Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Բարոյական արժեքների ձևավորումը մաթեմատիկայի ուսուցման գործընթացում

Ենոքյան, Անահիտ Վարդանի (2019) Բարոյական արժեքների ձևավորումը մաթեմատիկայի ուսուցման գործընթացում. PhD thesis, Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb)
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1893Kb) | Preview

      Abstract

      Անցյալ դարի վերջերին մեր նորանկախ երկրի հասարակական, քաղաքական, տնտեսական կյանքում տեղի ունեցած արմատական վտվտխությունները իրենց ազդեցությունն ունեցան հասարակության, նրա տարբեր շերտերի, առանձին անհատների արժեքային կողմնորոշումների և արժեհամակարգերի վրա: Այս պայմաններում հրատապ էր դառնում կրթական նոր քաղաքականության կիրառման, կրթության բովանդակության մեջ արժեքների լիարժեք ներառման, ավտորիտար համակարգերին հատուկ' գիտե|իքի տիրապետմանն ուղղված ուսուցումը արժեքների ձևավորմանը միտված կրթությամբ լրացնելու խնդիրը: Արժեքների շարքում կարևոր տեղ են զբացեղնում բարոյական արժեքները, որոնք ընկած են անձնային և հասարակական փոխհարաբերությունների հիմքում: Բարոյական արժեքների ձևավորման և, ընդհանրապես, բարոյական դաստիարակության հիմնահարցը տարբեր ժամանակներում գտնվել է փիլիսոփաների, մանկավարժների, կրթության կազմակերպմամբ զբաղվող գործիչների ուշադրության կենտրոնում: Մի շարք փիլիսոփաներ' Սոկրատեսը, Արիստոտելը, Օգոստինոս Երանելին, Թ. Աքվինացին, Թ.Աորը, Սպինոզան, Ի.Կւսնտը, Ա.Ֆոյերբախը և ուրիշներ, բարոյական դաստիարակությանը նվիրված հարցերը քննարկել են իրենց փիլիսոփայական, բարոյագիտական աշխատություններում: Քննարկվող խնդրին հատուկ ուշադրություն են դարձրել անվանի մանկավարժներ Յան Ամոս Կոմենսկին, Զ.Աոքը, Հ.Պեստալոցցին, Ի.<երբարտը, Կ. Ուշինսկին, Ա.Աակարենկոն և այլք: Այս շարքում տեղ են զբաղեցնում նաև հայ մանկավարժներ Անանիա Շիրակացին, Գրիգոր Մագիստրոսը, Ներսես Շնորհալին, Գրիգոր Տաթևացին, Առաքել Այունեցին, Պաղտասար Դպիրը, հյ.Աբովյանը, ՄՄւսնդինյւսնը, Ռ.Պերպերյանը, Հ.Հինդլյանը Հ.Քարամյսւնը Ա.Բայանը, ՅուԱմիրջանյանը և ուրիշները: Ներկա շրջանում հանրակրթությունում սովորողների բարոյական արժեքների ձևավորման, բարոյական դաստիարակության հարցերը իրենց հետազոտություններում են ընդգրկել Զ. Վեստ-Բուրնհեմը, Վ.Բալակրիշնան, Ն.Աուդակովը, Ի.Մոսկալենկոն, Ա. Ռ-յւսբչևս կայան, 3ւս.3ակուբսոնը, Ռ.Փիթերսը, Մ.Մանուկյւսնը, ԼԱսատրյանը, Ա. Թովտւզյւսնը, <.Միքայելյանը և այլք: Կան նաև կազմակերպություններ (1^1<, £11-111^ և այլն), որոնց հիմնական առաքելությունն է օժանդակել հանրակրթական ուսումնական հաստատություններին' նրանց տրամադրելով բարոյական արժեքների ձևավորմանը նպաստող նյութեր: Սակայն այս ուղղությամբ կատարվող հետազոտությունների մեծ մասը կիրառելի է միայն «Բարոյագիտություն» կամ «Բարոյական կրթություն» ուսումնական առարկաների դասավանդման գործընթացում, ինչն իրականացվում է մի շարք երկրներում: Մեր երկրի հանրակրթական դպրոցներում բարոյագիտության վերաբերյալ որոշ նյութեր առկա են 8-րդ դասարանի «Հասարակագիտություն» ուսումնական առարկայի առանձին բաժնում և 10-րդ դասարանի «Բարոյագիտություն» ընտրովի դասընթացում: Բնական է, որ հանրակրթական դպրոցի սովորողների բարոյական արժեքների ձևավորումը պետք է սկսել հենց առաջին դասարանից: Այս դեպքում խնդրի լուծման հիմնական ճանապարհը հանգում է հանրակրթական առարկաների դասավանդման ընթացքում բարոյական արժեքների ձևավորմանը, ինչն ամրագրված է ՀՀ պետական և առարկայական չսւվտրոշիչներով: Հարկ է նկատել, որ բարոյական արժեքների ձևավորման նման հնարավորությունը կազմում է հանրակրթական դպրոցի յուրաքանչյուր ուսումնական առարկայի կրթական ներուժի կարևոր մասը, իսկ այդ ներուժի բացահայտումը, հանրակրթության մեջ դրա ներդրման իրականացումն այսօր կրթության առջև կանգնած առանցքային հիմնահարցերից մեկն է: Հանրակրթական դպրոցի առարկայական բնագավառների մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում «Մաթեմատիկան»: Այն մեծ նշանակություն ունի իր կիրառական նշանակությամբ, սովորողների մտածողության, հոգեկան այլ գործընթացների, աշխարհայացքի ձևավորման և այլ գործառույթներով: Միևնույն ժամանակ, նշված բնագավառի ուսումնական առարկաները, մայրենի լեզվի հետ միասին, դասավանդվում են հանրակրթական դպրոցի բոլոր դասարաններում և բարոյական արժեքների ձևավորման լայն հնարավորություն են ստեղծում: Հետևապես, մաթեմատիկայի դասավանդման միջոցով սովորողների բարոյական արժեքների ձևավորումը պետք է դիտել որպես դաստիարակության կարևորագույն խնդիր, ինչը կարևորվում է նաև մեթոդական գրականության մեջ: Մաթեմատիկայի ուսուցումն ունի ինչպես բարոյական դրական (բարու, արդարության, արժանապատվության և այլն), այնպես էլ բացասական (անարդարության, նախանձի, մեծամտության, անհանդուրժողականության և այլն) արժեքների ձևավորման մեծ ներուժ: Հետևաբար, մաթեմատիկայի ուսուցման գործընթացում սովորողների բարոյական դրական արժեքների ձևավորման և բացասական արժեքների արմատավորման կանխարգելման հիմնահարցը ստանում է առաձնակի կարևորություն: Մյուս կողմից ներկա շրջանում հանրակրթական դպրոցների ուսուցիչների ստվար մասը իրենց մասնագիտական կրթությունը ստացել է ավտորիտար կրթական մոտեցումների պայմաններում և հեռու է հումանիստական կրթության ներկա պահանջների, մասնավորապես բարոյական արժեքերի ձևավորման անհրաժեշտության գիտակցությունից: Այդ պատճառով մեզանում հաջողություն չեն ունենում մաթեմատիկայի ուսուցման գործընթացի միջոցով բարոյական արժեքների ձևավորմանն ուղղված հատուկենտ փորձերը: Բացի այդ, ՀՀ մաթեմատիկայի ներկայիս ուսուցիչները չունեն համապատասխան պատրաստվածություն' իրականացնելու բարոյական արժեքների ձևավորման աշխատանքներ: Խնդիրը դժվարանում է նաև նրանով, որ բացակայում են ինչպես համապատասխան ուսումնամեթոդական նյութեր, այնպես էլ մաթեմատիկայի դասի բարոյական արժեքների ձևավորմանն ուղղված մեթոդական մշակումներ: Հարկ է նշել, որ բարոյական արժեքների ձևավորմանգործում մաթեմատիկայի կրթական ներուժի բացահայտման ուղղությամբ վերջին շրջանում կատարված աշխատանքները հիմնականում ունեն տեսական բնույթ և ուսուցչին նման արժեքների ձևավորման կոնկրետ հնարավորություններ չեն տալիս, և ինչպես այս, այնպես էլ մյուս արժեքների ձևավորման ուղղությամբ կոնկրետ գործնական ուղիների բացահայտումը և մեթոդական հանձնարարականների մշակումը նույնպես հանրակրթական դպրոցի առջև կանգնած արդիական կարևոր խնդիր է: Այսպիսով, հրատապ է դառնում մի կողմից բարոյական արժեքների ձևավորման ուղղությամբ հանրակրթական դպրոցի «Մաթեմատիկա» բնագավառի ուսումնական առարկաների կրթական ներուժի բացահայտումը, դրանց բովանդակության մեջ բարոյական արժեքներին նվիրված նյութերի ներառումը կամ ավելացումը, և դրա ուսուցումը իրականացնող ուսուցչի պատրաստումը, մյուս կողմից արժեկողմնորոշիչ ուսուցմանն ուղղված ուսումնամեթոդական նյութերի պատրաստումը և ուսուցման համապատասխան մեթոդիկայի մշակումը: Ասվածը բավարար է ապացուցելու համար ատենախոսության թեմայի արդիականությունը: Общеобразовательная школа является важнейщим звеном нравственного воспитания учащихся, формирования нравственных ценностей. Основное средство решения этой задачи – школьные учебные дисциплины, их преподавание. Математика является одним из основных учебных дисциплин общеобразовательной школы и тесно связана с духовным миром человека и поэтому может успешно решать поставленную задачу. Поэтому выявление образовательного потенциала математики по формированию нравственных ценностей необходимо рассматривать в качестве важнейшей задачи воспитания, что подчеркивается и в методической литературе и важно в контексте гуманистических тенденций математического образования. С другой стороны, большая часть сегодняшних учителей математики РА не имеет соответствующей подготовки для выполнения работ по формированию нравственных ценностей. Задача усложняется также тем, что отсутствуют как соответствующие учебно-методические материалы, так и методические разработки по формированию нравственных ценностей на уроке математики. Выявление конкретных практических путей для формирования тех или иных нравственных ценностей, разработка методических рекомендаций - важная, актуальная проблема, стоящая перед общеобразовательной школой. Таким образом, с одной стороны, необходимо выявление образовательного потенциала учебных предметов области «Математика» общеобразовательной школы в направлении формирования нравственных ценностей, включение или добавление в их содержание материалов, посвященных нравственным ценностям и подготовке учителя, осуществляющего его преподавание, а с другой стороны, создание учебно¬методических материалов, направленных на ценностно-ориентированное обучение и разработка соответственной методики обучения. Разработка эффективных путей формирования нравственных ценностей у учащихся общеобразовательной школы в процессе преподавания математики.изучить работы, выполненные по выявлению образовательного потенциала математики в формировании нравственных ценностей,выявить отечественный и зарубежный опыт формирования нравственных ценностей в процессе обучения математике, указать пути, способствующие формированию конкретных нравственных ценностей учащихся в процессе обучения математике, создать систему математических задач, посвященных формированию нравственных ценностей, разработать практические подходы формирования нравственных ценностей в процессе обучения математике. Научная новизна исследования. Проанализирован и углублен прошлый и настоящий отечественный и зарубежный опыт в направлении выявления образовательного потенциала математики в области формирования нравственных ценностей. Указаны пути для осуществления формирования основных нравственных ценностей учащихся в процессе обучения математике. Составлена система задач, направленных на формирование нравственных ценностей учащихся в процессе обучения математике. Разработаны эффективные подходы формирования нравственных ценностей в процессе обучения математике. Теоретическое значение исследования. Исследование углубляет и расширяет изучение задачи выявления образовательного потенциала учебной области «Математика» общеобразовательной школы в формировании нравственных ценностей, указывает новый путь осуществления гуманистического образования посредством обучения математике, делает более понятной сущность вопроса формирования нравственных ценностей в процессе обучения математике. Оно может способствовать осуществлению исследований, направленных на формирование иных ценностей в процессе обучения математике и послужить основой для выполнения подобных исследований в других отраслях общеого образования. Практическое значение исследования. Результаты исследования могут быть применены в практике общеобразовательной школы, во время рабочей деятельности учителей, в системе подготовки и переподготовки учителей математики, а также во время создания учебно-методической литературы, общеобразовательных и вузовских учебников, планирования уроков, организации курсов. Апробация результатов исследования. Апробация исследования проводилась на кафедре математики и методики ее преподавания АГПУ им. Х.Абовяна, в базовой высшей школе-колледже АГПУ им. Х.Абовяна, в основной школе им. Нерсисяна N6 Вагаршапата, в средней школе села Артимет (область Армавир). Основные положения исследования периодически докладывались на международных, межрегиональных и республиканских научных конференциях РА, РФ, на научно-методических семинарах кафедры математики и методики ее преподавания. Диссертация состоит из введения, двух глав, заключения и списка использованной литературы (176 наименований). В работе содержатся 9 таблиц, 17 диаграмм, общий объем составляет 145 компьютерных страниц. В диссертацию также включены 5 приложений – объемом 29 страниц. Основные результаты диссертации представлены в 17 опубликованных статьях. Dissertation for the scientific degree of Candidate of Pedagogical Sciences in specialty 13.00.02 - Methods of Teaching and Educating'' (Mathematics). The defense of the dissertation will take place on 25 September, 2019 at 1200 at the session of the Special Board 020 “Pedagogy” SCC (Supreme Certifying Commettee) at Armenian State Pedagogical University after Khachatur Abovyan. Address: 17 Tigran Mets ave., 0010, Yerevan. The relevance of the research. Comprehensive school is the most important link in the moral education of students, the formation of moral values. The main means of solving this problem are the school academic disciplines, their teaching. Mathematics is one of the main academic disciplines of comprehensive schools and is closely connected with the spiritual world of man, and therefore can successfully solve this task. Therefore, the identification of the educational potential of mathematics in the formation of moral values should be considered as one of the most important task of education, which is emphasized in the methodological literature and important in the context of the humanistic tendences of mathematical education. On the other hand, most of today's teachers of mathematics in RA don’t have the appropriate training to carry out work on the formation of moral values. The task is also complicated by the fact that there are no relevant teaching materials and methodological developments in the formation of moral values in a mathematics lesson. Identification of specific practical ways for the formation of certain moral values, the development of guidelines is also the most important, urgent problem facing the secondary school. Thus, on the one hand, it becomes urgent to identify the educational potential of school subjects in the Mathematics field of a general education school towards the formation of moral values, including or adding to their content materials on moral values and the preparation of the teacher teaching it, and on the other hand, the preparation of teaching materials aimed at value-oriented training and the development of appropriate teaching methods. The aim of the research is the development of effective ways of forming moral values in secondary school students in the teaching process of Mathematics. The objectives of the research are To study the works performed in the direction of identifying the educational potential of mathematics in the formation of moral values, to identify domestic and international experience in the formation of moral values in the teaching process of Mathematics, identify ways that contribute to the formation of specific moral values of students in the teaching process of Mathematics, create a system of mathematical problems devoted to the formation of moral values, develop practical approaches to the formation of moral values in the teaching process of Mathematics. The scientific novelty of the research. The international and past also present national experience in the direction of identifying the educational potential of Mathematics in the formation of moral values is analyzed and deepened. The ways for the formation of the basic moral values of students in the teaching process of Mathematics are indicated. A set of tasks aimed at forming the moral values of students in the teaching process of Mathematics has been drawn up. The effective approaches to the formation of moral values through the teaching process of Mathematics are developed.The present research deepens and expands the study of the task of identifying the educational potential of the comprehensive course of Mathematics in the formation of moral values, points out a new way of implementing humanistic education through teaching.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Формирование нравственных ценностей в процессе обучения математике. Formation of moral values in the teaching process of mathematics.
      Uncontrolled Keywords: Енокян Анаит Вардановна, Enokyan Anahit Vardan
      Subjects: Pedagogy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 21 Nov 2019 15:20
      Last Modified: 31 Jan 2020 10:08
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10768

      Actions (login required)

      View Item