Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Կաթողիկոսական հանդերձանքի խորհրդաբանությունը և նրա պատկերագրությունը միջնադարյան մանրանկարչության մեջ

Խաչմանյան, Սոֆի Հմայակի (2019) Կաթողիկոսական հանդերձանքի խորհրդաբանությունը և նրա պատկերագրությունը միջնադարյան մանրանկարչության մեջ. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb)
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1781Kb) | Preview

      Abstract

      Կաթողիկոսի հանդերձանքի ձևավորման պատմությունն սկսվել է Հայաստանում քրիստոնեության ընդունումից անմիջապես հետո: Հետագա դարերի ընթացքում այն ձեռք է բերել բազմաշերտ կառուցվածք և հարուստ խորհրդաբանություն: Հայ միջնադարյան մանրանկարչության մեջ կաթողիկոսի հանդերձանքի վերաբերյալ բավականին տեղեկություններ են պահպանվել: 14-18 դդ. ծաղկողները պատշաճ տեղ են հատկացրել մի շարք կաթողիկոսական պատկերների, որտեղ կաթողիկոսները հիմնականում ներկայացված են օծման, եկեղեցու հիմնարկեքի տեսարաններում, ինչպես նաև աղոթողի, խնդրարկուի կամ օրհնողի դերում: Բոլոր պատկերներում էլ նրանք ներկայացված են իրենց ամբողջական, կանոնիկ, շքեղ ծիսական հանդերձանքով, համապատասխան պատկերագրական և խորհրդաբանական միջավայրում: Այս դիմանկարների ուսումնասիրությունն ու մեկնաբանությունն ունի վերանայման կարիք: Ուսումնասիրությունը վերաբերում է կաթո-ղիկոսական հանդերձանքի ծագման, զարգացման պատմությանը, ինչպես նաև նրա տարրերի խորհրդաբանական վերլուծությանը: Արվեստաբանական վերլուծության են ենթարկվել կաթողիկոսական դիմանկարները, որտեղ հանդերձանքից զատ քննվում են նաև պատկերագրության հետ կապված հարցեր: Ատենախոսության ժամանակագրական և աշխարհագրական սահմանները: Քննարկվել են Առաջավոր Ասիայի, հրեական, պարսկական, հունական, հռոմեական, բյուգանդական մշակույթներում գործածված ծիսական հանդեր¬ձանքի կառուցվածքն ու ավանդույթները: Այս մշակույթներից վերցված պատմական օրինակները թվագրվում են մ.թ.ա. 3-5 հազ.: Հայկական մշակույթում գոյություն ունեցող ուսումնասիրված օրինակները պատկանում են Վանի թագավորության ժամանակաշրջանին: Կաթողիկոսի հանդերձանքի խորհրդաբանությունը հայկական մշակույթի բաղկացուցիչ մասերից է, սակայն արժանի ուշադրության չի արժանացել: Այն համամարդկային արժեք ունի, քանի որ հայ ծիսական մշակույթը, տարածաշրջանում լինելով հնագույններից, ազդեցութ-յուններից զատ նաև իր ներդրումն է ունեցել հարևան մշակույթների ծիսական հանդերձանքի վրա: Հայ մշակույթը կաթողիկոսական հանդերձանքի խորհրդաբանության միջոցով օտար հանրությանը պատշաճ ներկայացնելու խնդիրը խիստ արդիական է, որի իրականացմանը կնպաստի արվեստաբանության տեսանկյունից կաթողիկոսական պատկերների ուսումնասիրությունն ու մեկնաբանությունը, քանի որ դրանք հայ միջնադարյան գրքարվեստի արժեքավոր մասն են, ունեն յուրօրինակ կանոնիկ պատկերագրություն և բավականաչափ ուսումնասիրված չեն: Հետազոտության նպատակն ու խնդիրները: Ատենախոսության նպատակը կաթողիկոսական հանդերձանքի ամբողջական համալիրի պատմության և տարրերի խորհրդաբանության համակողմանի վերլուծությունն է հիմնված միջնադարյան արվեստի նմուշներում պահպանված կաթողիկոսների պատկերների վրա: Այն կարող է դառնալ մշակութաբանական և արվեստաբանական խորը հետազոտությունների քննության նյութ: Հետազոտության նպատակից բխող խնդիրներն են հարակից մշակույթներում գոյություն ունեցած ծիսական հանդերձանքի և դրանց գործառույթների համեմատական վերլուծությունների միջոցով կաթողիկոսական հանդերձանքի տարրերի խորհրդարանական իմաստների վերծանում, կառուցվածքների, զարդամոտիվների, գունային լուծումների ծագումնաբանության ուսումնասիրում, ընդգրկված բոլոր տարրերի զարգացման գործընթացի ու կրած փոփոխությունների ուսումնասիրություն, ինչպես նաև պարզաբանում, թե դրանցից որոնք ունեն տեղական բնույթ ծագում և որոնք են ներմուծված, միջնադարյան մանրանկարիչների կողմից կաթողիկոսական հանդերձանքի կանոնիկ պատկերագրության ու խորհրդաբանության մեկնաբանություն, միջնադարյան մանրանկարչության օրինակներից ընտրված կաթողիկոսական դիմանկարների կանոնիկ պատկերագրության, կոմպոզիցիոն կառուցվածքների, գունային լուծումների ու խորհրդաբանության մեկնաբանում: Աշխատության գիտական նորույթը: Ատենախոսության մեջ առաջին անգամ փորձ է արվել մանրամասն պարզաբանել. կաթողիկոսի հանդերձանքի բոլոր տարրերի կառուցվածքի, զարդա-մոտիվների, գունային լուծումների խորհրդաբանությունը հիմնվելով Հայաստանում և հարակից մշակույթներում գոյություն ունեցող պատմական ապացույցների համեմատական բնութագրերի վրա, ծիսական հանդերձանքի գործառույթների դիտարկումն ու բնութագրումն արվել է ոչ միայն քրիստոնեական խորհրդաբանության տեսանկյունից, այլև տարածաշրջանի զանազան մշակույթներում պահպանված հնագույն պատմական փաստերի և ապացույցների հիման վրա, ծիսական հանդերձի կանոնիկ պատկերագրությունն ու փոփոխությունները ողջ միջնադարի ընթացքում ստեղծված կաթողիկոսական պատկերներում, մանրանկարիչների մեկնաբանությամբ կաթողիկոսական դիմանկարնե¬րի կանոնիկ պատկերագրության ու խորհրդաբանության ուսումնասիրությանն առնչվող մի քանի հարցեր: Облачение католикоса -Предстоятеля Армянской Апостольской Церкви- имеет давнюю историю. После принятия христианства и в последующие века литургическое облачение обогатилось новыми атрибутами и приобрело более роскошные формы. Несмотря на это, в нем встречаются некоторые элементы одежды и украшений царя-жреца языческой Армении, которые в основном сох¬ранили свои изначальные формы и виды, хотя и использованы в контексте христианской идеологии. Таким образом, символика основных форм и смысловое значение облачения католикоса, подвергаясь различным изменениям в течение веков, сохранили преемственность традиций. Основная цель исследования-анализ символики всех атрибутов облачения католикоса на основе изображений католикосов-епископов, которые сохранились в средневековом искусстве. Диссертация состоит из введения, трех глав, заключения, списка литера¬туры и приложения. В первой главе рассматриваются традиции соседних древних культур и виды принятой у них ритуальной одежды. Проведенный сравнительный анализ показал, что существует тесная взаимосвязь между древнеармянской культурой и культурой Древней Месопотамии. Символика и форма ритуальной одежды отражает сильное взаимовлияние и идентичность религиозных верований этих культур. Однако, несмотря на различные влияния, облачение католикоса состоит из уникальных атрибутов, которые больше нигде не встречаются. Во второй главе обсуждаются все атрибуты облачения католикоса, которые имеют характерную символику. Исследование показало, что некоторые атрибуты литургического облачения, такие как подрясник с узкими рукавами, ряса с пуговицей, митра (тиара), ленты чести, имеют местное происхождение. Патриарший посох с круглой змеиной головкой, наплечный высокий воротниквакас, омофор, ожерелья со специальными знаками не имеют прямых аналогов в армянской церковной культуре, однако их эквиваленты встречаются в ритуальной одежде языческой Армении. Некоторые другие атрибуты (омофор, палица, вакас, панагия) изначально появились в армянской или переднеазиатской культурах. В течение времени они были позаимствованы другими культурами, видоизменились и под другими названиями вернулись к первоисточнику. Из этого следует, что хотя армянская ритуальная культура естественным образом находилась под влиянием соседних культур, однако она, в свою очередь, тоже повлияла на формирование, форму и символику их ритуальной одежды. В третьей главе рассматриваются пять групп портретов католикосов в миниатюрах рукописей (конец 13-го века - 18 век). Для более детального раз¬бора материала исследованы также другие похожие работы (по 2-3 примера), которые появились одновременно с портретами. Выбранные изображения были созданы в коренной Армении, Киликии, Константинополе, Крыму, Персии, Алеппо и Адрианополе. При их анализе особое внимание уделено не только облачению католикоса, но и другим деталям композиции, так как их иконография и символика тесно связаны друг с другом. Несмотря на то, что при создании портретов католикосов художники-миниатюристы проявляли субъективный подход, по-разному трактовали композиции и использовали разные изобразительные средства, более двух десятков изображений католикосов, которые сохранились в средневековых миниатюрах, являются важным источником для изучения истории и ключевых вопросов символики облачения католикоса. Сравнительный анализ иконографии этих портретов показывает, что в облачении католикосов сохранились некоторые элементы древней ритуальной одежды. Иконография портретов католикосов была канонической. Преобладают однофигурные, реже - многофигурные композиции. Католикосы, как и евангелисты, стоят или сидят на престоле. Иногда их изображение фронтальное, как на иконах, и находится в центре композиции. Большинство католикосов изображены под разными хоранами с занавесом. The developmental history of Catholicos's vestments has begun right after adopting Christianity in Armenia, and during long centuries of development it acquired its multilayer and luxurious structure. Imbedded into its’ layers, those ritual vestments preserved several elements of pre-Christian king-priest’s vestments and their decorations, which, entering Christianity, largely remained true to their original form or type. For that reason, modern vestements of the Catholicos, in its essence contains and maintains the symbology of main forms and meanings, which, despite the various changes that have taken place during centuries, is of a continuous nature in Armenian culture. The main problem and objective of the research is to study the complete complex of ritual vestments worn by the Catholicos (the head of the Armenian Church) and deciphering their symbolic meanings. The main goal of this research is to study the symbology of the Catholicos’s vestements based on portraits of Catholicos/bishops’ portraits that have been preserved in Armenian medieval miniature painting. Dissertation consists of the following parts: introduction, three chapters, conclusion, literary list and annex. The first chapter discusses examples and traditions of the ritual clothing of the neighboring region's ancient cultures, which are compared with known examples in Armenian culture. It turns out that there are close structural and symbolic connections between ritual clothing that existed in old Armenian and Mesopotamian cultures, since the influences between these neighboring cultures were powerful and their religious and belief systems were similar. This section of the research has revealed that despite the various influences, Catholicos’s vestments in the Armenian Church are original and unique. The second chapter discusses all the elements of the Catholicos's clothing individually. They all carry their own symbology and have millennial history. Despite the consistent resistance of Christianity, these elements have survived and have been transferred into monotheistic structures with changed meanings and interpretations.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Символика облачения католикоса и его иконография в средневековой миниатюре. The symbology of catholicos vestments and its iconography in the medieval miniature painting.
      Uncontrolled Keywords: Хачманян Софи Амаяковна, Khachmanyan Sofi Hmayak
      Subjects: Art Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 16 Oct 2019 13:16
      Last Modified: 30 Jan 2020 13:45
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10713

      Actions (login required)

      View Item