Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հակամարտությունների կարգավորման գործընթացի ժամանակ ժամանակավոր միջազգային կառավարման հնարավորություններն ու արդյունավետությունը

Կիրակոսյան, Մարինե Արթուրի (2019) Հակամարտությունների կարգավորման գործընթացի ժամանակ ժամանակավոր միջազգային կառավարման հնարավորություններն ու արդյունավետությունը. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1503Kb) | Preview

      Abstract

      Վերոնշյալը ատենախոսության մեջ ուսումնասիրվել է միջազգային կառավարման մեխանիզմը և դրա այլափոխումները պատմական զարգացումների համատեքստում, մեխանիզմի կիրառման իրավական աղբյուրները և դրանց մեկնաբանության վրա քաղաքական բաղադրիչի ազդեցությունը, ինքնիշխանության և ներքին գործերին չմիջամտությսւն սկզբունքների հակադրությունը կամ համատեղելիությունը միջազգային կառավարման հետ, մեխանիզմի գործարկման արդյունավետությունը Կոսովոյի, Արևելյան Թիմորի, Բոսնիա և Հերցեգովինայի դեպքերի համար և կիրառման հնարավորությունն ու նպատակահարմարությունն Արցախյան հակա¬մարտության կարգավորման գործընթացում: Խնդրի վերաբերյալ մասնագիտական գրականությունը կարելի է պայմանականորեն բաժանել չորս խմբի' ըստ անդրադարձի միջազգային կառավարմանը. պետության կառուցման և ժողովրդավարացման գործընթացի շրջանակում, հակամարտությունների կարգավորման գործընթացի շրջանակում, 3) միջազգային իրավունքի շրջանակում, 4) համընդգրկուն ուսումնասիրություններ: Պետության կառուցման շրջանակում ժողովրդավարացման գործընթացների շեշտադրման տեսանկյունից առավել նշանակալի են Ա. Կրոււսսւսնի՛, Ռ. Կւսպլանի , Ն. Աեմեյ-Հեբերթի , 0. Թենսիի , Ս. Չեսթերմանի աշխատանքները: Կրոււսսւսնը համեմատում է անցումային գործընթացները Կամբոջայում և Արևելւսն Թիմորում: Ներկայացվում են այն մարտահրավերները, որոնք հատուկ են լայնածավալ արտաքին վերահսկողությամբ ուղեկցվող անցումային շրջանին: Եթե անցումային կառավարումն ավարտվում է մինչ ժողովրդավարության արմատների բավարար խորացումը, իսկ ժողովրդավարական ինստիտուտներն այնքան չեն կայացել, որ ի վիճակի լինեն ինքնակառավարվել, միջազգային կառավարումը հակված է ձախողման: Միաժամանակ, ինչպես նշում է Ս. Հւսնթինգտոնը, մտայնությունը, որ <<արևմտյան քաղաքակրթությանը չպատկանող ժողովուրդները պետք է ընդունեն արևմտյան արժեքները, ինստիտուտները և մշակույթը, անբարոյական է իր հետևանքներով, քանզի արդիականացումն ու տնտեսական զարգացումը չեն պահանջում մշակութային վեստերնիզացիա: Ընդհանուր դեպքում, արևմտյան ուղու ընտրությունը չի կարող լինել միակ և անգամ ճիշտ ճանապարհը» : Հետազոտողների մի խումբ ևս ընդգծում է պարտադրված ժողովրդավարության վտանգները , իսկ Կապլանը դրան անդրադառնում է որպես <արհեստական կայունություն»: Հետազոտողների մեկ այլ խումբ միջազգային կառավարումը դիտարկում է հակամարտությունների կարգավորման գործընթացի շրջանակում, որոնց թվում են Տ. Թորոսյանը , Ն. Վան Ուիլիգենը , Ուիլիամսը և Պեկին և այլոք: Տ. Թորոսյանը խնդրին անդրադառնում է Կոսովոյի հակամարտության կարգավորման գործընթացի շրջանակներում: Ն. վան Ուիլլիգենը կիրառում է երկակի համեմատության մեթոդը' դիտարկելով Բոսնիայի ու Կոսովոյի հակամարտությունների պատմական համատեքստը և հակամարտությունների կարգավորման գործընթացում միջազգային իշխանությունների կիրառած ռազմավարության արդյունավետությունը: Ուիլիամսը և Պեկին անդրադառնում են միջազգային կազմակերպությունների ներգրավվածությանն ինքնորոշման հակամարտությունների կարգավորման գործընթացում' ներկայացնելով <<վաստակած ինքնիշխանության» (“earned sovereignty”) գաղափարը և սահմանելով դրա փուլերն ու տարրերը: Միջազգային կառավարման իրավական հիմքերին անդրադարձել են է. Դը Բրաբւսնդերը", Բ. Կնոլը , է. Դը Ուեթը , Դ. Ուիթլը , Ռ. Ոտլֆրամը և այլոք: Դը Բրաբանդերն անդրադառնում է Խնամակալության համակարգից դուրս ՄԱԿ-ի տարածքների կառավարման պրակտիկայի լեգիտիմությանը' ցույց տալով, որ դրանք լիովին տարբեր գործընթացներ են, որոնց իրավական հիմքերը ևս տարբեր են: Հեղինակը հակադրվում է Հ. Կելսենի այն պնդմանը, որՄԱԿ Կանոնադրության 81-րդ հոդվածի հիման վրա գործող Խնամակալության համակարգն այն միակ դեպքն է, որի շրջանակներում Կազմակերպությունը կարող է նախաձեռնել տարածքի կառավարում: Միջազգային կառավարումը լիազորող ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի բանաձևերի ուսումնասիրության հիման վրա է. Դը Ուեթը, Բ. Կնոլը, Դը Բրաբանդերը և Ռ. Ուոլֆրամն առանձնացնում են միջազգային կառավարման երեք իրավական հիմքեր, իսկ դը Ուեթը և Ա. Ռաթներն անդրադառնում են նաև այն խնդրին, թե արդյոք օկուպացիայի համար կիրառելի միջազգային մարդասիրական իրավունքի փաստաթղթերը վերաբերում են նաև ՄԱԿ-ի ժամանակավոր առաքելություններին: Այդ տեսանկյունից հետաքրքրական են նաև այն հետազոտողների աշխատանքները՛8, որոնցում ուսումնասիրվում է ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի <<անսահմանափակ լիազորությունների» խնդիրը: Միջազգային կառավարման իրավական բաղադրիչի վերաբերյալ հետազոտությունների մինոր փուլ սկսվեց 2001թ. գիտական շրջանակներում Միջամտության և պետական ինքնիշխանության հարցերով անկախ միջազգային հանձնաժողովի առաջ քաշած <<պաշտպսւնելու պատասխանատվության» սկզբունքի ներկայացմամբ, որին անդրադարձել են Կ. Խնդրի վերաբերյալ համընդգրկուն ուսումնասիրություններ են կատարել Կ. Սթւսհնը , Ս. Չեսթերմւսնը , Ն. Վան Ոփլիգենը : Վերջիններս դիտարկում են միջազգային կառավարման գաղափարի և պրակտիկայի պատմական էվոլյուցիան' Ազգերի լիգայի մանդատային համակարգից մինչև ՄԱԿ-ի ներկայիս լայնածավալ առաքելությունները, դրա կիրառման լեգիտիմության խնդիրները, կիրառելիությունը հակամարտությունների կարգավորման և պետության կառուցման գործընթացներին աջակցության նպատակով: Ակնհայտ է, որ ընդամենը մի քանի տասնամյակում մեծ ծավալի ուսումնասիրություններ են արվել ինչպես հիմնախնդրի, այնպես էլ դրա տարբեր ասպեկտների ուղղությամբ: Սակայն խնդրի լայն ընդգրկումը, միջազգային կառավարման բավական հաճախ կիրառումն ու կարևորությունը շարունակաբար նոր խնդիրներ են առաջադրում, որոնցից մի քանիսին անդրադառնում է սույն աշխատանքը' Մասնագիտական գրականության մեջ ձևավորվել են միջազգային կառավարման հասկացութային թյուրըմբռնումներ, որոնք պահանջում են հստակեցումներ: Պարզորոշ դասակարգված չեն այն խնդիրները կամ իրավիճակները, որոնք պատմության տարբեր փուլերում որակվել են որպես միջազգային խաղաղությանն ու անվտանգությանը սպառնալիք (այդ նպատակի համար ատենախոսական աշխատանքում մեծամասամբ օգտագործվել են ՍԱԿ Անվտանգության խորհրդի բանաձևերը և առանցքային նշանակություն ունեցող զեկույցները ): Խնդիրը, որպես կանոն, համալիր չի դիտարկվում, իրավական և քաղաքական բաղադրիչները քննարկվում են առանձին-առանձին, ինչի արդյունքում լուծումները թերություններ են ունենում: Գրեթե ուսումնասիրված չէ այն խնդիրը, թե այսօր պետության կառուցման որ փուլում են գտնվում այն երկրները, որտեղ կիրառվել է միջազգային կառավարում և թե այդ փուլի հաջողությունները կամ ձախողումները որքանով են պայմանավորված միջազգային կառավարման ընթացքում կիրառված ռազմավարությամբ: Ուշադրությունից դուրս է մնացել ինչպես միջազգային կառավարման ռազմավարության արդյունավետության խնդիրը դրա կիրառման կոնկրետ դեպքերում, այնպես էլ այդ ռազմավարության ունիվերսալության հարցը, Դիտարկված չեն Արցախյան հակամարտության դեպքում միջազգային կառավարման հնարավորություններն ու նպատակահարմարությունը: Целью данной диссертационной работы является оценка эффективности применения временной международной администрации, рассматривая эту практику в трех измерениях, а именно - в рамках правовых и политических компонентов, а также существующих научных подходов к проблеме. В исследовании выявлены особенности механизма международной администрации, его теоретическое и практическое значение в процессе урегулирования конфликтов. Анализ правовых и политических аспектов этого механизма, а также его применение в Косово, Восточном Тиморе, Боснии и Герцеговине для поддержания процессов урегулирования конфликтов и государственного строительства позволило не только оценить эффективность этих процессов, но и наметить его возможное применение в урегулировании Нагорно-Карабахского конфликта. В первой главе - “Роль временной международной администрации в инструментарии урегулирования конфликтов” - представлены формальные основы международной администрации, его противоречивые определения, формы применения. Выявлены ключевые различия и сходства международной администрации и других аналогичных концепций, опасность их идентификации и предложено общее определение концепции временной международной администрации. Рассмотрены три исторические этапы практики международной администрации, представлены особенности каждого из них, проанализированы изменения в правовых и политических составляющих, а также оценена роль и эффективность международной администрации на каждом из этих этапов. Во второй главе - "Проблемы правовых и политических аспектов временной международной администрации"-представлены правовые источники международной администрации, рассмотрены прямые и косвенные механизмы,ограничивающие действия международных властей.Выявлена взаимосвязь между принципами суверенитета и невмешательства и международной администрации, проанализированы основные измерения суверенитета на основе классификации, предложенной Краснером. В третьей главе - “Сравнительный анализ случаев временной международной администрации” - представлены и проанализированы три наиболее значимые практики международной администрации- два из которых - с точки зрения масштабов управления(Косово, Восточный Тимор), один (Босния и Герцеговина) с точки зрения исключительности случая. Представлены механизмы для повышения эффективности международной администрации, проанализирована возможность его применения в процессе урегулирования Нагорно-Карабахского конфликта. The aim of the thesis is to evaluate the effectiveness of international territorial administration on three dimensions, namely within the framework of its legal and political components, as well as the existing scientific approaches to the problem.The study reveals the features of international administration, its theoretical and practical significance in the process of conflict resolution. The analysis of legal and political aspects of this mechanism, as well as its application in Kosovo, East Timor and Bosnia and Herzegovinawith an aim to support the processes of conflict resolution and state-building, enabled to assess the effectiveness of these processes and to outline the perspective of this mechanism in other conflicts, in particular the Nagorno-Karabakh conflict. The thesis consists of introduction, three chapters, conclusion and the list of references. The first chapter, entitled “The Role of International Territorial Administration in Conflict Resolution Process”, presents the formal foundations of international administration, its various and controversial definitions, forms and contexts of its application. It discloses the major differences and similarities of international administration and other similar concepts, highlights the danger of their identification, and introduces the common definition of the concept. It covers the three historical stages of international administration, presenting the features of each of them, and analyzing the changes in legal and political aspects. The second chapter, entitled “The Challenges of Legal and Political Components of International Administration”, introduces the legal sources of international administration, discusses the direct and indirect mechanisms limiting the actions of international authorities. The chapter reveals the relationship between the principles of sovereignty and non-interference and international administration, as well as the basic dimensions of sovereignty, based on the classification proposed by Krasner. The third chapter, entitled“A Comparative Analysis of Cases of International Administration”, analyzes three most prominentcases of international administration - two of which (Kosovo, East Timor) in terms of the scope of governance, one (Bosnia and Herzegovina) - in terms of its uniqueness. The chapter introduces the mechanisms for increasing the effectiveness of international administration, and outlines the possibility of its application in the process of Nagorno-Karabakh conflict settlement.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Возможности и эффективность временной международной администрации в процессе урегулирования конфликтов. The application of international territorial administration in conflict settlement process: possibilities and efficiency.
      Uncontrolled Keywords: Киракосян Марине Артуровна, Kirakosyan Marine
      Subjects: Political Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 20 Nov 2019 12:33
      Last Modified: 14 Feb 2020 10:35
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10763

      Actions (login required)

      View Item