Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայկական դաշնամուրային երաժշտությունը մանկապատանեկության համար. դաշնամուրի մեկնաբանումը և կատարողական խնդիրների առանձնահատկությունները

Ղազարյան, Սոֆյա Խաչատուրի (2019) Հայկական դաշնամուրային երաժշտությունը մանկապատանեկության համար. դաշնամուրի մեկնաբանումը և կատարողական խնդիրների առանձնահատկությունները. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (5Mb)

    Abstract

    Երեխաների համար երաժշտության ստեղծումը, լինելով կոմպոզիտորական գործունեության առավել յուրահատուկ ոլորտներից մեկը, այդուհանդերձ, մեկուսացած գործընթաց չէ: Ավելին, երեխաների համար գրված երաժշտությունը «հաճախ դառնում է նոր երաժշտական լուծումների լարված որոնումների միջավայր, որը համապատասխանում է թե առանձին հեղինակի ստեղծագործական մղումներին և թե ընդհանուր առմամբ կոմպոզիտորական դպրոցի միտումներին»: Այս համատեքստում դժվար է գերագնահատել այսպես կոչված «ազգային նվագացանկի» դերը պատանի դաշնակահարի ձևավորման գործում: Ներթափանցումը մանկան ներաշխարհի բնական հնչյունային ոլորտ նպաստում է ազգային ինքնագիտակցության կայաց֊ մանը, ազգային ինքնության զգացողությանը՝ հարստացնելով այն նաև համաեվրոպական կատարողական հմտությունների և հնարքների կիրառման փորձով: Իսկ նմանատիպ ստեղծագործությունների համադրումը այլ ազգերի մանկական երաժշտության հետ ընդլայնում է աշակերտի երաժշտական աշխարհայացքը: Ազգային երաժշտագիտության մեջ առ այսօր բավարար ուշադրության չի արժանացել երեխաների համար գրված հայկական դաշնամուրային երաժշտությունը: Ամենից հաճախ ուսումնասիրության և վերլուծության առարկա են դարձել առանձին ստեղծագործությունները որոշակի հեղինակներին նվիրված մենագրություններում: Մի շարք ուսումնասիրությունների, ուսումնական ձեռնարկների և մենագրությունների հեղինակներ, հիշատակելով հայ կոմպոզիտորների մանկական ստեղծագործությունները, սահմանափակվում էին միայն դրանց թվարկումով կամ հատուկենտ օրինակների հակիրճ բնութագրումով: Այս շարքում հարկ ենք համարում նշել Շուշանիկ Ափոյանի, Մարգարիտա Ռուխկյանի համապարփակ հետազոտությունները, Արամ Ավետյանի, Գայանե Մարգարյանի ատենախոսությունները, ինչպես նաև Ռոբերտ Աթայանի ներածական հոդվածն ու ծանոթագրությունները Կոմիտասի Երկերի ժողովածուի VI հատորում, Անահիտ Բոգդանյանի մեթոդական ցուցումները, Նինա Հակոբյանի, Գոհար Զալինյանի, Իրի- նա Զոլոտովայի և մյուսների հոդվածները : Իրինա Զոլոտովան իր երկու ծավալուն աշխատություններում ներկայացնում է XX դարի 60-80-ական թվականների հայկական մանկական երաժշտությունը, որոնցում քննության առարկա են դարձել տարբեր ժանրերի գործեր' օպերաներ, գործիքային անսամբլներ, դաշնամուրային երկեր, երգեր և այլն: Բնականաբար, այս աշխատություններում նշված որոշակի ժամանակահատվածը և հետազոտոդի առջև դրված խնդիրը, այն է ներկայացնել հայկական մանկական երաժշտության ողջ ժանրային բազմազանությունը, կանխորոշեցին դիտարկվող դաշնամուրային ստեղծագործությունների սահմանափակ քանակը: Այսպիսով, առ այսօր հայրենական երաժշտագիտության մեջ ներկայացված չի եղել երեխաների համար գրված հայ դաշնամուրային երաժշտության համապարփակ պատկերը: Եվ, բնականաբար, չեն բացահայտվել նրա զարգացման կւսնխորոշիչ միտումները, հեղինակների տարբեր մոտեցումները «հայկական դաշնամուրի» մեկնաբանման խնդրին, ինչպես նաև չեն դիտարկվել կոմպոզիտորների կողմից առաջարկվող կատարողական խնդիրների համամասնության մեջ ընդհանրություններն ու տարբերությունները և այլ' ոչ պակաս կարևոր հարցադրումներ: Հետազոտության նպատակն է ներկայացնել ազգային մանկական դաշնամուրային երաժշտության ամբողջական համայնապատկերը (նրա որոշ նմուշներ առ այսօր ձեռագիր վիճակում են գտնվում) և դրանով իսկ լրացնել առաջացած «սպիտակ բծերը» ազգային դաշնամուրային մշակույթի այդ շերտի վերաբերյալ կարծրացած պատկերացումներում: Հեղինակն իր առջև հետևյալ խնդիրներն է դրել. Բացահայտել հայ կոմպոզիտորական արվեստում երեխաների համար ստեղծված երաժշտության էվոլյուցիոն գործընթացները (ժանրային, կերպարային-հնչյունային և ֆակտուրային լուծումների տեսանկյունից): Ամբողջացնել և համեմատական վերլուծության ենթարկել այս ոլորտում կիրառվող արտահայտչամիջոցներն ու հնարքները: Պարզաբանել այս երկացանկային ոլորտում «ազգային դաշնամուրի» ինքնության կայացման առանձնահատկությունները և, որպես հետևություն, որոշարկել ազգային նվագացանկով պայմանավորված առավել բնորոշ կատարողական խնդիրները: Վերը նշված դիտւսնկյուններով հատուկ գիտական ուսումնասիրություններ ազգային երաժշտագիտության մեջ գործնականում չկան: Մի շարք աշխատություններում առկա նյութերն էլ կարիք ունեն համեմատելու, ճշգրտելու, վերանայելու, ինչպես նաև ընդհանրացնելու ելնելով այս ուսումնասիրության մեջ նախորոշված դիտանկյուններից: Աշխատանքի գիտական նորույթը: Ներկա ուսումնասիրության մեջ առաջին անգամ ներկայացվում և հետազոտվում է երեխաների համար գրված ազգային դաշնամուրային երաժշտության ամբողջական պատկերը: Առաջին անգամ վերլուծության առարկա են դարձել ստեղծագործություններ, որոնք վերաբերում են ազգային գրապա-հոցի ձեռագիր ֆոնդի մեծածավալ, առ այսօր դեռևս չուսումնասիրված, գործնականում «անաղարտ վիճակում» գտնվող հատվածին: Առաջին անգամբացահայտվում են կոմպոզիտորական արվեստի այս ասպարեզում տեղի ունեցող էվոլյուցիոն գործընթացները, առաջնահերթ միտումները, ինչպես նաև այս երկացանկային ոլորտում «ազգային դաշնամուրի» ինքնության կայացման առանձնահատկությունները և դրանց իրականացման հետ կապված կատարողական խնդիրների շրջանակը: Հետազոտության գործնական նշանակությունը: Հայկական մանկական դաշ-նամուրային երաժշտության ուսումնասիրությունը ոչ միայն գիտական հետաքրքրության նյութ է, այլև հույժ գործնական նշանակություն ունի: Ներկայացված վերլուծականի և որոշակի մեթոդական առաջարկների շնորհիվ այն կարող է նպաստել երաժշտական ուսումնական հաստատություններում դաշնամուրային արվեստի մեթոդաբանության և պատմության դասընթացների բովանդակության հարստացմանը, ինչպես նաև օժանդա¬կել դաշնամուրի դասարանում ուսուցչի աշխատանքին: Բացի այդ, ուսումնասիրությունը կոչված է էապես ընդլայնել և հարստացնել ներկայումս կիրառվող ազգային դաշնամու¬րային երկացանկը' խթանելով առ այսօր քիչ հայտնի, սակայն ուշադրության արժանի կոմպոզիտորական ստեղծագործությունները ժամանակակից կատարողական և մանկավարժական պրակտիկայում ներգրավելուն: Ատենախոսությունը քննարկվել և պաշտպանության է երաշխավորվել Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կատարողական արվեստի պատմության և տեսության ամբիոնի 2011 թվականի նոյեմբերի 16-ի նիստում: Ատենախոսության հիմնական դրույթները ներկայացվել են 7 միջազգային և հանրապետական գիտաժողովներին, ինչպես նաև արտացոլվել են 9 գիտական հրապարակումներում, որոնք լույս են տեսել Երևանի և Վոլգոգրադի հոդվածների ժողովածուներում ու գիտական պարբերականներում: Создание музыки для детей, представляя собой один из наиболее специфичных аспектов композиторской деятельности, в то же время не является процессом замкнутым, изолированным. Более того, музыка для детей часто становится зоной напряженного поиска новых музыкальных решений, отвечающих как творческим устремлениям конкретного автора, так и тенденциям композиторской школы в целом. В этом контексте трудно переоценить ту роль, которую играет в формировании облика юного пианиста так называемый «национальный репертуар». В исследовании представлена целостная панорама национальной фортепианной музыки для детей (конец XIX ֊ начало XXI вв.), включающая в себя как известные произведения «детской музыкальной классики» (Комитас, А. Хачатурян, Э. Мирзоян и др.), так и произведения композиторов «новой волны» (Т. Мансурян, Э. Хагагортян, Л. Чаушян, Р. Саркисян, Е. Ерканян, А. Сатян и др.). Особое внимание в работе уделено и «недооцененным» ярким образцам адресованных детям сочинений, сохранившимся в рукописном варианте и доныне неизвестным музыкальной общественности (ряд произведений Аро Степаняна, Романоса Меликяна, Гранта Григоряна и др.), а также тем сочинениям для детей композиторов «армянского зарубежья», что обогатили игровой репертуар Франции, США, Бразилии, однако в Армении по сей день практически неизвестны. Во главу угла диссертационной работы поставлено выявление протекающих в армянском композиторском творчестве для детей эволюционных процессов и тех тенденций, что были характерны для каждого этапа развития данной сферы (с точки зрения жанровых, образно-звуковых и фактурных решений). Базой для подобного обобщения послужил детальный сравнительный анализ круга выразительных средств и приемов, используемых композиторами в разные временные периоды. Так, определяющими тенденциями в период, охватывающий конец Х1Х֊первую половина XX веков, стали поиски путей воплощения на фортепиано национальной звуковой атмосферы и стремление к разнообразию жанровых решений (при явном преобладании пьес малой формы, появляются первые образцы детской полифонии, крупной формы, этюда, фортепианного ансамбля). К отличительным особенностям армянской фортепианной музыки для детей, созданной во второй половине XX века, следует отнести расширение круга композиционных решений (появление «тематических арок», сочетание черт сонатности и рондальности, создание одно- и двучастных концертов, а также свободной формы сквозного развития, выросшей из вариантных изменений интонаций темы), а также интенсивное обогащение сферы эмоционально-образных состояний (расширение круга лирических эмоций ֊ от светло-поэтичных до окрашенных нотками печали или насмешливо-ироничных, появление в несложных пьесах атмосферы броской «концертантности», создание фортепианных «пьес-сценок», предлагающих ребенку опробовать себя в игре образных «перевоплощений»). Особое внимание уделено в работе выявлению разнообразных путей становления в армянской фортепианной музыке для детей облика «национального фортепиано». Это ֊ использование подлинных народных напевов и создание «своего», восходящего к народным истокам тематизма. Это ֊ появление своеобразных «песенречитаций», вызывающих в памяти искусство ашугов. Это ֊ своеобразие гармонического колорита (опора на национальные лады, смелость полигармонических наложений, использование «пряных» консонансов). Это ֊ воплощение на фортепиано характерных особенностей звучания армянских народных инструментов ֊ дама, сринга, кяманчи, тара, трио сазандари. Это ֊ попытки создания иллюзии нетемперированного строя канона или тара, а также первые опыты воссоздания в детской музыке атмосферы армянского музыкального средневековья.Creation of music for children being one of the most specific aspects of a composers’ activity, at the same time is not an isolated process. Moreover, music for children often becomes an area of a tensed search for new musical solutions based both on creative goals of a certain author and trends of a composing school in general. It is hard to overestimate the role of a so-called «national repertoire» in formation of a young piano player’s image. The research presents overview of national piano music for children (the end of XIX ֊ the beginning of 20 century), including both famous pieces of classical music (Komitas, A. Khachaturyan, E. Mirzoyan) and pieces of modern classical music (T. Mansuryan, E. Khaghaghortyan, L. Chaushyan, D. Sargisyan, E. Erkanyan, A. Satyan) alongside with «un¬derestimated» bright samples of music for children saved in handwritten copies and till now unknown for musical community (A. Stepanyan, R. Melikyan, G. Grigoryana). The particular attention is paid to «underestimated» bright samples for children, kept in handwritten version and still unknown to musical community (a range of pieces of music by Aro Stepanyan, Romanos Melikyan, Grant Grigoryan and other) and also these compositions for children by composers of the «Armenian overseas», which enriched the repertoire of France, Brazil, USA, but still are virtually unknown in Armenia. The main goal of the thesis is to reveal the evolutional processes and trends taking place in Armenian composing creativity for children. They are typical in terms of their importance or every stage of development of a given sphere (genre, image, sound solutions). The basis for a given generalisation has become a scrutinised comparative analysis of emphatic tools used by composers in different periods. Hence, identifying trends in a period from the end of XIX to the first half of XX century turned to the search of the ways for embodiment of national sound atmosphere into the piano music and strive for variety of genre solutions (overwhelming majority of small form plays is accompanied by emergence of the polyphony samples for children, big forms, etudes, piano ensemble). We should consider extension of composing solutions (the emergence of «thematic arches», merge of sonata and rondal features, creation of one and two-part concerts, as well as free form of intrinsic development stemmed from varieties of theme intonation) as peculiar features of Armenian piano music for children created in second part of the XXth century.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Армянская фортепианная музыка для детей и юношества: трактовка фортепиано и специфика исполнительских задач. Armenian piano music for children and youth: piano interpretation and specificity of performance tasks.
    Uncontrolled Keywords: Казарян Софья Хачатуровна, Ghazaryan Sofya
    Subjects: Art Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 01 Nov 2019 17:08
    Last Modified: 25 Dec 2019 13:54
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10756

    Actions (login required)

    View Item