության նպատակն հանդիսանում ՀՀ-ում ուղղակի հարկման համակարգի արդիականացման տարբեր մեխանիզմների կիրառման հետևանքների գնահատումը: Այս նպատակին հասնելու համար աշխատանքում դրվել և լուծվել են հետևյալ խնդիրները. ուղղակի հարկման տեսական և գործնական ասպեկտների ուսումնասիրությունը՝ տվյալ ոլորտի հիմնահարցերի ամփոփման նպատակով, որոշ երկրների ուղղակի հարկման համակարգի բարեփոխումների փորձի ուսումնասիրությունը՝ ՀՀ-ում փորձարկված գործիքակազմի կիրառման գնահատման նպատակով, Հայաստանի Հանրապետությունում գործող ուղղակի հարկերի, մասնավորապես՝ շահութահարկի, եկամտային հարկի և անշարժ գույքի հարկի վերլուծությունը, տարածքային բաշխվածության գործակցի այլընտրանքային հաշվարկումը ՀՀ մարզերում և մայրաքաղաքում՝ անշարժ գույքի հարկի տարբերակման համար, բացահայտել եկամտային հարկի փաստացի դրույքաչափերի փոփոխման ազդեցությունը բնակչության տնօրինվող եկամուտների տարբեր մակարդակների վրա, տնտեսաչափության գործիքակազմի կիրառմամբ հաշվարկել ՀՀ բյուջե ակնկալվող մուտքերը եկամտային հարկի գծով՝ ՀՀ Կառավարության կողմից առաջարկված եկամտային հարկի դրույքաչափերի փոփոխման երկու մոդելի կիրառման դեպքում: իրականացնել շահութահարկի զրոյական դրույքաչափի ներդրման հետևանքների վերլուծություն՝ ՀՀ-ում տվյալ մեխանիզմի կիրառման հնարավորության գնահատման համար, ՀՀ-ում ուղղակի հարկման համակարգի արդիականացման մոդելի մշակումը ՀՀ Հարկային օրենսգրքի հիման վրա: Հետազոտության գիտական նորույթ պարունակող առավել կարևոր արդյունքները հետևյալն են. Հարկային նվազեցումների համակարգի կիրառման հիման վրա մշակվել է ֆիզիկական անձանց հարկման արդիականացման մեխանիզմ` երկրի երկարաժամկետ մակրոտնտեսական քաղաքականության գերակայությունների համատեքստում: Մշակվել է հիմնական կապիտալի մեջ ներդրումները խթանող մոտեցում՝ իրավաբանական անձանց շահույթի հարկման քաղաքականության նկատմամբ, հիմնված շահութահարկի զրոյական դրույքաչափի կիրառման վրա: Researches in the taxation scope are among the most relevant in the modern economy. The tax system is closely correlated with all socio-economic processes, thus its effective functioning has the main importance for any state. The feature of researches in this area is that the tax system is a dynamic mechanism that requires constant development and updating. The optimal distribution of the tax burden has a positive effect on all socio-economic spheres of the state, the achievement of which is a priority task for the Government of RA. The modernization mechanisms discussed in the research are aimed at inflows increase to the budget, reducing corruption mechanisms and the shadow sector, increasing disposable incomes of the population and tax administration simplification. Their implementation requires an integrated and comprehensive approach to cover the whole system of direct taxation, which makes research and analysis more relevant and practical. The relevance of the research increases with the transition to a single Tax Code from 2018, designed to improve tax administration and increase real inflows to the budget, but in practice, as shown by studies in this scope, did not manage with this task in the short term. The problem lies in the inefficient tax mechanisms and administrative measures that do not contribute to the growth of economic activities and tax administration simplification. The relevance of the research also lies in the need to analyze the proposed changes of income tax rates. Changes of the income tax rates have a direct impact not only directly on the tax revenues themselves, but also on the mood of the population, which ultimately determines the size of the shadow sector and shadow incomes. That is why the study will also include the analysis and modeling of expected inflows to the budget from the income tax and an assessment of the impact of new rates on various groups of the population of the Republic of Armenia.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Ուղղակի հարկման համակարգի արդիականացումը և դրա հետևանքների գնահատումը (ՀՀ օրինակով). Modernization of the direct taxation system and estimation of its implications (on the example of the RA).
      Uncontrolled Keywords: Ամրոյան Արման Վազգենի, Amroyan Arman Vazgen
      Subjects: Economy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 04 Oct 2019 14:27
      Last Modified: 12 Nov 2019 13:45
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10695

      Actions (login required)

      View Item