Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի ազդեցությունը հայ-թուրքական հարաբերությունների խնդրում 1991-2016 թվականներին

Նաջարյան, Մերի Տիգրանի (2019) Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի ազդեցությունը հայ-թուրքական հարաբերությունների խնդրում 1991-2016 թվականներին. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (2219Kb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (593Kb) | Preview

      Abstract

      Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման ու դատապարտման գործընթացը, դրանում շահագրգիռ երկրների հետապնդած բուն նպատակները, ցեղասպանության հետևանքների հաղթահարման պատմաիրավական հիմքերն ու անհրաժեշտությունը և դրանց համատեքստում հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը՝ որպես ՀՀ առջև ծառացած լրջագույն մարտահրավերներ, եղել և մնում են հայ պատմագիտության հրատապ և կարևոր հիմնախնդիրներից: 1991 թ. սեպտեմբերի 21-ին անցկացված անկախության հանրաքվեի և դրան հաջորդած ամփոփիչ փաստաթղթերի արդյունքում կազմավորված նորանկախ ՀՀ-ը դառնալով միջազգային իրավունքի լիիրավ սուբյեկտ, ի տարբերություն խորհրդային ժամանակաշրջանի, բացառիկ հնարավորություն էր ստանում միջազգային հարթակներում պայքարելու ինչպես Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման ու դատապարտման, այնպես էլ դրա հետևանքների հաղթահարման համար: Ինքնին հասկանալի է, որ նման պայմաններում զգալիորեն բարդանալու էին հայ-թուրքական հարաբերությունները, առավել ևս, որ Թուրքիան որդեգրել էր ընդգծված հակահայկական դիրքորոշում՝ հանդես գալով պատմության ակնհայտ կեղծարարությամբ: Մեր ատենախոսության արդիականությունը մեծապես պայմանավորված է հենց Թուրքիայի՝ ՀՀ-ի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու հարցում որդեգրած նման դիրքորոշման և դրանից բխող ՀՀ ղեկավարության ձեռնարկած պատասխան քայլերի քննական վերլուծության ու դրանից անհրաժեշտ հետևություններ անելու հրամայականով: Գաղտնիք չէ, որ հարևան Թուրքիան բոլոր հնարավոր հարթակներում սատար կանգնելով իր «եղբայր» Ադրբեջանին, հանդես է գալիս ղարաբաղյան հիմնախնդրի բացառապես Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության սահմաններում լուծման ջատագով, լիովին անտեսելով միջազգային իրավունքի մյուս հիմնարար սկզբունքը՝ ազգերի ինքնորոշման իրավունքը: Միակողմանիորեն փակելով ՀՀ-ի հետ սահմանը և ՀՀ-ի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման հարցում առաջադրելով նախապայմաններ, այդ թվում և ղարաբաղյան հարցի սեփական պատկերացմամբ «արդարացի լուծման» նախապայմանը՝ Թուրքիան այդ կերպ փորձում է հասնել իր համար ցանկալի արդյունքի: Անշուշտ, այս հանգամանքով էլ է ևս զգալիորեն պայմանավորված նաև մեր կողմից ընտրված թեմայի արդիականությունը: Բացի այդ, թեման արդիական է այնքանով, որքանով, որ քննարկվող ժամանակաշրջանում Թուրքիայի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու ուղղությամբ ՀՀ իշխանությունների ձեռնարկած քայլերի քննական վերլուծությունը հնարավորություն կտա հնարավորինս ճիշտ կողմնորոշվել հայ-թուրքական հարաբերությունների հեռանկարի հարցում և ռեալ գնահատել հայ-թուրքական հարաբերությունների զարգացման հարցում առկա հնարավոր ռիսկերն ու դրական կողմերը: Ատենախոսության արդիականությունը զգալի չափով կայանում է նաև նրանում, որ այսօր աշխարհում ընթացող բազմաթիվ գործընթացներ որոշակի աղերսներ ունեն մեր կողմից ուսումնասիրության առարկա դարձած հիմնահարցի հետ: Եվ, վերջապես, ատենախոսության արդիականությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ քննական վերլուծության ենթարկելով Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացը և այդ համատեքստում ՀՀ ղեկավարության որդեգրած մոտեցումները 1991-2016 թթ.՝ բարենպաստ պայմաններ են ստեղծվում Հայոց ցեղասպանության հետևանքների հաղթահարման գործում հնարավորինս ճիշտ մոտեցումներ ձևավորելու հարցում: Ատենախոսության մեջ նպատակ ենք դրել կոնկրետ փաստական նյութերի հիման վրա ներկայացնել Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի ազդեցությունը հայ-թուրքական հարաբերությունների խնդրում 1991-2016 թթ.: Ելնելով նշված նպատակից, մեր առջև դրել ենք հետևյալ կոնկրետ խնդիրները. Որպես սկիզբ ընդունելով Հայոց ցեղասպանության 50-ամյակը վերլուծել Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման ու դատապարտման գործընթացը ժամանակի աշխարհաքաղաքական զարգացումների համատեքստում՝ ցույց տալով տարբեր պետությունների հետապնդած նպատակներն այդ հարցում: Պարզաբանել ինչպես տնտեսական գործոնի, այնպես էլ արցախյան հիմնախնդրի ազդեցությունը հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հարցում: Կոնկրետ փաստական նյութերի հիման վրա քննական վերլուծության ենթարկել ՀՀ առաջին նախագահ Լ. Տեր-Պետրոսյանի մոտեցումները՝ կապված հայ-թուրքական հարաբերություններում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցի առաջնահերթության հետ: Վեր հանել այն արմատական փոփոխությունները, որոնք կատարվեցին ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռ. Քոչարյանի պաշտոնավարման տարիներին Թուրքիայի հանդեպ ունենալիք վերաբերմունքի հարցում: Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանի՝ ՀՀ ղեկավարությանն ուղղված հայտնի գրության համատեքստում ներկայացնել թուրքական իշխանությունների նոր մոտեցումը Հայոց ցեղասպանության հարցում: Վերլուծել ՀՀ երրորդ նախագահ Ս. Սարգսյանի մոտեցումները հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հարցում՝ ցույց տալով նախորդների հետ դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները: Քննական-վերլուծական մոտեցմամբ շարադրել 2009 թ. հոկտեմբերի 10-ին ստորագրված ցյուրիխյան արձանագրությունների՝ Հայաստանի համար դրական և բացասական կողմերն ու հնարավոր հետևանքները: Վերլուծել Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակի նախաշեմին թուրքական իշխանությունների որդեգրած նոր մարտավարությունը Հայոց ցեղասպանության ժխտողականության հարցում: Կատարել անհրաժեշտ հետևություններ և եզրակացություններ՝ ելնելով Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակի կապակցությամբ ընդունված համահայկական հռչակագրի հայտնի դրույթներից: Պարզաբանել հայ-թուրքական հարաբերությունների կնքման ընթացակարգի դադարեցման գործընթացը՝ կատարելով կոնկրետ հետևություններ: Մեր կողմից ուսումնասիրության առարկա դարձած հիմնահարցը նշված ժամանակագրական սահմաններում մինչ օրս հայ պատմագիտության մեջ ամբողջական, համակարգված ուսումնասիրության չի ենթարկվել, թեպետ ատենախոսությանն այս կամ այն չափով առնչվող առանձին հիմնահարցեր, այնուամենայնիվ, պատշաճ մակարդակով ուսումնասիրված են: Ատենախոսության մեջ առաջին անգամ փորձ է արվել ընդգծված կերպով վերլուծել Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի ազդեցությունը հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հարցում: Բացի այդ մեր կողմից առաջին անգամ գիտական շրջանառության մեջ են դրվել թեմային ուղղակիորեն առնչվող զգալի թվով նոր արխիվային փաստաթղթեր, ինչպես նաև թուրքական ամսագրերում և թերթերում տեղ գտած նյութեր: Որպես աշխատանքի գիտական նորույթ, ատենախոսության մեջ շեշտվել է այն փաստը, որ քննարկվող ժամանակահատվածում Թուրքիայի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատմանը միտված ՀՀ ղեկավարության ձեռնարկած քայլերի համատեքստում, մեր կարծիքով, պատշաճ ուշադրություն չի դարձվել այն կարևոր հանգամանքին, թե որքանով էր Թուրքիան շահագրգիռ ՀՀ-ի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման հարցում, այն պարագայում, երբ Հայաստանը մեր տարածաշրջանում լուրջ դերակատարում չուներ: Ուստի, աշխատանքը շարադրելիս փորձել ենք շեշտը դնել հայ պատմագիտության մեջ բավարար չափով չուսումնասիրված հենց այդ հանգամանքի վրա: Աշխատանքի վերջում արված առանձին եզրակացություններ ևս գիտական նորույթ են պարունակում: Հետազոտությունը գիտականից բացի ունի նաև գործնական-կիրառական նշանակություն: В диссертационной работе на основе архивных и других материалов анализируется влияние процесса международного признания Геноцида армян на проблему армяно-турецких отношений в период с 1991 по 2016 гг. Диссертация состоит из введения, трех глав, заключений и списка использованных источников и литературы. Во введении обоснована актуальность темы, обозначены цели и задачи, научная новизна, методологическая основа, прикладное значение, хронологические рамки, источниковедческая основа диссертационной работы и степень изученности проблемы. В первой главе «Влияние процесса международного признания Геноцида армян и других факторов на установление армяно-турецких отношений в 1991-1998 гг.» в контексте геополитических развитий обсуждаемого периода представлен процесс международного признания Геноцида армян, а также дается критический анализ ответных шагов Турции направленных на предоставление процесса международного признания Геноцида армян. Далее значительное место уделено конкретным шагам руководства Армении, направленные на установление дипломатических отношений между Республикой Армении и Турецкой Республикой. В этом контексте дан критический анализ отдельных подходов руководителей РА в указанном направлении. После этого особое внимание уделяется разным факторам влияющим на урегулирование армяно-турецких отношений. Во второй главе «Новые приоритеты внешней политики РА в армяно-турецких отношениях в 1998-2008 гг.» анализируются новые подходы руководства РА, касающиеся в частности международного признания Геноцида армян, как одного из приоритетов внешней политики страны. Далее рассматривается процесс армяно-турецких отношений в период с 2005 по 2008 гг. Здесь, помимо подробного освещения процесса признания и осуждения Геноцида армян различными государствами и влиятельными международными организациями, особое внимание уделено отдельным изменениям во внешней политике Турции в свете данной проблемы. Далее анализируются двусторонние контакты на уровне общественных структур и проводимой властями Турции политики отрицания Геноцида армян. В третьей главе «Процесс международного признания Геноцида армян и новая попытка урегулирования армяно-турецких отношений в 2009-2016 гг.» освещены незначительные подвижки в армяно-турецких отношениях, обусловленные подписанием Цюрихских протоколов, а также процесс международного признания Геноцида армян в свете 100-летия этого преступления. Кроме того детально проанализированы позиции различных общественно-политических организаций обеих стран по поводу этих протоколов. Далее подчеркивается несостоятельность внешнеполитической доктрины Турции «ноль проблем с соседями».The present dissertation scrutinizes the influence of the process of international recognition of the Armenian Genocide on the problem of Armenia-Turkey relations within the period of 1991-2016. The Dissertation consists of the introduction, three chapters, conclusion, and bibliography. The introduction focuses on the topicality of the paper, the aim and objectives of the research, the scientific novelty, the methodological basis, the practical significance, the chronological framework, the source background and the degree of the problem under study. Chapter One, "The Influence of the Process of International Recognition of the Armenian Genocide and Other Factors on the Establishment of Armenia-Turkey Relations between 1991 and 1998", introduces the process of the recognition of the Armenian Genocide within the context of geopolitical developments of the period under consideration, and provides a critical analysis of the steps taken by the Turkish authorities aimed at possible prevention of the resolutions and decisions condemning the Armenian Genocide in different countries. Due attention is also paid to the analysis of the approaches and specific steps taken by the Armenian authorities to establish diplomatic relations between the two countries. In this context, the chapter provides a critical analysis of the efforts of the state and political figures of RA. In addition, special attention is paid to the various factors influencing the regulation of Armenia-Turkey relations. Chapter Two, "The New Foreign Policy Priorities of RA in Armenia-Turkey Relations between 1998 and 2008", presents the new approaches of the RA authorities as for the international recognition of the Armenian Genocide as an imperative of Armenia's foreign policy. In this context, considerable attention is also paid to the 2005-2008 Armenia-Turkey relations. Along with the comprehensive coverage of initiatives aimed at the recognition and condemnation of the Armenian Genocide in different countries, the changes in Turkey's foreign affairs policy are presented in the light of the aforementioned problem. In addition, particular attention is paid to the analysis of the bilateral contacts at the level of social structure, as well as the Turkish authorities' policy of the Armenian Genocide denial. Chapter Three, "The Process of International Recognition of the Armenian Genocide and the New Attempt in the Regulation of Armenia-Turkey Relations between 2009 and 2016", highlights the Armenian-Turkish rapprochement in the context of the well-known Zurich protocols, as well as the process of international recognition of the Armenian Genocide on its 100th anniversary. The attitudes of various socio-political organizations of both countries towards the aforementioned protocols have been thoroughly analyzed. The bankruptcy of the foreign policy course of Turkish "zero problem with neighbors" is also pointed out. The conclusion summarizes the main findings of the research.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Влияние процесса международного признания геноцида армян на проблему армяно-турецких отношений в 1991-2016 гг. The influence of the process of international recognition of the Armenian genocide on the problem of Armenia-turkey relations between 1991 and 2016.
      Uncontrolled Keywords: Наджарян Мери Тиграновна, Najaryan Mary Tigran
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 10 Oct 2019 16:01
      Last Modified: 31 Jan 2020 16:01
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10708

      Actions (login required)

      View Item