Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Род Scilla Sensu Lato во флоре Армении

Ачоян, Арпине Лерниковна (2019) Род Scilla Sensu Lato во флоре Армении. PhD thesis, Институт ботаники имени А. Тахтаджяна НАН РА.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1391Kb)
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (3743Kb) | Preview

      Abstract

      По данным К. Г. Таманян (2001) в Армении произрастает 8 видов рода Scilla L.: S. rosenii K. Koch, S. mischtschenkoana Grossh, S. hohenackeri Fisch. & C. A. Mey. S. winogradowii Sosn., S monanthos K. Koch, S armena Grossh, S siberica Haw., S caucasica Miscz. Из этих видов S mischtschenkoana и S rosenii включены в оба издания Красной книги Армении (Габриэлян и др., 1990; Tamanyan & al., 2010). Самостоятельность этих двух видов никем не оспаривается, так как они по морфологическим признакам хорошо отличаются друг от друга и от остальных видов рода Scilla, произрастающих в Армении. Однако, ряд видов рода Scilla флоры Армении нуждаются в более глубоком изучении. Актуальность темы заключается в наличии следующих систематических проблем в роде Scilla в Армении. Самостоятельность некоторых видов рода Scilla, произрастающих в Армении является объектом дискуссий – ряд авторов переводят их в синонимы. Обсуждастся самостоятельность видов S. armena и S. caucasica. В некоторых работах (Гроссгейм, 1927, 1935, 1940; Ахундов, 1952; Таманян, 2001) эти виды приводятся в качестве самостоятельных видов, в других (Мордак, 1970, 1971) – они переведены в ранг подвидов S. siberica. Проблема в том, что эти виды очень трудно отличить друг от друга, они не имеют четких морфологических признаков. По мнению E. В. Мордак (1971), в условиях горного рельефа, на различных субстратах S. siberica subsp. siberica подвергается популяционной изменчивости. В одинаковых условиях эти различия сглаживаются и растения приобретают одинаковый габитус. A. A. Гроссгейм (1935) же считает, что S. caucasica мало отличается от S. siberica, однако наличие собственного ареала, характер местообитаний, совокупность таких признаков как многоцветковость, другой оттенок окраски околоцветников, заставляют рассматривать данный вид как самостоятельный. Что касается S. armena, то по A. A. Гроссгейму (1927) отличительными признаками этого вида являются одноцветковость, интенсивно темная окраска околоцветника, относительно узкие его листочки и небольшие размеры, а также резко очерченный географический ареал – нагорная Армения (в географическом смысле этого слова) и характер обитания на открытых склонах на высоте 6-8000'. Во «Флоре Армении» К. Г. Таманян (2001) комментирует особенности некоторых экземпляров этого вида, произрастающих в альпийской зоне: “Они отличаются довольно крупными долями околоцветника и окраской–интенсивно синей по центру и бледной по краям, их формой–от эллипсоидальной до продолговато-эллиптической, с широкими прямостоячими листьями по 2 (редко 3) из каждой луковицы. Во всяком случае, габитуально эти растения резко отличаются от настоящей S. armena, и по всей вероятности, заслуживают самостоятельного ранга” (стр. 259). Уже этот комментарий указывает на необходимость детального изучения популяций с такими экземплярами S. armena с использованием разных методов. Оспаривается также самостоятельность вида S. winogradowii. Ряд авторов (Гроссгейм, 1927, 1935, 1940; Манденова, 1941, Таманян, 2001) интерпретируют его в ранге самостоятельного вида, а другие рассматривают этот вид в качестве синонима близкого к нему вида S. monanthos (Мордак, 2006). Обсуждается вопрос родовой принадлежности Scilla atropatana Grossh. (= Hyacinthella atropatana (Grossh.) МлМак & Zakhar.). Вид описан А. А. Гроссгеймом (1935) как Scilla atropatana. А. А. Гроссгейм (1935) поместил S. atropatana вместе с S. autumnalis L. в секцию Prospero, основываясь на числе семязачатков в гнездах завязей (по 2 в каждом гнезде). Основываясь на результатах кариологических исследований, Е. В. Мордак (1989), K. Persson и P. Wendelbo (1981, 1982) включают этот вид в состав рода Hyacinthella Schur. Однако этот вид имеет ряд морфологических признаков, которыми отличается от представителей рода Hyacinthella и похож на виды рода Scilla. У него свободные сегменты околоцветника. Кроме того Г. Г. Оганезова (2008) выявила, что по характеристикам структуры семени данный вид отличается от видов Hyacinthella и ближе к видам рода Scilla. То есть родовая принадлежность Hyacinthella atropatana ( = Scilla atropatana) продолжает оставаться поводом для дискуссий. Присутствие вида S. hohenackeii на территории Армении сомнительно, так как несмотря на указание К. Г. Таманян (2001), что вид найден ею в Мегри, в окрестностях села Шванидзор, в гербарии ERE, ERCB, LE ни одного экземпляра по данному виду не найдено. Целью работы является уточнение видового состава рода Scilla в Армении, таксономического статуса дискуссионных видов S. armena, S. caucasica, S. winogradowii, Hyacinthella atropatana ( = Scilla atropatana). С этой целью изучены микро- и макроморфологические характеристики видов рода Scilla, Hyacinthella atropatana ( = Scilla atropatana), произрастающих в Армении. Для сравнения изучены: Scilh litardierei Breistr, представители близких родов Puschkinia scilloides Adams, Hyacinthoides hispanica (Mill.) Rothm, Chionodoxa luciliae Boiss, Brimeura amethystina (L.) Choard. Новизна заключается в детальном изучении строения отдельных органов представителей рода Scilla, размеров пыльцевых зерен, для видов рода, произрастающих на территории Армении. В результате выявлены новые таксономические значимые морфологические признаки, что расширяет возможности уточнения систематики этого рода. Новизной является также углубленное изучение популяционной изменчивости S. armena. Для уточнения критериев родового уровня в родстве Scilla, произведено сравнение с видами близких родов Puschkinia scilloides Adams, Hyacinthoides hispanica (Mill.) Rothm., Chionodoxa luciliae Boiss., Brimerna amethystina (L.) Choard. Полученные результаты позволили уточнить объем рода Scilla на территории Армении. Проведенные исследования доказывают эффективнось использования признаков анатомического строения некоторых органов и размеров пыльцы в систематике рода Scilla. В результате обосновывается также применение некоторых ранее мало использованных или не используемых макроморфологических признаков в систематике рода. Уточнены структурные особенности видов флоры Армении и особенности эволюционной изменчивости и видообразования на основе S. siberica Աշխատանքը նվիրված է Scilla ցեղի կարգաբանության ուսումնասիրությանը Հայաստանում: Ըստ կ. Թամանյանի (2GG1) Հայաստանի ֆլորայում այս ցեղը ներկայացված է 8 տեսակով (S. rosenii K. Koch, S. mischtschenkoana Grossh., S. hohenackeri Fisch. & C. A. Mey., S. winogradowii Sosn., S. monanthos K. Koch, S. armena Grossh., S. siberica Haw., S. caucasica Miscz.), որոնցից երկուսը' S. rosenii և S. mischtschenkoana ներառված են Հայաստանի Հանրապետության «կարմիր գրքի՛ երկու հրատարակություններում (Габриэлян и др., 1990; Tamanyan & al., 2G1G): Հաշվի առնելով Scilla ցեղին առնչվող կարգաբանական խնդիրների առկայությունը Հայաստանի ֆլորայում, անհրաժեշտություն առաջացավ իրականացնելու տվյալ ցեղի տաքսոնոմիական ուսումնասիրություն: Առկա խնդիրների լուծման նպատակով մեր կողմից իրականացվել է S. armena, S. siberica, S. caucasica, S. monanthos, S. winogradowii, S. rosenii, S. mischtschenkoana, S. litardiereiտեսակների, ինչպես նաև Hyacinthella atropatana (=Scilla atropatana) վիճահարույց տեսակի տերևների կառուցվածքի ուսումնասիրություն: Համեմատության համար ուսումնասիրվել են նաև Puschkinia scilloides, Brimeura amethystina, Chionodoxa luciliae, Hyacinthoides hispanica տեսակները: Համաձայն ստացված տվյալների Հայաստանում աճող Scilla ցեղի տեսակները ըստ տերևի կառուցվածքի միանման են: Այս առումով բացառություն են կազմում միայն Արագած լեռան լանջերից հավաքված S. armena նմուշները: Հետազոտությունը ցույց տվեց նաև, որ Scilla litardierei տեսակն իր տերևի կառուցվածքով տարբերվում է Scilla ցեղի ուսումնասիրված տեսակներից: Համաձայն ստացված տվյալների' Chionodoxa luciliae ըստ տերևի կառուցվածքի շատ մոտ է Scilla ցեղի տեսակներին: Puschkinia scilloides, Brimeura amethystina, Hyacinthoides hispanica, Hyacinthella atropatana տեսակներն ըստ վերոնշյալ հատկանիշի լավ տարբերվում են միմյանցից և մնացած ուսումնասիրված տեսակներից: վիճահարույց տեսակներին առնչվող խնդիրների լուծման նպատակով մեր կողմից իրականացվել է S. siberica, S. armena, S. caucasica, S. monanthos, S. winogradowii, S. mischtschenkoana, S. rosenii, H atropatana ( = S. atropatana) և P. scilloides տեսակների ծաղկասլաքների կառուցվածքի ուսումնասիրություն: Համաձայն ստացված տվյալների Scilla ցեղի վերոնշյալ տեսակները, Puschkinia scilloides և Hyacinthella atropatana ըստ ծաղկասլաքի կառուցվածքի լավ տարբերվում են միմյանցից: Հետազոտությունը ցույց տվեց, որ Scilla ցեղի տեսակներն ունեն կառուցվածքային ընդհանուր գծեր, սակայն նրանց նմանության աստիճանը տարբեր է: Այսպիսով S. rosenii, S. mischtschenkoana տեսակները ձևավորում են առանձին խմբեր, S. monanthos և S. winogradowii կարելի է միավորել մեկ խմբի մեջ, իսկ մնացած ուսումնասիրված տեսակները միավորվում են առանձին խմբի մեջ: Մեր կողմից իրականացված S. armena, S. siberica S. caucasica, S. monanthos և S. winogradowii տեսակների փոշեհատիկների չափումների արդյունքում պարզվեց, որ S. monanthos և S. winogradowii տեսակների փոշեհատիկները գրեթե նույն չափսի են, և հետևաբար վերջիններիս կարելի է միավորել մեկ խմբի մեջ: Երկրորդ խումբը կազմում են S. siberica և S. caucasica տեսակները, որոնք ևս չեն տարբերվում ըստ փոշեհատիկի չափսերի: S. aimena ըստ այդ հատկանիշի տարբերվում է բոլոր ուսումնասիրված տեսակներից և կազմում է առանձին խումբ: Մեր կողմից կատարվել է Scilla ցեղի Հայաստանում աճող տեսակների, ինչպես նաև վիճահարույց H atropatana (= S. atropatana) տեսակի առանձին օրգանների մորֆոլոգիական հետազոտություն: Արդյունքում առանձին տեսակների համար բացահայտվել են նոր հատկանիշներ, կոնկրետացվել են Թամանյանի (2001) կողմից օգտագործված շատ հատկանիշներ: Առանձին տեսակների մորֆոլոգիական բնութագրերից բացի ներկայացվել են նաև մեր կողմից հայտնաբերված S. armena Արագածի պոպուլյացիայի յուրահատկությունները: Ինչպես նաև բերվել է ինֆորմացիա Իջևանի ֆլորիստիկ շրջանում հայտնաբերված S. siberica նոր տարատեսակի վերաբերյալ: Հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ Հայաստանի տարածքում S. monanthos և S. winogradowii տեսակները իրենց մորֆոլոգիական և էկոլոգիական բնութագրերով չեն տարբերվում միմյանցից: վիճահարույց S. armena և S. caucasica տեսակներն իրենց մորֆոլոգիական բնութագրերով հստակորեն տարբերվում են միմյանցից, ինչպես նաև S. siberica տեսակից: The work is devoted to the study of taxonomy of the genus Scilla in Armenia. According to Tamanyan (2001), in the flora of Armenia this genus is represented by 8 species (S. rosenii K. Koch, S. mischtschenkoana Grossh., S. hohenackeri Fisch. & C. A. Mey. S. winogradowii Sosn., S. monanthos K. Koch, S. amena Grossh., S. siberica Haw., S. caucasica Miscz.). Of these, S. rosenii and S. mischtschenkoana are included in both editions of the Red Book of Armenia (Gabrielyan et al., 1990; Tamanyan & al., 2010). Due to the presence of systematic problems of the genus Scilla in the flora of Armenia, it became necessary to conduct a taxonomic study of the genus. To resolve controversial issues, we studied the leaf structure of the species S. armena, S. siberica, S. caucasica, S. monanthos, S. winogradowii, S. rosenii, S. mischtschenkoana, S. litardierei. For comparison have also been studied species Puschkinia scilloides, Brimeura amethystina, Chionodoxa luciliae, Hyacinthoides hispanica. According to the obtained data, the species of the genus Scilla from Armenia are rather monotonous in structure of the leaf. Exceptions are the specimens of S. armena collected from Mount Aragats. Scilla litardierei stands out from all studied Scilla species by leaf edge structure. By structure of the leaf Chionodoxa luciliae is close to the species of the genus Scilla. According to the leaf structure, Puschkinia scilloides, Brimeura amethystina, Hyacinthoides hispanica, Hyacinthella atropatana are well distinguishable from each other and from other studied species. For solving the problems of discussed taxa, we also studied the anatomical structure of the scapes of S. siberica, S. armena, S. caucasica, S. monanthos, S. winogradowii, S. mischtschenkoana, S. rosenii, Hyacinthella atropatana (= S. atropatana) and P. scilloides. According to the structure of scapes, species of the genus Scilla, Puschkinia scilloides and Hyacinthella atropatana are well distinguished. Scilla species have common structural features, but their degree of similarity varies. S. rosenii, S. mischtschenkoana form separate groups, S. monanthos and S. winogradowii can be combined into one group, while the rest of the studied species of the genus are combined in one group. As a result of measuring the pollen grains S. amena, S. siberica S. caucasica, S. monanthos and S. winogradowii, we found out that the species studied by the size of pollen grains form separate groups. The pollen grains of S. monanthos and S. winogradowii are almost the same size, they are united in one group.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Scilla Sensu Lato ցեղը Հայաստանի ֆլորայում: Genus Scilla Sensu Lato in the flora of Armenia.
      Uncontrolled Keywords: Աչոյան Արփինե Լեռնիկի, Achoyan Arpine
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 25 Oct 2019 14:01
      Last Modified: 06 Feb 2020 11:53
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10741

      Actions (login required)

      View Item