Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Պահպանողականությունը Թուրքիայի Հանրապետությունում՝ պատմական, գաղափարախոսական և սոցիալ-մշակութային զարգացումների համապատկերում (Ժողովրդավարական և «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունների կառավարման շրջաններ)

Գևորգյան, Արշակ Արթուրի (2019) Պահպանողականությունը Թուրքիայի Հանրապետությունում՝ պատմական, գաղափարախոսական և սոցիալ-մշակութային զարգացումների համապատկերում (Ժողովրդավարական և «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունների կառավարման շրջաններ). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb)
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (2307Kb) | Preview

      Abstract

      Հասարակության արդիականացման ձևաչւսփի շուրջ հանրապետականների և պահպանողականների հակադիր հայացքների բախումը ժամանակակից Թուրքիայի քաղաքական պատմության վերջին տասնամյակների կիզակետերից մեկն է: Ավտորիտար արդիականացման արդյունքում ձևավորված հանրապետական Թուրքիայում քաղաքական պահպանողականության ավանդական դրույթներից մեկը' «արդիապաշտության հաղթահարումը» վերաիմաստավորվել է միանգամայն ուրույն կերպով: Թուրքական հասարակական մտքին բնորոշ շրջափուլային պահպանողականացումը («(:օոտ6ո^է1շՅէ1օո») պարբերաբար բերում Է հասարակական բևեռացման' վտանգելով հանրային համերաշխման ստատուս-քվոն: Հանրապետականների և պահպանողականների միջև բևեռացումը Թուրքիայի Հանրապետության պատմության ընթացքում մի քանի անգամ լուծվել Է բանակի ուղղակի կամ անուղղակի միջամտությամբ: Ընդհանուր առմամբ, Երկրորդ աշխարհամարտին հաջորդող շրջանում բազմակուսակցական քաղաքական համակարգին անցում կատարելուց հետո երկրում տեղ գտած քաղաքական գործընթացների, ինչպես նաև սոցիալ-մշակութային դինամիկայի տրամաբանությունը պայմանավորված Է այդ թվում նաև հանրապետականության, պահպանողականության և իսլամի կազմած եռանկյան ներսում առկա ընդհանուր օրինաչափություններով:Դեռ օսմանյան հասարակության ընտրանու կողմից որոշակիորեն արծարծված պահպանողական գաղափարները քաղաքական դաշտ են բերվել Թուրքիայի առաջին իսկ իրական մրցակցային ընտրություններում, որոնց արդյունքում իշխանության Է եկել Զ. Բայարի և Ա. Մենդերեսի գլխավորած ժողովրդավարական կուսակցությունը (ԺԿ): ԺԿ իշխանության տասնամյակը (1950-1960 թթ.) ժամանակակից ուսումնասիրողների կողմից հաճախ զուգահեռվում Է ներկայում Թուրքիայում իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության (Ա.ԶԿ) և դրա առաջնորդ Ռ. Թ. Էրդողանի ժամանակաշրջանի հետ: Սակայն առավել հաճախ' հիշատակող առերևույթ նմանությունների (խարիզմատիկ առաջնորդություն, առաջնորդների անձնական հատկանիշներ և այլն) կողքին, առկա են առավել խորքային (գաղափարական ժառանգականություն, ազատական պահպանողականությունից ավտորիտարիզմի անցման ընդհանուր օրինաչափություններ և այլն) գործոններ, որոնց մասնագիտական գրականության մեջ հաճախ բավարար ուշադրություն չի դարձվում: Այս նպատակով երկու առաջնորդների ժամանակաշրջանները հարկավոր է դիտարկել թուրքական պահպանողական մտքի էվոլյուցիայի համատեքստում, ինչը թույլ կտա ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել մերօրյա Թուրքիայի քաղաքական գործընթացների տրամաբանության վերաբերյալ: Չնայած թուրքական պահպանողականության վերաբերյալ մեծաքանակ գրականության առկայությանը' այդ շարքում բացակայում են քննվող ժամանակաշրջանների համեմատական վերլուծություն պարունակող համալիր հետազոտություններ, ինչը սույն աշխատանքը արդիական է դարձնում ինչպես պատմագիտության, այնպես էլ քաղաքագիտության տեսանկյունից: Առավել ևս, բացակայում են Մենդերես-էրդողան զուգահեռները թուրքական քաղաքական պահպանողականության մտքի շարունակականության համատեքստում դիտարկող համապարփակ ուսումնասիրությունները: Ատենախոսության նպատակն է' ուսումնասիրել Թուրքիսւյում իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության պաշտոնական գաղափարախոսություն հռչակված պահպանողական ժողովրդավարության հայեցակարգի հիմնական բնութագրերը 1950-1960 թթ. քաղաքական գործընթացների գաղափարական և պատմական համատեքստում: Ատենախոսության թեմայի ուսումնասիրությունը խնդիր ունի. բացահայտել օսմանյան, ապա թուրքական հասարակություններում պահպանողական մտքի ծագման և բարձրացման առանձնահատկությունները, անդրադառնալ թուրքական պահպանողականության վրա արևմտյան պահպանողական գաղափարների և հոսանքների ազդեցությանը,ներկայացնել հետպատերազմյան Թուրքիայի ժողովրդավարացման գործընթացում պահպանողական գաղափարների մուտքը քաղաքական դաշտ, լուսաբանել ԺԿ իշխանության տասնամյակը դրա առաջնորդների և վերջիններիս գաղափարական կողմնորոշման շեշտադրմամբ,դիտարկել ԱԶԿ ձևավորումը և վերելքը թուրքական պահպանողական մտքի վերադրսևորման դիտանկյունից, քննել պահպանողական ժողովրդավարության հայեցակարգի առանձնահատկությունները, զուգահեռներ անցկացնել Թուրքիայի պատմության «մենդերեսյան» և «էր դո ղան ւս կան» փուլերի միջև վերհանելով ընդհանուր օրինաչափություններ: Ատենախոսության գիտական նորույթը: Ատենախոսությունն առաջին փորձն է հնարավորինս ամբողջական և համակողմանիորեն ներկայացնել Թուրքիայի հասարակական-քաղաքական դիսկուրսում, ինչպես նաև գիտական հանրույթի շրջանում պարբերաբար քննարկվող Մենդերես-էրդողան համեմատության հիմնավորումը' բացատրելով այն թուրքական պահպանողականության շարունակականությամբ, ազատական պահպանողականությունից ավտորիտարիզմի անցման ընդհանուր օրինաչափություններով և խարիզմատիկ առաջնորդության' թուրքական քաղաքական դաշտի համար բնորոշ դրսևորումներով: Կարելի է նշել, որ սույն աշխատանքում օգտագործվել են նշանակալի թվով արխիվային նյութեր, որոնք կա՛մ առաջին անգամ են մտցվում գիտական շրջանառության մեջ, կա՛մ բերված տեքստում ներկայացվում են նոր լույսի ներքո: ժամանակագրական առումով ատենախոսությունն ընդգրկում է ԺԿ (1946 թ. հունվարի 7-ից 1960 թ. սեպտեմբերի 29-ը) և ԱԶԿ (2001 թ. օգոստոսի 14-ից մեր օրերը) գործունեության շրջանները: Անհրաժեշտ է նշել, սակայն, որ ժամանակագրական ստորին և վերին այս շեմերը պայմանական են: Թուրքական պահպանողականության զարգացման դինամիկան հասկանալու համար անհրաժեշտ է դիտարկելնաև դրա նախընթաց շրջանները: Իսկ խնդրո առարկա կուսակցությունների կայացումը աշխաանքում քննարկվում է նախորդող իրադարձությունների պատմական համատեքստում: Ատենախոսության մեթոդաբանական հիմքը պատմահամեմատական մեթոդն է կիրարկված աղբյուրների և գրականության համադրման, քննական վերլուծության մոտեցմամբ: Աշխատանքը գրելիս օգտագործվել են նաև պատմագիտական ուսումնասիրման ընդհանուր ժամանակագրական և պատմական պարբերացման գործիքակազմերը: Հետազոտական որոշ խնդիրների լուծման համար օգտագործվել են Մ. Ալբվաքի «հավաքական հիշողության» և Վ. Աիպմանի ու է. Բերնեյսի «կառավարվող ժողովրդավարության» տեսությունները: Ատենախոսության կիրառական նշանակությունը: Աշխատանքը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ Թուրքիայի Հանրապետության պատմության, պահպանողականության պատմության վերաբերյալ հետագա պատմագիտական և քաղաքագիտական հետազոտությունների համար: Ատենախոսության դրույթներն ու եզրակացությունները կարող են օգտակար լինել արևելագետների, պատմաբանների, միջազգայնագետների, համար' մասնավորապես, ժամանակակից Թուրքիայի քաղաքական տեղաշարժերը դիտարկելու և բացատրելու համատեքստում: Ուսումնասիրության հիմնական դրույթներն ու եզրահանգումները լուսաբանվել են հեղինակի հրատարակված գիտական հոդվածներում: Ատենախոսության թեմայի գիտական համակողմանի ուսումնասիրությունը պահանջում է տարաբնույթ աղբյուրների օգտագործում, այդ թվում' արխիվային և հրապարակված փաստաթղթեր, կուսակցական հրատարակություններ, ժամանակակիցների վկայություններ, պարբերական մամուլ, թեմային և հարակից ժամանակաշրջաններին նվիրված մասնագիտական ուսումնասիրություններ, գեղարվեստական-փաստագրական ստեղծագործություններ, վիզուալ նյութեր և այլն: Աղբյուրների առաջին խումբը քննվող ժամանակաշրջանի արխիվային նյութերն են: Աշխատանքում օգտագործվել են Թուրքիայի վարչապետին կից գործող հանրապետական արխիվում պահվող նյութեր, որոնցից որոշներն առաջին անգամ են դրվում գիտական շրջանառության մեջ: Ատենախոսության որոշ խնդիրների լուսաբանման համար օգտագործվել են ԱՄՆ պետքարտուղարությւսն և Կենտրոնական հետախուզական վարչության արխիվային նյութերը: Քննվող ժամանակաշրջանի որոշ անցքերի ներկայացման ընթացքում օգտագործվել են Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի նիստերի արձանագրություններն և ԹՀ պաշտոնաթերթի համապատասխան թողարկումները: Օգտագործված աղբյուրների շարքում արժեքավոր են ԺԿ կանոնադրությունը և Աենդերեսի գլխավորած կառավարությունների ծրագրերը, կուսակցական ժողովների քննարկումների սղագրությունները, ինչպես նաև կուսակցական գործիչների ելույթների ժողովածուները: Диссертация посвящена изучению основных характеристик концепции консервативной демократии, провозглашенной официальной идеологией правящей в Турции Партии справедливости и развития в идеологическом и историческом контексте политических процессов 1950-1960гг. Целью диссертации является изучение особенностей зарождения и становления консервативных мыслей в османском, а позднее в турецком обществе и проведение параллелей между эпохами Аднана Мендереса и Реджепа Тайипа Эрдогана, выявляя общие закономерности. Актуальность темы диссертации обусловлена тем, что в историографии турецкого консерватизма отсутствуют комплексные исследования, включающие сравнительный анализ исследуемых периодов. В диссертации, впервые всесторонне представлена аргументация сравнений между Мендересом и Эрдоганом, периодически обсуждаемая в общественно-политическом дискурсе, а также в академическом сообществе Турции, объясняя это преемственностью турецкого консерватизма, общими закономерностями перехода от либерального консерватизма к авторитаризму и харизматическим лидерством, характерным для турецкой политической жизни. Диссертация состоит из введения, трёх глав, которые делятся на девять параграфов, заключения и списка использованных источников литературы. Во введении представлены - актуальность темы, а также цели и задачи, научная новизна, практическое значение исследования, обзор источников и литературы. Первая глава диссертации озаглавлена «Консервативное политическое мышление в Турции: идеологические предпосылки формирования концепции консервативной демократии» и состоит из трех параграфов. В первом параграфе-«Консерватизм как политическая философия: происхождение и основные характеристики» представлены историко¬идеологические характеристики становления политического консерватизма. Во втором параграфе, который озаглавлен «Исторические предпосылки формирования турецкого консерватизма», изучено влияние османского наследия на становление турецкого консерватизм, проблема взаимоотношений между кемализмом и консерватизмом в республиканской Турции и представлены предпосылки для внедрения консервативных идей в политическую риторику последующих десятилетий. В третьем параграфе - «Отношения между классическими и турецкими моделями консерватизма: сходства и различия» представлен сравнительный анализ характеристик западных и турецких моделей консерватизма, описана общая логика отличительных черт турецкого консервативного мышления. Вторая глава диссертации озаглавлена «Демократическая партия как консервативная политическая сила: исторические предпосылки формирования концепции консервативной демократии». В первом параграфе-«Оппозиционный период Демократической партии и личностный аспект становления: Джеляль Баяр и Аднан Мендерес» представлены обстоятельства создания Демократической партии, переход к многопартийной политической системе и взаимоотношения противоположных политических лагерей. Во втором параграфе, который озаглавлен «Годы правления Демократической партии с точки зрения основных принципов политического консерватизма» деятельность правительства Мендереса трактуется в свете основных принципов политического консерватизма. В главе особое место уделено отношениям премьер-министра Турции с армянской общиной. Третий параграф - «Свержение власти Демократической партии: военный переворот 27-го мая» изучает предпосылки, причины и последствия военного переворота 1960 года, который был охарактеризован современниками как «самая точная, самая эффективная и самая быстрая» политическая акция. Третья глава диссертации - «Консервативная демократия партии «Справедливости и Развития» - как политическая идентичность: современные интерпретации наследия Демократической партии» состоит из трех параграфов. В первом параграфе - «Исторический контекст создания и становления Партии справедливости и Развития» изучены предпосылки создания нынешней правящей политической власти Турции и формирования ее идеологических особенностей с точки зрения харизматического лидерства предводителя партии - Эрдогана. Во втором параграфе, который озаглавлен «Консервативная демократия как официальная идеология Партии справедливости и развития» всесторонне обсуждаются типологические особенности идеологии провозглашенной политической идентичностью Партии справедливости и развития в свете идеи преемственности консервативного мышления в Турции. В третьем параграфе «Образ Мендереса в общественно¬политическом дискурсе современной Турции» исследованы попытки мистификации политического образа А.Мендереса, представлены упоминания о бывшем премьер-министре Турции в публичных выступлениях Р.Т.Эрдогана, проявления коллективных воспоминаний о Мендересе в турецком обществе, а также проанализированы сходства и различия Мендереса и Эрдогана как харизматических лидеров придерживающихся консервативных взглядов. The thesis studies the main characteristics of the concept of conservative democracy, the proclaimed official ideology of Turkey’s ruling party Justice and Development in the ideological and historical context of the political processes of 1950-1960s. The main objective of this thesis is to analyse the characteristics of origin and formation of conservative thought in Ottoman, and later in Turkish society and to draw parallels between the eras of Adnan Menderes and Recep Tayyip Erdogan, revealing common patterns. The topicality of the dissertation is conditioned by the fact that in the historiography of Turkish conservatism there are no comprehensive studies, including the comparative analysis of the studied periods. In the thesis, the argumentation of comparisons between Menderes and Erdogan, much discussed in social and political discourse, as well as in the academic community of Turkey, are presented for the first time, explaining the latter by the continuity of Turkish conservatism, general patterns of transition from liberal conservatism to authoritarianism and charismatic leadership specific to Turkish political life. The dissertation consists of introduction, three chapters (nine paragraphs), conclusion and bibliography. The introduction presents the topicality, scientific novelty and practical value of the research, outlines the goals and objectives and gives a brief description of the sources of investigation. Chapter one entitled “Conservative political thinking in Turkey: ideological prerequisites for the formation of the concept of conservative democracy” consists of three paragraphs. In the first paragraph “Conservatism as a political philosophy: origins and main characteristics” the historical-ideological features of the development of political conservatism are presented. The second paragraph entitled “Historical background of the formation of Turkish conservatism” explores the influence of the Ottoman heritage on the formation of Turkish conservatism, the problem of the relationship between Kemalism and conservatism in republican Turkey, and presents the prerequisites for the integration of conservative ideas into the political rhetoric of the next decades. In the third paragraph “The relationship between classical and Turkish models of conservatism: similarities and differences” a comparative analysis of western and Turkish models of conservatism is outlined, also the overall logic of distinctive features of Turkish conservative thinking is described. The second chapter of the thesis is entitled “The Democratic Party as a conservative political force: historical background of the formation of the concept of conservative democracy”. In the first paragraph “Opposition period of the Democratic Party and the personal dimension of development: Celal Bayar and Adnan Menderes” the circumstances under which the Democratic Party was established are presented, the shift to multi-party political system and the relationship between opposing political camps are explored. In the second paragraph, entitled "The years of Democratic Party rule with regard to the basic principles of political conservatism" the actions of Menderes’s government are interpreted in light of the basic principles of political conservatism. This paragraph focuses specifically on the relations of the Prime Minister of Turkey with the Armenian community. The third paragraph - “The overthrow of the Democratic Party: the military coup of May 27th” studies the preconditions, causes and consequences of the military coup of 1960, which was characterized by the contemporaries as “by far the most precise, most efficient and most rapid” political action. The third chapter of the thesis entitled “Justice and Development Party’s conservative democracy as a political identity: modern interpretations of the Democratic Party’s legacy” consists of three paragraphs. In the first paragraph “The historical context of the establishment and development of the Justice and Development Party” the prerequisites for the creation of the current ruling political power of Turkey and the formation of its ideological features are studied from the perspective of the charismatic leadership of the party leader Erdogan. The second paragraph, entitled "Conservative democracy as an official ideology of the Justice and Development Party" comprehensively discusses the typological features of th

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Консерватизм в Турецкой Республике в контексте исторических, идеологических и социокультурных процессов (периоды правлений демократической партии и партии справедливости и развития). Conservatism in the Republic of Turkey in the context of historical, ideological and socio-cultural developments (the periods under the rule of the democratic party and the justice and development party).
      Uncontrolled Keywords: Геворкян Аршак Артурович, Gevorgyan Arshak A.
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 23 Oct 2019 12:51
      Last Modified: 07 Feb 2020 11:39
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10734

      Actions (login required)

      View Item