Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Արիլամինոպրոպիոնաթթվի ածանցյալները՝ որպես ոչ ստերուդային հակաբորբոքային դեղերի ստեղծման հեռանկարային աղբյուր

Գրիգորյան, Սոնա Հայկազի (2019) Արիլամինոպրոպիոնաթթվի ածանցյալները՝ որպես ոչ ստերուդային հակաբորբոքային դեղերի ստեղծման հեռանկարային աղբյուր. PhD thesis, Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարան.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (3547Kb) | Preview

      Abstract

      Հակաբորբոքային և ցավազրկող ակտիվությամբ օժտված նոր դեղերի հայտնաբերումը և զարգացումը շարունակում է մնալ ժամանակակից բժշկագիտության զարգացման արդարացված ուղղություններից ինչը թելադրվում է մի կողմից ամբողջ աշխարհում ցավով և բորբոքումով ուղեկցվող հիվանդությունների աճով (Cartwright J. et al., 2019), իսկ մյուս կողմից' այս խմբի առկա դեղերին բնորոշ բավական հաճախ գրանցվող կողմնակի ազդեցություններով (Kashfi Khosrow 2017, Al-Shidhani A. et al., 2015): Հատկապես արագ է աճում բժշկության գրեթե բոլոր ոլորտներում կիրառում գտած ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերի (ՈՍՀԲԴ) ընտրանին (Rigas B. and Tsioulias G. 2015): Սակայն այս դեղերը զուրկ չեն մի շարք լուրջ կողմնակի ազդեցություններից: Ավելին, քրոնիկ ցավով տառապող հիվանդների մոտ ՈՍՀԲԴ-երի երկարատև կիրառումից կարող է զարգանալ աղեստամոքսային համակարգի (ԱՍՀ) և երիկամների ախտահարումներ, ինչպես նաև մեծանալ արյունահոսությունների հավանականությունը (Ho K. et al., 2018): Այս ամենը անհերքելիորեն հիմնավորում է արդյունավետ և հնարավորինս անվտանգ ՈՍՀԲԴ-երի ստեղծման նոր ուղիների բացահայտման, ուսումնասիրման և դրանց ռացիոնալ կիրառման արդիականությունը: Նոր ՈՍՀԲԴ-երի ստեղծման ժամանակակից կարևոր ուղղություններից են հանդիսանում ազոտի օքսիդ ձերբազատող դեղերի (Reginato Marcelo Mota et al., 2018), խոլինոպաշարիչ-ՈՍՀԲԴ-երի և ֆոսֆատային - ՈՍՀԲԴ-երի ստեղ¬ծումը (Suthar Տհ. and Sharma M., 2016): Հատկապես հեռանկարային է համարվում N0 ձերբազատող ՈՍՀԲԴ-երի շարքը, քանի որ լրացուցիչ ազոտի ատոմի առկայությունը ապահովում է կողմնակի ազդեցությունների ավելի թույլ արտահայտվածություն (Aisa M. et al., 2018): Վերջին տարիներին որպես նոր դեղերի ստեղծման աղբյուր մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները: Վեր¬ջիններս համաձայն գրականության տվ|ւսլների օժտված են բազմազան կենսաբանական ազդեցություններով, ներառյալ հակաբորբոքային, հակասնկա¬յին, հակաքաղցկեղային և այլն (Fipke M. and Vidal R., 2016): Այս ամենը հիմք է հանդիսանում դիտարկելու ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները նաև որպես նոր, բարձր դեղաբանական ակտիվություն ցուցաբերող, հակաբորբոքային և ցավազրկող հատկությամբ օժտված դեղերի ստեղծման հեռանկարային աղբյուր: Նման մոտեցման համար հիմք են հանդիսանում նաև էնդոգեն ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների (օրինակ ԳԱԿԹ-ի) հիման վրա ստեղծված ցավազրկող դեղերը, ինչպիսիք են Գաբագամման, Պրեգաբալինը և այլն, որոնք ցուցաբերել են բարձր կլինիկական արդյունավետություն նեյրոպաթիկ ցավի բուժման ժամանակ (Kumru H. etal., 2018, Tovar-Gudino E. etal., 2018): Այս ամենը հիմք հանդիսացավ հետազոտությունների համար ընտրելՀՀ ԳԱԱ “Հայկենսատեխնոլոգիա՚՚գիտաարտադրական կենտրոնում սինթեզված 2-արիլպրոպիոնաթթվի ածանցյալներ հանդիսացող ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները NPAA-34 (Տ(+)-2-ամինո-3-(բենզիլւսմինո)պրոպիոնւսթթու), NPAA- 35 (ք5(-)-2-ամինո-3-(բենզիլամինո)պրոպիոնաթթու), NPAA-36 (Տ(-)-2-ամինո-2- մեթիլ-3-ֆենիլպրոպիոնաթթու), NPAA-38 (Տ(-)-2-ւսմինո-3-(4՚-ֆւոոր)ֆենիլ-պրո- պիոնաթթու): Նշված ամինաթթուները նախ և առաջ իրենց կառուցվածքով միանգամայն բավարարում են նույն շարքի ՈՍՀԲԴ-երի կառույցւսկտիվություն կապի պահանջներին (El-Said Sherif Y. and Gouda M., 2014): Բացի այդ, դրանց ցիկլօքսիգենազ (ՏՕԳ) ֆերմենտի հետ կապվելու ունակության ուսումնասիրումը (Zhamharyan A.G. et al., 2014) ցույց է տվել, որ այս ամինաթթուները բարձր խնամակցություն են ցուցաբերում թե' 30Գ-1-ի և թե' 30Գ-2-ի նկատմամբ: Եվ վեջապես, այս միացությունների մոլեկուլում՝ արիլպրոպիոնաթթվի ածանցյալ հանդիսացող ՈՍՀԲԴ-երի հայտնի դեղերի համեմատ, առկա է հավելալ ամինո խումբ, որը նվազեցնում է միացության թթվային հատկությունները, ինչը հիմք է հանդիսանում ակնկալելու կողմնակի ազդեցությունների ավելի թույլ արտահայտվածություն (Shah K. et al., 2017): Հետազոտության նպատակն է ուսումնասիրել սինթետիկ ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները որպես նոր ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերի ստեղծման հեռանկարային աղբյուր: Հետազոտության նպատակի իրականացման համար կատարվել է արիլպրոպիոնաթթվի ածանցյալ հանդիսացող թվով 4 ամինաթթուների' NPAA- 34, NPAA-35, NPAA-36, NPAA-38. հակաբորբոքային ակտիվության ուսումնասիրում' քսիլոլով մակածված առնետների ականջների սուր բորբոքման փորձարարական մոդելում, հականոցիցեպտիվ ակտիվության ուսումնասիրում առնետների պոչի հետձգման «tail-flick» թեստում, ցիտոտոքսիկության որոշում հոսքային ցիտոմետրիայի (flow cytometry) մեթոդով, in vitro պայմաններում արյան մեջ բորբոքման գործընթացի մարկեր հանդիսացող ցիտոկինների ձերբազատման գործընթացի ուսումնասիրում իմունոֆերմենտային վերլուծության ELISA մեթոդով, հակաօքսիդանտային ակտիվության ուսումնասիրում' քսիլոլով մակածված առնետների ականջների հյուսվածքում ՄԴԱ-ի պարունակության որոշմամբ, խոցածին հատկությունների ուսումնասիրում սուր խոցագոյացման փորձարարական մոդելում, հակաագրեգանտային ակտիվության ուսումնասիրում ADP մակածված թրոմբոցիտների ագրեգացիայի մոդելում: Հետազոտության գիտական նորույթը: Բացահայտվել է, որ. 2-արիլպրոպիոնաթթվի ածանցյալներ հանդիսացող ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները (NPAA-34, NPAA-35, NPAA-36, NPAA-38) օժտված են հականոցիցեպտիվ և հակաբորբոքային ակտիվություններով, առավել բարձր ակտիվությամբ օժտված NPAA-34 և NPAA-36 միացությունները ցուցաբերում են բորբոքման օջախում մալոնային դիալդեհիդի մակարդակը իջեցնելու հատկություն, հետազոտվող NPAA-34 և NPAA-36 ամինաթթուները in vitro պայմաններում խոչընդոտում են բորբոքման մարկերներ հանդիսացող և ՈՍՀԲԴ-երի կողմնակի ազդեցությունները պոտենցող ցիտոկինների ձերբազատումը, NPAA-34 և NPAA-36 ամինաթթուները in vitro պայմաններում ցուցաբերում են շատ թույլ արտահայտված ազդեցություն թրոմբոցիտների ազրեզացիոն գործընթացի վրա, NPAA-34-ի և NPAA-36-ի գրգռիչ ազդեցությունը ստամոքսի լորձաթաղանթի վրա 50 մգ/կգ դեղաչափով գրեթե բացակայում է, իսկ 100 մգ/կգ դեղաչափով ցուցաբերում է շատ թույլ արտահայտվածություն: Ուսումնասիրված ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների բացահայտված հակաբորբոքային և հակա¬նոցիցեպտիվ հատկությունները, թույլ արտահայտված կողմնակի ազդեցությունների հետ մեկտեղ կարող են հիմք հանդիսանալ առաջարկելու դրանց որպես հնարավորինս անվտանգ հակաբորբոքային և ցավազրկող դեղերի ստեղծման նոր աղբյուր: Բացահայտված և տարբեր բիոմարկերների որոշման հիման վրա հաս¬տատված հակաօքսիդանտային ազդեցությունը թույլ է տալիս ընդլայնել հետազոտված ամինաթթուների հնարավոր կիրառման ոլորտը: Ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների օրինակով լրացուցիչ ամինախմբի առկայության պայմաններում ներկայացված դեղաբանական ազդեցության առանձնահատկությունները հիմք են հանդիսանում զարգացնելու նոր օրինա¬չափություն ՈՍՀԲԴ-երի արիլպրոպիոնաթթվի ածանցյալների կառույց-ակտի- վություն կապի առկա դրույթներում:В экспериментальных условиях изучены противовоспалительное и антиноцицептивное действие небелковых аминокислот, являющихся произ¬водными ариламинопропионовой кислоты - ЫРАА-34 (5(+)-2-амино-3-(бензиламино-) пропионовая кислота), ЫРАА-35 ([?(-)-2-амино-3-(бензиламино-) пропионовая кислота), ЫРАА-36 (5(-)-2-амино-2-метил-3-фенилпропионовая кислота), ЫРАА-38 (5(-)-2-амино-3-(4'-фтор) фенилпропионовая кислота), с выявлением возможных механизмов их действия и оценкой характерных для нестероидных противовоспалительных средств (НПВС) побочных эффектов. При оценке противовоспалительного действия соединений-ЫРАА-34, ЫРАА-35, ЫРАА-36, ЫРАА-38 в дозе 10мг/кг в экспериментальной модели индуцированного ксилолом острого воспаления уха крысы выявлено, что наиболее высокой активностью обладает являющаяся энантиомером соединения ЫРАА-35 аминокислота ЫРАА-34, которая предотвращает процесс воспаления на 43,14%. Данные, полученные в тесте “ТаН-Аюк”, применяемом для оценки ноци- цепции, указывают на то, что все исследованные небелковые аминокислоты проявляют антиноцицептивную активность, превосходя аналогичное действие их структурного аналога - кетопрофена. В указанном тесте наиболее выраженный анальгетический эффект был зарегистрирован для ЫРАА-34 и ЫРАА-Зб. Мониторинг латентного времени отдергивания хвоста под действием указанных соединений показал, что для аминокислоты ЫРАА-34 максимальное увеличение порога чувствительности по сравнению с исходным уровнем отмечается на 90-й минуте введения препарата (на 54,88%). Максимальный процент роста латент¬ного времени отдергивания хвоста для соединения ЫРАА-36 был зарегистрирован на 60-й минуте, составляя 36,78% по сравнению с исходным уровнем. Полученные данные подтвердились принятым в литературе расчетом процента от максимально возможного эффекта. Небелковые аминокислоты с наиболее выраженным противовоспалительным и анальгетическим действием среди исследованных соединений - ЫРАА-34 и ЫРАА-Зб, были подвергнуты более детальному изучению с оценкой их цитотоксичности, влияния на количественные сдвиги маркеров воспаления (малоновый диальдегид (МДА), цитокины), антиагрегантной способности, а также характерной для НПВС возможной ульцерогенности. Применение метода проточной цитометрии позволило выявить, что соеди¬нения NPAA-34 и NPAA-36 в концентрации вплоть до 500 (jM лишены цитоток- си чного действия. Количественное определение МДА под действием исследуемых аминокислот в дозе 10мг/кг показало, что изученные соединения предотвращают избыточное накопление конечного продукта перекисного окисления липидов в очаге воспаления, что указывает на наличие у них антиоксидантной способности. Полученные результаты указывают на то, что противовоспалительное действие указанных соединений помимо их способности подавлять ЦОГ, может быть опосредовано также их антиоксидантным действием. Исследование влияния NPAA-34 и NPAA-36 на секрецию маркеров воспаления-IL-10 и IL-6, показало, что в отличие от известных НПВС арилпропионо- вого ряда, указанные соединения не понижают уровень IL-10 и не повышают количество IL-6, предотвращая возможное ослабление развиваемого подавлением ЦОГ противовоспалительного действия. Более того, исследуемые соединения лишены способности стимулировать секрецию TNF-a, чем ряд исследователей объясняют усугубление производными арилпропионовой кислоты вызванного подавлением ЦОГ раздражающего действия на слизистую оболочку ЖКТ. Оценка раздражающего действия NPAA-34 и NPAA-36 на слизистую оболочку желудка в модели острой экспериментальной ульцерогенности показала, что введение исследуемых амонокислот per os в дозах 50 и 100 мг/кг не сопровождается видимыми повреждениям слизистой оболочки желудка.Anti-inflammatory and antinociceptive properties of the following new synthetic, arylpropionic acid derivative non-protein amino acids were studied and evaluated under experimental conditions: NPAA-34 (S(+)-2-amino-3- (benzylamino)propionic acid), NPAA-35 (R(-)-2-amino-3-(benzylamino)propionic acid), NPAA-36 (S(-)-2-amino-2-methyl-3-phenylpropionic acid), NPAA-38 (S(-)-2- amino-3-(4'-flourine)phenylpropionic acid).The experiments revealed their possible mechanisms and assessed side effects typical to the non-steroid anti-inflammatory drugs (NSAIDs). When evaluating the anti-inflammatory effect of NPAA-34, NPAA-35, NPAA-36, NPAA-38 compounds at a dose of 10 mg/kg in the experimental model of the rats’ ear acute inflammation induced by xylene, it turned out that NPAA-34 (S- enantiomer of NPAA-35) exhibits a higher activity which prevents the inflammatory process by 43,14%. The data, derived from the “tail-flick” test of nociception assessment, point out that all studied non-protein amino acids exhibit antinociceptive activity exceeding the similar effect of the structurally analogue ketoprofen. In the above test NPAA-34 and NPAA-36 show more expressive analgesic effect. Under the effect of NPAA-34, the tail-flick latency increases, and exceeds the baseline value by 54,88% at 90th minute of injection, in case of NPAA-36 the same index was 36,78% at the 60th minute of injection. The derived data are also confirmed by calculation of percentage of maximum possible effect (MPE). Non protein amino acids (NPAA-34, NPAA-36) with more expressive anti-inflammatory and analgesic effect became subject of more detailed studies - investigation of their cytotoxicity, the ability to prevent quantitative changes of inflammatory markers (MDA, cytokines), as well as their antiaggregant and probable ulcerogenic potential. Flow cytometry method results showed, that NPAA-34 and NPAA-36 amino acids are free of cytotoxic effect in case of 500 |jM concentration. The quantitative determination of MDA, under the effect of 10mg/kg dosage of studied amino acids, showed that these compounds prevent accumulation of malondialdehyde - end product of lipids peroxidation in the inflammatory area, pointing out their antioxidant activity. The derived results confirm that the anti- inflammatory effect of the mentioned compounds, besides their ability to inhibit the COX, could be mediated by their antioxidant properties as well. The study of NPAA-34 and NPAA-36 effect on the release of inflammatory markers IL-10 and IL-6 showed that, unlike well known arylpropionic acid derivative NSAIDs, they do not decrease the level of IL-10 and consecuently do not increase the quantity of IL-6 in the result of which they do not cover the progress of anti¬inflammatory effect due to COX inhibition. Moreover, the studied compounds do not contribute to the release of TNF-a, whereby, some researchers explain the irritative effect of arylpropionic acid derivatives on the gastrointestinal tract mucosa due to the blockage of cyclooxygenase. The evaluation of NPAA-34 and NPAA-36 ability to irritate the gastric mucosa in case of their administration at a dose of 50 and 100mg/kg per os showed that these compounds do not lead to prominent alterations of gastric mucosa. The evaluation of antiaggregant activity of studied amino acids in the test of platelets aggregation induced by ADP showed that these compounds do not demonstrate significant effect on the process of platelets aggregation, which means that the possibility of bleedings expected from these compounds should be poor. Thus, the conducted research forms the basis to propose non-protein amino acids which are new synthetic derivatives of arylpropionic acids, as an perspective source for creation of new non-steroid anti-inflammatory drugs.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Перспектива создания нестероидних противовоспалительных препаратов на основе производных ариламинопропионовой кислоты. Arylaminopropionic acid derivatives as perspective source for design of non-steroid anti-inflammatory drugs.
      Uncontrolled Keywords: Григорян Сона Айказовна, Grigoryan Sona Haykaz
      Subjects: Medicine
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 22 Nov 2019 14:46
      Last Modified: 13 Feb 2020 10:04
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10774

      Actions (login required)

      View Item