Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի գործունեությունը 1912-1922 թթ.

Մանվելյան, Սերգեյ Արմենի (2019) Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի գործունեությունը 1912-1922 թթ. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (483Kb)
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1370Kb) | Preview

      Abstract

      Ատենախոսության թեմայի արդիականությունը պետք է դիտարկել ինչպես գիտական, այնպես էլ քաղաքական ասպարեզներում: Թեմայի վերաբերյալ կատարված հետազոտության արդյունքները նշանակալի ձեռքբերում են արդի պատմագիտության մեջ, հատկապես երբ հաշվի ենք առնում այն հանգամանքը, որ գիտական շրջանակներում Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի գործունեությանը եղել են մասնակի անդրադարձներ: Թերևս դրա հիմնական պատճառը փաստական նյութի սակավությունն է, ինչը մենք փորձել ենք ամբողջացնել օտարալեզու (հիմնականում՝ թուրքերեն) արխիվային փաստաթղթերի և գրականության միջոցով: Թեմայի ուսումնասիրության անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նաև վերջին տարիներին Ստամբուլի հայոց պատրիարքարանի և Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման խնդիրների շուրջ եղած զարգացումների համատեքստում:Հենվելով սկզբնաղբյուրների, արխիվային նյութերի և պատմագիտական մի շարք աշխատությունների վրա՝ համակողմանի լուսաբանել և ուսումնասիրել Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի գործունեությունը 1912-1922 թթ., գնատահել տվյալ ժամանակաշրջանում արևմտահայ հասարակական-քաղաքական կյանքում Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի դերակատարությամբ պայմանավորված հանգուցային իրադարձությունները: քննության առնել Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի կատարած աշխատանքներն արևմտահայության իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից՝ որպես Օսմանյան կայսրության և արևմտահայության միջև հայկական համայնքի միակ պաշտոնական ներկայացուցիչ, ցույց տալ, որ Դիարբեքիրի հայոց թեմի առաջնորդ Զավեն Տեր-Եղիայանի ընտրությունը պատրիարքական պաշտոնում ունեցել է կարևոր դերակատարություն ներհամայնքային հարաբերությունների ամրապնդման առումով, բացահայտել Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի ունեցած մասնակցությունն Օսմանյան կայսրության հայաբնակ նահանգներում բարենորոգումներ իրականացնելու հարցում, լուսաբանել 1914 թ. օսմանյան խորհրդարանի ընտրություններին հայազգի պատգամավորների ներկայացվածության շուրջ պատրիարքարանի իրականացրած միջոցառումները, երիտթուրքական կառավարության որոշմամբ Հայոց ազգային սահմանադրության չեղարկումը և Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի լուծարումը դիտարկել որպես ցեղասպանական գործողությունների շարունակություն, ներկայացնել Բաղդադում և Մոսուլում աքսորի ենթարկված Զավեն պատրիարքի ձեռնարկած միջոցառումները տեղի հայ գաղթականների փրկության և նրանց խնամքի համար նպաստավոր պայմաններ ստեղծելու ուղղությամբ, պարզաբանել Հայոց ազգային սահմանադրության վերահաստատման դրդապատճառները, լուսաբանել հետպատերազմյան տարիներին Զավեն պատրիարքի գործունեությունը հայ որբերին ու կանանց հայտնաբերելու և նրանց փրկելու ուղղությամբ, քննության առնել Զավեն Տեր-Եղիայանի պատրիարքական լիազորությունների դադարեցման հանգամանքները: Ատենախոսության հիմնական նյութը ներառում է 1912-1922 թթ: Տվյալ ժամանակաշրջանի ընտրությունը պայմանավորված է գլխավորապես Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի ծավալած գործունեության ուսումնասիրությունն ամբողջական դարձնելու և փոխկապակցված շղթայի մեջ դիտարկելու մղումով: Այդ նպատակով քննության ենք առել Առաջին աշխարհամարտի նախօրյակին և հետպատերազմյան տարիներին Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի առնչությամբ արևմտահայության կյանքում տեղի ունեցած ուշագրավ իրադարձությունները: Ուսումնասիրության ժամանակագրական սահմանները միաժամանակ համապատասխանացվել են Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք Զավեն Տեր-Եղիայանի պաշտոնավարության շրջանին (1913-1916, 1918-1922): Ուսումնասիրության մեջ կիրառվել են պատմահամադրական, պատմահամեմատական, պատմաքննական մեթոդները՝ հիմնվելով հայերեն և օտարալեզու արխիվային փաստաթղթերի, սկզբնաղբյուրների, պատմագիտական ուսումնասիրությունների և պարբերական մամուլի վրա: Ատենախոսությունը քննարկվել և հրապարակային պաշտպանության է երաշխավորվել «Մատենադարան» Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտի «Արևելագիտության» բաժնի կողմից: Ատենախոսության հիմնական դրույթներն ու հարցադրումներն արտացոլվել են հեղինակի հրատարակած 6 գիտական հոդվածներում: Հայ իրականության մեջ փորձ է արվում հայալեզու և թուրքալեզու արխիվային փաստաթղթերի, պարբերական մամուլի ու գիտական աշխատությունների հիման վրա քննության առնել Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի գործունեությունը 1912-1922 թթ.: Սույն հետազոտության նպատակն է գիտական շրջանառության մեջ նորահայտ փաստերի ներդրմամբ Հայոց ցեղասպանության և պոլսահայ համայնքի պատմության վերաբերյալ ուսումնասիրությունների շարքը համալրել ևս մեկ հիմնարար հետազոտությամբ: Ատենախոսության թեման և հիմնական հարցադրումները, որոնց մեծ մասը շարադրված են եզրակացությունների տեսքով, պարունակում են գիտական նորույթ ոչ միայն հայրենական պատմագիտության, այլև օտարալեզու մասնագիտական գրականության մեջ: Ներկա հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել Հայ առաքելական եկեղեցու նվիրապետական աթոռների, հայ-թուրքական հարաբերությունների և Օսմանյան կայսրության էթնիկ հանրույթների պատմությամբ հետաքրքրվող ուսումնասիրողների համար: The dissertation is dedicated to unveiling of the activities of the Armenian Patriarchate of Constantinople in 1912-1922. The introduction presents the timeliness of the theme, the purpose and the objectives of the dissertation, the scientific originality of the study, the time framework of the research, the examination of the existing literature and the sources referring to the issue. The first chapter of the dissertation titled “The activities of the Armenian Patriarchate of Constantinople on the eve of the First World War” consists of three sub-chapters. In the first chapter we explored the circumstances of the creation of the Armenian Patriarchate of Constantinople, the role and significance of the Western Armenian community. The preparations for the Armenian Reform Program in the Eastern Armenian-populated provinces of the Ottoman Empire known as the Armenian Question, during the reign of the Armenian Patriarch of Constantinople Hovhannes Arsharouni (1912-1913) were presented in detail. On September 12, 1913 , Primate of the Diocese of Diarbekir, Bishop Zaven Ter-Yeghiayan, was elected as the Patriarch, and details are provided. Second Chapter: "The Armenian Patriarchate of Constantinople during the First World War." is divided into six sub-chapters. The newly-elected Armenian Patriarch of Constantinople Zaven Ter-Yeghiayan travels to the Armenian-populated provinces of the Ottoman Empire. During the reign of the Armenian Patriarch of Constantinople, Zaven Ter-Yeghiayan, the Ottoman Parliament adopted in 1914 the work of the Armenian Patriarchate of Constantinople towards the representation of the Armenian MPs in the elections and the preparation of the Armenian Reforms program. The steps taken by the Armenian Patriarchate of Constantinople during the years of the Armenian Genocide, as well as Armenian Constitution of 1863, were examined. In 1916, the Young Turks' Government ceased the National Constitution of Western Armenians and started elimination of the Armenian Patriarchate of Constantinople. Диссертация посвящена изучению деятельности Армянского Патриархата Константинополя в 1912-1922 гг. В первой главе “Деятельность Константинопольского Армянского Патриархата накануне Первой мировой войны” мы рассмотрели обстоятельства создания Армянского Патриархата в Константинополе, роль и значение западноармянской общины. Подробно представлена подготовка Программы армянских реформ в восточно-армянонаселенных провинциях Османской империи, известной как «Армянский вопрос», во времена правления Армянского патриарха Константинополя Ованнеса Аршаруни (1912–1913 гг.) 12 сентября 1913 года Патриархом был избран Предстоятель Диарбекирской епархии епископ Завен Тер-Егиаян. Вторая глава: «Армянский Патриархат Константинополя в годы Первой мировой войны». Новоизбранный Константинопольский армянский патриарх Завен Тер-Егиаян совершает поездки в населенные армянами провинции Османской империи. Во время правления Константинопольского патриарха Завена Тер-Егиаяна парламент Османской империи в 1914 году принял усилия Армянского патриархата по представительству армянских депутатов на выборах и подготовке программы реформ в Западной /Османской Армении. Были рассмотрены шаги, предпринятые Армянским Константинопольским Патриархатом в годы Геноцида армян, а также внедрения Армянской Конституции 1863 года. В 1916 году правительство младотурок приостановило национальную конституцию западных армян и начало ликвидацию Армянского патриархата Константинополя. В третьей главе «Армянский Патриархат Константинополя во время Первой Мировой войны (1918-1922)» рассматривается изгнание в ссылку в 1916-1918 годах в Багдад и Мосул армянского Патриарха Завена Тер-Егиаяна. 30 октября 1918 года, после прекращения огня между государствами Антанты и Османская империей, была достигнута договорённость о восстановлении Национальной Конституции Западной Армении 1863 года и возобновлении официальных полномочий Армянского Патриарха Константинопольского Завена Тер-Егиаяна. Деятельность сиротских приютов под покровительством Армянского Патриархата была особенно развернута в 1919-1922 гг. Рассматривается также приостановление официальных полномочий Патриарха Завена Тер-Егиаяна в результате заговора армянских общественных и политических сил и дальнейшая деятельность архиепископа Завена.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Деятельность армянского патриархата Константинополя в 1912-1922 гг. The activities of the Armenian patriarchate of Constantinople in 1912-1922.
      Uncontrolled Keywords: Манвелян Сергей А., Manvelyan Sergey A.
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 23 Oct 2019 13:02
      Last Modified: 05 Feb 2020 10:11
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10735

      Actions (login required)

      View Item