Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ղարաբաղի ինքնորոշման հիմնախնդրի արդիականացումը ժամանակակից քաղաքական գործընթացների համատեքստում

Կարապետյան, Աննա Յուրիի (2019) Ղարաբաղի ինքնորոշման հիմնախնդրի արդիականացումը ժամանակակից քաղաքական գործընթացների համատեքստում. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (5Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (2025Kb) | Preview

      Abstract

      Արդի աշխարհակարգը նոր մարտահրավերներ է նետում մարդկությանը, ինչն առաջացնում է ինքնորոշման գաղափարի նորովի դիտարկման և վերարժևորման անհրաժեշտություն: Պատմության հոլովույթում գերազանցապես դիտարկվում է ժոդովուրդների ինքնորոշման խնդիրը, մինչդեռ գլոբալիզացիայի պայմաններում կերպափոխվող հասարակություններում առկա քաղաքական զարգացման ճգնւսժւսմերի հաղթահարման տեսանկյունից անհրաժեշտություն է առաջանում ինքնորոշման հիմնախնդիրը դիտարկելու երեք մակարդակում' անհատ, ազգ, պետություն: Այս համատեքստում ազգային պետություններում ընթացող արդիականացման գործընթացները սերտորեն փոխկապակցվում են ինքնորոշման հիմնախնդրի հետ: Զուգահեռաբար արդիականացման ընթացքում էթնոքաղաքական հակամար¬տություններն ստանում են որոշակի քաղաքակրթական բնույթ: Ինչպես նշում է հայ հետազոտող Հայկ Քոթսւնջյանը, «համաշխարհային քաղաքակրթության զարգացման ներկայիս շրջանը բնութագրվում է միջքաղաքակրթական շփումների աճող անկայունությամբ և, միաժամանակ, ներքաղաքակրթական երկխոսության համաձայնության ամրսւպնդմամբ»՛: Դա մեծապես պայմանավորում է ներքաղաքակրթական հակամարտությունների խաղաղ կարգավորումը: Ընդհանուր արժեքների առկայությունն ու ներքաղաքակրթական համերաշխությունը, հիմնականում, առավել նպաստավոր պայմաններ են ապահովում նաև ինքնորոշման իրավունքի իրացման, դրա միջոցով կայունության և անվտանգության ապահովման համար: Հակամարտության կողմերի միջքաղաքակրթական շփումների բարդության պայմաններում, առաջնային կարևորություն է ստանում առնվազն ընդհանուր արժեքների առկայությունն ու դրանց հիման վրա կարգավորման կառուցումը: Այս համատեքստում Ղարաբադյան հակամարտության քննարկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել կողմերի արժեքային տարբերությունների և կարգավորման գործընթացի ընկալումների միջև փոխադարձ կապն ու դրա ազդեցությունը բանակցային գործընթացի վրա: Վերոնշյալի համատեքստում Ղարաբադյան հիմնախնդրի վերլուծությունը միջազգային փորձի հետ համադրմամբ, արդիական է, քանի որ հնարավորություն է ընձեռում մի կողմից քննարկելու Ղարաբադի ինքնորոշման հարցի արդիականացման հնարավորությունները ժամանակակից քաղաքական գործըն¬թացների համատեքստում, մյուս կողմից' դիտարկելու դրա արդյունավետության բարձրացման միջոցները' հաշվի առնելով բանակցային գործընթացի կերպափոխումներն ու հիմնական խոչընդոտները: Տվյալ դեպքում հիմնախնդրի արդիակա-նացումը ենթադրում է նաև միջազգային հանրության շրջանում այն ընկալման ամրապնդումը, որ Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի իրացումը, հիմնարար իրավունք լինելուց զատ, առաջին հերթին, ֆիզիկական գոյության, անվտանգության և տարածաշրջանային կայունության խնդիր է: Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման հիմնախնդրի արդիականացման հրամայականն անհրաժեշտություն է ձևավորում խնդիրն ուսումնասիրելու միջազգային քաղաքական գործընթացների, նման խնդիրների կարգավորման փորձի համատեքստում: Ելնելով հակամարտությունների սկզբունքային նմանություններից և միաժամանակ հաշվի առնելով դրանց միջև առկա տարբերությունները' աշխատանքում դիտարկվել է ինքնորոշման իրացման, այդ հիմքով ձևավորված հակամարտությունների կարգավորման միջազգային փորձը: Հիմնական ցհտահան մ?աԱԱածուԹւան աստհճանո: Ձեռնաոևեւու! մեզ հետաքրքրող հիմնախնդրի ուսումնասիրությունը' ելակետ ենք ընդունել Ք.Դոյչի այն մոտեցումը, որ «արդիականացումն ակտիվացնում է էթնիկ գիտակցումը»: Աշխատանքում դիտարկվել է արդիականացման գործընթացի ազդեցությունն արժեքային կերպափոխումների, հատկապես ազգային գիտակցության աճի վրա, արդիականացման գործընթացի ազդեցությունն ինքնորոշման վրա: Ուսումնա¬սիրված գրականությունը համակարգել ենք ըստ հիմնական խնդիրների' քաղաքական արդիականացման գործընթաց և նոր աշխարհակարգ, ինքնորոշումը որպես քաղաքական արդիականացման բաղադրիչ, Դարաբաղյան հակամարտություն: Դանիել Բելլը տարանջատում է մտցնում երեք հասկացությունների միջև մոդեռնիթի («modernity»), մոդեռնիզմ («modernism») և մոդեռնիզացիա («modernization»): Արդիականության տեսության մեջ առանձնանում է երկու ուղղություն պահպանողական (Ս.<անթինգթոն, Խ.Աինց ), որի հետևորդները հիմնական խնդիրը տեսնում են քաղաքական կյանքում հասարակության ներգրավման անհրաժեշտության և դրա համար անհրաժեշտ նրանց շահերն ագրե- գացնող ինստիտուտների բացակայության մեջ, և ազատական (Հ.Ալմոնդ, Ա.Պայ ), որի հետևորդներն առաջնային են համարում սոցիալական շարժունակության ապահովումն ու քաղաքական համայնքի ներքո հանրության ինտեգրումը: Արժեքային համակարգի էվոլյուցիան ինստիտուցիոնալ տեսության հետևորդները դիտարկում են անհատ-պետություն հարաբերությունների պարադիգմում և բաժանում են երեք փուլի : Ռ.Ինգելհարթը Ք.Վելցելի հետ միասին առաջ է քաշում «ժողովրդավարության ազատականացման տեսությունը (the emancipatory theory of democracy)», որն ուղիղ կախվածության մեջ է դնում ազատականացման արժեքներն ու ժողովրդավարական ինստիտուտները : Նրանք անդրադարձ են կատարում սոցիալական փոփոխություններին, որոնք հանգեցնում են արժեհամակարգային փոփոխությունների արդիականացման գործընթացում: Ըստ Ռ.Ռաստոուի, անցումը ժողովրդավարության տեղի է ունենում երկու փոխկապակցված գործոնների համադրման պարագայում' ազգային միասնության որոշակի մակարդակի առկայության և սոցիալական հիմնական ուժերի որոշակի քաղաքական մրցապայքարի : ժամանակակից աշխարհակարգի, դրանում քաղաքակրթությունների յուրահատուկ դերի և դրան զուգահեռ «ազգային մոդելների» աճող դերակատարության մասին գրում են Ս. Հանթինգթոնը, Հ.Քիսինջերը, Ֆ. Զաքարիան : Ազգային գիտակցության և մշակույթի հարցն արդիականացման տեսության մեջ նորովի ուսումնասիրել է ռուս տեսաբան Վ. Ֆեդոտովան' փաստարկելով արդիականացում-արևմտականացում (վեստերնիզացիա) գործընթացների տարբերությունը, և առաջ է քաշել «արդիականացման ազգային մոդել» հասկացությունը' հակադրելով այն «վազող-հասնող» մոդելին : Արդիականացման «ազգային մոդելը» զարգացնելիս Թել-Ավիվի համալսարանի ամբիոնի վարիչ, հրեա հետազոտող Շ.էյզենշտսւդը կարևորում է «բազմաթիվ մոդեռնիթիների» գոյությունը : ԱՄՆ հետազոտող Ո-. Ռոբերթսոնն ինքնորոշման խնդիրներն ուսումնասիրել է քաղաքական արդիականացման գլոլոկայիստակւսն առանձնահատկությունների դրսևորման համատեքստում : Գլոբալ գործընթացների բնույթը տվյալ դեպքում պայմանավորվում է անհատի ինքնորոշմամբ մի քանի հարթություններով' անհատ- ազգ-պետություն-մարդ: Անհատի, նրա ինքնության դերը քաղաքական գործընթացներում հատկապես կարևորվում է կոնստրուկտիվիզմի տեսության հեղինակների կողմից : Ինքնորոշման գործընթացում ազգային ինքնագիտակցու¬թյան աճն ուսումնասիրել են Ու.Ալտերմատը, Օ.Բաուերը, Յ.Հաբերմասը : Է.Սմիտն ազգը դիտարկում է որպես մոդեռնիզմն առաջ մղող հիմնական ուժ, Է.Գելներն ազգային գիտակցության, ինքնորոշման խնդիրները կապում է կրթության, արդյունաբերության, ազգային տնտեսության զարգացման հետ : Վերլուծելով արդիականացման գործընթացը հետխորհրդային իրականության մեջ' հասարակության և պետության ներքո անհատի ինքնաիրացման և ինքնորոշման հնարավորությունը, կերպափոխման յուրահատկությունները վերարժևորում են Ի.Սեմենենկոն և Ա Մելվիլը : Ինքնորոշման հիմնախնդիրները քաղաքական արդիականացման համատեքստում հայ իրականության մեջ առաջին անգամ ուսումնասիրել է Հ.Քոթանջյսւնը , որը համակարգված վերլուծել է միջազգային և տարածաշրջանային հակամարտություններն էթնոքաղաքականության և անվտան- գային խնդիրների տեսանկյունից, այդ թվում' Ղարաբաղյան հակամարտության համատեքստում: Մ.Մարգարյանն ուսումնասիրել է քաղաքական արդիականացման գործընթացը, դրա զարգացումները, դրսևորման առանձնահատկությունները « քաղաքական զարգացման համատեքստում : Հետխորհրդային տարածքի արդիականացման գործընթացները ըստ կիսանախագահական կառավարման համակարգի, ուսումնասիրել է ՍԼՄարկարովը: Ղարաբաղյան հիմնահարցի տարբեր ասպեկտներն ուսումնասիրել են ԼԼՄանասյանը, Տ.Թորոսյանը, ԼԼՄինւսսյանը, Յ.Բարսեղովը, Մ.Մայիյանը և այլոք: Օտարերկրացի հետազոտողներից խնդրին առավել մանրամասն անդրադարձել են Թոմաս դե Վաւսլը, ԼԼՄւսրկեդոնովը, ԵԼԼՀ.Կ ՄՒս ռուսաստանցի նախկին համանախագահ Վ.Կազիմիրովը2': Диссертационная работа на тему «Модернизация проблемы самоопределения Карабаха в контексте современных политических процессов» посвящена глубокому исследованию карабахского конфликта, анализу международного опыта урегулирования конфликтов на основе права на самоопределение и рассмотрению возможности применения этого опыта в контексте карабахского конфликта. Целью диссертационного исследования является разработка предложений, направленных на укрепление позиций армянских сторон в процессе урегулирования карабахского конфликта - с помощью исследования основных составляющих карабахской проблемы, их общественного восприятия и международного опыта. Во введении обосновывается актуальность темы, приводится обзор использованной литературы, определяются объект и предмет, цель и задачи исследования. Представляются научная новизна, теоретическое и практическое значение работы. Первая глава - «Проблемы многомерности самоопределения в процессе политической модернизации» - посвящена исследованию ценностной эволюции процесса модернизации и рассмотрению проблемы самоопределения в этом контексте. В главе рассматривается понятие «модернизации» и ее восприятие на разных этапах развития теории модернизации. Обсуждается ценностная эволюция политической модернизации, ее взаимосвязь с демократизацией государства. В контексте теории модернизации подвергается анализу парадигма личность-нация- государство, особое внимание уделяется идее «национальной модели» модернизации. Представляются особенности процессов политической модернизации на постсоветском пространстве. Также рассматривается проблема самоопределения в контексте процессов политической модернизации, особенности восприятия и трансформации национальной идентичности в контексте государствостроения. Приводится анализ подходов различных теоретиков относительно проблемы самоопределения наций и места самоопределения в международных документах. Вторая глава - «Отражение права Карабаха на самоопределение в трансформирующихся элементах переговорного процесса» - посвящена исследованию переговорного процесса по урегулированию карабахского конфликта, анализу трансформации основных составляющих урегулирования и их общественного восприятия. В качестве одной из основных составляющих урегулирования выделяется вопрос статуса Карабаха - как отражение права на самоопределение в переговорном процессе. Представляется трансформация подхода к этому вопросу в переговорных документах, разработанных посредниками, и трансформация восприятия этого вопроса у сторон конфликта. В качестве второй основной составляющей урегулирования выделяется вопрос территорий, также рассматривается трансформация этого вопроса в процессе переговоров и в позициях сторон. Исследуются другие составляющие урегулирования: вопрос возвращения беженцев, восстановления коммуникаций и т.д. Отдельное внимание уделяется атмосфере переговоров и механизмам формирования доверия, которые были предложены или испробованы в процессе переговоров. На основе проведенных сравнений и анализа выделяются те факторы, которые оказывают влияние на стороны конфликта, на восприятие отдельных вопросов и вообще на переговорный процесс. Третья глава - «Международный опыт урегулирования конфликтов, возможности его применения в контексте карабахского урегулирования» -посвящена исследованию международного опыта урегулирования конфликтов, возникших на основе права на самоопределение и анализу возможностей их применения в контексте карабахского конфликта. В качестве таких примеров рассматриваются конфликты региона СНГ–приднестровский конфликт, конфликты Абхазии, Южной Осетии, некоторые конфликты европейского региона–проблема Аландских островов, борьба за независимость Каталонии, немецко-французский конфликт и некоторые конфликты Африки–обретение независимости Южного Судана, Эритреи. Наиболее детальному исследованию подвергается вопрос Косово, кипрская проблема, решение вопроса Северной Ирландии, референдум о независимости Шотландии и обретение независимости Восточного Тимора. Исследуются основные особенности, схожести и различия этих примеров с карабахским конфликтом. В основе анализа этого международного опыта ставится рассмотрение путей и механизмов урегулирования отдельных вопросов, встречающихся также в карабахском конфликте и выделение того опыта, которой может быть адаптирован и применен в случае Карабаха. В заключении обобщены основные выводы, полученные в результате исследования. На их основе представлены предложения, направленные на укрепление позиций армянских сторон в процессе урегулирования карабахского конфликта, на оказание воздействия на международное восприятие карабахского конфликта и вопроса самоопределения народа Арцаха. The dissertation entitled “Modernization of Karabakh’s self-determination issue in the context of the modern political processes” is devoted to the deep study of the Karabakh issue, analysis of international experience in the settlement of other international conflicts having on basis the issue of self-determination and the possibility of applying this experience in the context of Karabakh conflict. The main objective of the dissertation is to develop recommendations aimed at strengthening and protecting the positions of the Armenian sides in Karabakh conflict settlement process, by studying the transformation of the conflicting provisions in the Karabakh conflict settlement process and their public perceptions, the international experience in solving similar problems. In the Introduction the relevance of the topic is justified, the theory of literature is introduced; the object and subject of the research, the purpose and objectives of the dissertation are defined. The scientific novelty of the research, the theoretical and practical significance of the dissertation are also presented. The first chapter of the dissertation entitled "The Problems of Multi-dimensionality of Self-Determination in the Process of Political Modernization", is devoted to the study of the evolution of values in the modernization process and within that the consideration of the issue of self-determination. The chapter reveals the notion of "modernization" and its perceptual peculiarities at different stages of modernization theory. The evolution of values of political modernization and the interconnection with the democratization of a state are discussed. In the context of the modernization theory, individual-nation-state paradigm is analyzed with particular emphasis on the idea of "national models" of modernization. The peculiarities of the political modernization process in the post-Soviet space are being revived. The issue of self¬determination is being considered in the context of the modernization process. The legal side of self-determination and the place of the right to self-determination in the fundamental documents of international law are discussed. Different approaches to the issue of nations' self¬determination are viewed in comparison. The second chapter of the dissertation entitled "The Reflection of Karabakh's Right to Self-Determination in the Transforming Provisions of the Negotiation Process", is devoted to the study of the Karabakh conflict settlement process, the analysis of the transformation of conflict's separate conflicting provisions during the negotiation process. The correlation between the principle of nations' right to self-determination and territorial integrity in the context of international law and its projection on the Karabakh conflict is analyzed. The issue of the status of Karabakh, as well as the transformation of approaches of the mediators and the parties on the issue is discussed in detail. The reflection of the status issue in the settlement packages proposed by the mediators is presented. The approaches to territorial issues during the Karabakh conflict settlement process based on the packages proposed by the mediators are discussed. The changes of the sides’ perceptions on the issue are observed. Other important components of the conflict settlement, including the issues of return of refugee and the recovery of communications are discussed. The sides and mediators' approaches to confidence-building measures are discussed and the differences of those approaches are analyzed. Based on the comparisons and analyzes the factors that have an important impact on the sides’ perception on the conflicting provisions of the conflict, and on the settlement process in general, are identified.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Модернизация проблемы самоопределения Карабаха в контексте современных политических процессов. Modernization of Karabakh's self-determination issue in the context of the modern political processes.
      Uncontrolled Keywords: Карапетян Анна Юрьевна, Karapetyan Anna Yuri
      Subjects: Political Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 01 Nov 2019 16:51
      Last Modified: 14 Feb 2020 10:48
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10754

      Actions (login required)

      View Item