Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հակահասարակական վարքի սուբյեկտիվ գործոնները և դրանց նախազգուշացման ուղիները

Հովսեփյան, Լիլիթ Դավիթի (2019) Հակահասարակական վարքի սուբյեկտիվ գործոնները և դրանց նախազգուշացման ուղիները. PhD thesis, Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (574Kb)
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1308Kb) | Preview

      Abstract

      Հանցավորության պատճառ հանդիսացող գործոնների վեր հանումը, դրանց էության բացահայտումը և հնարավորինս չեզոքացումը արդեն երկար ժամանակ է ինչ գտնվում է թե տեսաբանների, թե պրակտիկ աշխատողների ուշադրության առանցքում: Առաջադրված խնդրի լուծումը պայմանավորված է ինչպես օբյեկտիվ, այնպես էլ սուբյեկտիվ գործոններով: Դրանցից մեկն էլ այն է, որ հանցավորության պատճառ հանդիսացող գործոնների ուսումնասիրությունը հիմնականում իրականացվում է առանձին իրավաբանական գիտությունների շրջանակներում և ուսումնասիրության շրջանակներից երբեմն դուրս են մնում հանցավոր վարքի ընկալման բազմաթիվ հիմնահարցեր, որոնց բացահայտումը հնարավոր է միայն համապատասխան նեղ մասնագիտական, օրինակ' հոգեբանական գիտելիքների առկայության պարագայում: Մեր կողմից ներկայացված աշխատանքի շրջանակներում անդրադարձ է կատարվում հենց արծարծված հիմնախնդրին, ինչն էլ կասկածի տակ չի դնում ընտրված թեմայի արդիականությունը և կարևորությունը: Հետազոտական թեմայի արդիականությունը հիմնավորվում է նաև նրանով, որ թեկուզ հակահասարակական վարքի սուբյեկտիվ կամ հոգեբանական կողմի բաղադրիչների մասին տարբեր առիթներով հիշատակվում են հոգեբանների և իրավաբանների մի շարք աշխատություններում, սակայն այդ հարցը դեռևս մենագրական հետազոտության առարկա չի դարձել, որում ամփոփված լինի երևույթի ուսումնասիրության տարբեր կողմերն ու եզրերը իրենց ամբողջության մեջ ներառված: Քանի որ հակահասարակական վարքի պատճառականությունը, դրա շարժառիթները հասկանալու, դրա դեմ կազմակերպված և նպատակասլաց պայքար ծավալելու համար խիստ էական է այդ վարքի սուբյեկտիվ կողմի ուսումնասիրությունը և հանցագործության օբյեկտիվ կողմի հետ դրա հարաբերակցության պարզաբանումը, ուստի սուբյեկտիվ գործոնների ուսումնասիրության հիմնախնդրին նշանակալի ուշադրություն են դարձրել քրեաբանական, քրեաիրավական, հոգեբանական, փիլիսոփայական գրականության շրջանակներում: Իրավաբանները հակահասարակական վարքի կառուցվածքում առանձնացնում են օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ (հոգեբանական) պատճառականություն, ինչպես նաև հանցակազմ հասկացությունը, որը բաղկացած է չորս խումբ հատկանիշներից. հանցագործության օբյեկտը, դրա օբյեկտիվ կողմը, հանցագործության սուբյեկտը, դրա սուբյեկտիվ կողմը: Իրավաբանական հատկանիշների դերում, որոնցով բնութագրվում է հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը, հանդես են գալիս մեղքը, դրդապատճառը, նպատակը, հույզերը: Իրավաբանների մեկնաբանությամբ վերջին չորս գործոններով սահմանափակվում է հանցագործության սուբյեկտիվ կամ հոգեբանական կողմը, որը հնարավորություն չի տալիս հանցագործության սուբյեկտի բարոյական դեգրադացիան լայն հոգեբանա-քրեաբանական վերլուծության ենթարկել: Անհրաժեշտություն է առաջանում ընդլայնել հակահասարակական վարքի սուբյեկտիվ գործոնների կազմը և այն համալրել այնպիսի էապես կարևոր բաղադրիչներով, ինչպիսիք են հակահասարակական դիրքորոշումը' Կ.Ե. Իգոշև, քրեածին վարքի դիրքորոշումը' Ս. Ջ. Արզումանյան, հանցավորության դրդապատճառը' վ.Ն. Կուդրյավցև, հոգեբանական օտարացումը' Յու. Մ. Անտոնյան և այլն: Այսինքն անձնային այն կառույցները, այդ թվում' անգիտակցական, որոնք ակտիվ մասնակցություն են ունենում հակահասարակական վարք ու գործունեություն ծավալելու համար: Հետազոտության հիմքում ընկած ընդհանուր և մասնավոր վարկածային դրույթները: Հակահասարակական վարքի պատճառականության շղթայում կարևոր դեր են խաղում սուբյեկտիվ գործոնները, որոնք հանդես են գափս որպես հիերարխիկ համակարգ, որի կառուցվածքում հատկապես կարևոր դեր է խաղում կոգնիտիվ բաղադրիչը տվյալ հանցագործության նկատմամբ անձի «տեսությունը»: Այն, զուգորդվելով հակահասարակական վարքին նպաստող մյուս սուբյեկտիվ գործոնների անձի հանցածին դիրքորոշումների, մոտիվացիոն, արժեքային, հուզական առանձնահատկությունների հետ, հանցավոր վարքի պատրաստակամություն է ձևավորում։ Այս ընդհանուր վարկածային դրույթների հիման վրա առաջ են քաշվել հետևյալ մասնավոր դրույթները. Անձի հակահասարակական գործունեության կամ կոնկրետ արարքի կողմնորոշման հիմքում առկա է պատկերացումների յուրահատուկ համակարգ, տեսություն, որով անձն իր և ուրիշների համար տրամաբանորեն հիմնավորում է, ռացիոնալիզացիայի է ենթարկում, արդարացնում է տվյալ արարքը կամ գործունեությունը: Հենց այդ պատկերացումների համակարգի միջոցով է անձը «հանում» տվյալ հանցագործությունն իրականացնելու բարոյական արգելքը: Անձի հակահասարակական գործունեությունը պայմանավորող որոշ սուբյեկտիվ գործոններ ընդհանուր են տարբեր բնույթի հանցագործությունների պարագայում: Այդ գործոններն են. կյանքի անիմաստության զգացումը, էքստերնալությունը որպես անձի հասունության, ինքնաքննադատականության և սեփական արարքների համար պատասխանատվության ցածր մակարդակները պայմանավորող գործոն, նյութական բարեհարմարության ընդունումը որպես գերարժեք և բարձր ռեակտիվ ագրեսիվությունը: Հետազոտության նպատակի և վարկածի հիման վրա առանձանցվել են հետևյալ խնդիրները. վերլուծել հակահասարակական վարքի սուբյեկտիվ գործոններին վերաբերող հետազոտությունները իրավաբանական և հոգեբանա- քրեաբանական գրականության մեջ: Կատարել օրինապահ և հակահասարակական վարքերի համեմատական հոգեբանական վերլուծություն և հիմնավորել, որ այդ վարքի սուբյեկտիվ բաղադրիչները հոգեբանա-քրեաբանական հետազոտության հիմնախնդիր են: Առանձնացնել, դասակարգել հակահասարակական վարքի սուբյեկտիվ գործոնները և տալ դրանց ընդհանուր հոգեբանա-քրեաբանական բնութագիրը, ինչպես նաև ցույց տալ, թե դրանցից որոնք են գերակայում հանցավոր գործողության մեջ: Տեսական վերլուծության ենթարկել հանցավոր վարքին նպաստող օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների հարաբերակցությունը: Բացահայտել հակահասարակական վարքի հիմքում ընկած ընդհանուր սուբյեկտիվ գործոնները: Մշակել մեթոդական հանձնարարականներ հակահասարակական վարքի սուբյեկտիվ գործոնների կանխարգելման համար: Հետազոտության ենթարկել հակահասարակական վարքի սուբյեկտիվ, այսինքն' հոգեբանական գործոնները: Հակահասարակական վարքը պայամանավորող սուբյեկտիվ գործոններն են։ Հակահասարակական վարքը պայամանավորող այն սուբյեկտիվ գործոնները, որոնք ընդհանուր են տարբեր բնույթի հանցագործություններ իրականացրած անձանց մեջ: Հետազոտության ընթացքում հիմնվել ենք դետերմինիզմի, համակարգայնության, զարգացման և պատմականության սկզբունքների վրա: Քանի որ հետազոտության առարկան երկու գիտությունների' իրավաբանության և հոգեբանության սահմանագծում է, ուստի մեթոդաբանական հիմքերի դերում հանդես են գալիս անվանի իրավաբաններ-քրեաբաններ Ա.Բ. Սախարովի, Վ.Ն. Կուդրյավցևի, Կ.Ե Իգոշևի, Յու.Մ. Անտոնյանի, Ի.Ա. Կուդրյավցևի, իրավաբանական հոգեբաններ Ա.Ս. Արզումանյանի, Վ.Լ. վասիլևի, Մ.Ի. Ենիկեևի, Վ.Վ. Ռոմանովի, Ա.Ռ. Ռատինովի, Յու.վ. Չուֆարովսկու, ճանաչված հոգեբաններ Բ.Գ. Անանևի, Ա.Ն. Լեոնտևի, Ա.Լ. Ռուբինշտեյնի, Ա.Մ. Յակովլևի, Ա.Ռ. Լուրիայի, Կ.Է. Իզարդի, Դ.Ն. Ուզնաձեի, Շ.Ա. Նադիրաշվիլու, Վ.Ն. Մյասիշևի, Ա.Ա. Բոդայյովի տեսական դրույթները և հիմնարար հետազոտությունները: Հատկապես կողմնորոշվել ենք Վ.Ն. Մյասիշևի' հարաբերությունների, Դ.Ն. Ուզնաձեի' հոգեբանական դիրքորոշման, Ա.Ն. Լեոնտևի, Լ.Ի. Բոժովիչի անձի ձևավորման, Ս.Ջ. Արզումանյանի իրավախախտի անձի կազմավորման հոգեբանա-քրեաբանական, Ա.Ա. Բոդայյովի' սոցիալական ընկալման, սոցիալական ադապտացիայի և սոցիայիզացիայի, Ա.Բ.Սախարովի, Վ.Ն. Կուդրյավցևի, Վ.Ե. Էմինովի, Յու. Մ. Անտոնյանի' հանցագործի անձի և հանցագործության պատճառականության մասին տեսություններով: Աշխատանքում կիրառվել են հետազոտության հետևյալ մեթոդները. Հետազոտության ընթացքում կիրառվել են փաստաթղթերի և դատավճիռների վերլուծության, զրույցի (ինտերվյուի) հոգեբանական թեստերի մեթոդները: Հետազոտության ընթացքում կիրառել ենք «Արժեքների նշանակության և հասանելիության ուսումնասիրության մեթոդիկան» (Ֆոնտալովա Ե.), «Ռեակտիվ և անձնային տագնապայնության մակարդակի գնահատման սանդղակը(Սպիլբերգեր-Խանին)», անձնավորության ուսումնասիրության FPI մեթոդիկան և «Վերահսկման տեղակայման հարցարանը» (Ջ. Ռոթթեր): Հետազոտության մեջ ցույց է տրվում, որ թեկուզ հանցավոր վարքի առանձին բաղադրիչներ (հակահասարակական դիրքորոշում Կ.Ե. Իգոշև, քրեածին վարքի դիրքորոշում' Ս.Ջ. Արզումանյան, հանցավորության դրդապատճառ' Վ.Ն. Կուդրյավցև և այլն) որոշակիորեն լուսաբանված են, սակայն նման վարքի բազմաթիվ այլ սուբյեկտիվ գործոններ դեռևս հետազոտված չեն: Ներկա հետազոտության մեջ ցույց է տրվում, որ անձի հանցավոր գործունեությունն ունի որոշակի կողմնորոշման հիմք, տեսություն, որով անձն իր և ուրիշների համար ռացիոնալիզացիայի է ենթարկում տվյալ գործունեությունը կամ կոնկրետ արարքը: Այդ տեսությամբ անձն արդարացնում է իր հանցավոր գործունեությունը կամ արարքը հանելով հանցագործությունն իրականացնելու բարոյական արգելքը: Актуальность диссертационного исследования подтверждается тем, что, хотя о субъективных или психологических элементах асоциального поведения по разным поводам упоминается в ряде трудов психологов и юристов, однако этот вопрос еще не стал предметом монографического исследования. Поскольку для понимания причин, мотивов асоциального поведения, организованной и целенаправленной борьбы против него очень важно изучение субъективной стороны такого поведения и установление соотношения между ней и объективной стороной преступления, субъективные факторы стали предметом исследования в нашей диссертации. Субъективные факторы, которые обусловливают антисоциальное поведение. Предмет исследования: Субьективные факторы антиобщественного поведения, которые являются общими для лиц совершивших разные рода преступление. Изучение субъективных факторов антисоциального поведения. Проанализировать содержащиеся в юридической и психолого¬криминологической литературе исследования, касающиеся субъективных факторов асоциального поведения. Провести сравнительный психологический анализ законопослушного и асоциального поведения и обосновать то, что субъективные составляющие этого поведения являются проблемой для психолого-криминологического исследования. Выделить, классифицировать субъективные факторы асоциального поведения и дать их общую психолого-криминологическую характеристику, а также показать, какие из них превалируют в преступном действии. Провести теоретический анализ соотношения объективных и субъективных факторов, способствующих преступному поведению. На основании психолого-криминологического анализа выделить условия ранней психологической профилактики субъективных факторов преступного поведения. Разработать практические методические рекомендации для предотвращения процесса криминализации личности. Согласно лежащей в основе исследования основной научной гипотезе, в цепи причин асоциального поведения объективные и субъективные факторы находятся во взаимосвязи и взаимообусловленности. Эти факторы представляют собой проблему, нуждающуюся в психолого-криминологическом изучении. Научная новизна исследования. Психологии асоциального поведения (которая является областью юридической психологии) сегодня посвящено очень мало полноценных, монографических исследований. Любое исследование, относящееся именно к психологической стороне такого поведения, является своеобразным научным открытием на пути решения данной проблемы. Научная новизна исследования, главным образом, состоит в том, что, хотя отдельные элементы преступного поведения определенным образом освещены (асоциальная позиция - К.Е.Игошев, установка криминогенного поведения - С.Дж.Арзуманян, мотив преступности - В.Н.Кудрявцев и так далее), однако попытка представить полную картину субъективных составляющих подобного поведения предпринимается именно в данной диссертации. The relevance of the research is supported by the fact that, though subjective or psychological elements of antisocial behavior on several occasions are referred to in a number of works of psychologists and lawyers, the issue has not yet become the subject of monographic study. As it is very important to understand the causes, motives of antisocial behavior, and organized and purposeful struggle against it, for the study of the subjective side of such behavior and relations between it and the objective side of the crime, therefore subjective factors have become the subject of research in this thesis. The object of the research. The subjective factors that are the reason for antisocial behavior. The subject of the research. Subjective factors of antisocial behavior that are common for persons committed different types of crimes. The purpose of the research. a) Study of the elements of subjective or psychological aspect of antisocial behavior (especially elements of a crime), b) classification and describtion of their place and role in the structure of the criminal act, as well as c) the development of recommendations for the prevention and overcoming them. Main issues of the research are: To analyze the researches contained in the legal, psychological and criminological literature, regarding the subjective factors of antisocial behavior. To conduct a comparative psychological analysis of law-abiding and antisocial behaviors and to substantiate that the subjective components of this behavior are a problem for psychological and criminological research. To highlight and classify the subjective factors of antisocial behavior and to give their overall psychological and criminological characteristics, as well as to show which of them prevails in a criminal action. To conduct a theoretical analysis of the relation between the objective and subjective factors which contribute to criminal behavior. Based on the psychological and criminological analysis to highlight the conditions of early psychological prevention of subjective factors of criminal behavior. To draw practical guidelines for preventing the process of criminalization of an individual. Hypothesis of the research. According to the main scientific hypothesis, underlying the research, objective and subjective factors are interrelated and interdependent in the chain of causes of antisocial behavior. These factors are a problem which need psychological and criminological study.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Субъективные факторы антиобщественного поведения и пути их предупреждения. Subjective factors of antisocial behaviour and ways to prevent them.
      Uncontrolled Keywords: Овсепян Лилит Давидовна, Hovsepyan Lilit
      Subjects: Psychology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 21 Nov 2019 13:48
      Last Modified: 31 Jan 2020 10:11
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10765

      Actions (login required)

      View Item