Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի կառավարման գործընթացի զարգացման տեխնոլոգիան Հայաստանի Հանրապետությունում

Գևորգյան, Հայկուհի Խաչիկի (2018) Մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի կառավարման գործընթացի զարգացման տեխնոլոգիան Հայաստանի Հանրապետությունում. PhD thesis, ՀՀ ԿԳ նախարարություն. Երևանի պետական համալսարան.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb)
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (2010Kb) | Preview

      Abstract

      Հայաստանի անկախացումից հետո երկրում իրականացվող համակարգային փոփոխությունների շնորհիվ ձևավորվող ազատ շուկայական տնտեսությունը թելադրեց բնակչության կայուն զբաղվածության համար նոր մոտեցումներ ու պահանջներ: Բնակչության, հատկապես' երիտասարդների շրջանում գործազրկության բարձր մակարդակի, տնտեսապես ոչ ակտիվ երիտասարդների թվի աճի մասին վիճակագրական ցուցանիշները զուգորդվում են իրավիճակային այնպիսի հիմնախնդիրների հետ, ինչպիսիք են հանրապետությունում մասնագիտական կրթության և աշխատաշուկայի խիստ անհավասարակշռությունը, տնտեսության անկայունությունը, «ծերացած» և «ծնվող» մասնագիտությունները, մասնա¬գետների առաջարկի և պահանջարկի անհամապատասխանությունը և այլն: Այսօր արագ զարգացող տեխնոլոգիաների դարաշրջանում, առավել կարևորվում է անձի շարունակական զարգացումը' աշխատաշուկայում մրցու¬նակության և կայուն զբաղվածություն ունենալու: Այժմ ժամանակավրեպ է «մեկ մասնագիտություն ողջ կյանքի ընթացքում» սկզբունքը: Անձն անկախ տարիքից, սոցիալական և աշխատանքային կարգավիճակից իր ապագան գիտակցված կառուցելու կամ վերակառուցելու նպատակով հաճախ է կարիք ունենում մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի խորհրդատվության: Բարձրացված հիմնախնդիրների պատճառները էապես տարբեր են' տնտեսության գլոբալ փոփոխություններից մինչև հայ հասարակությանը բնորոշ կարծրատիպեր: Առանցքային խնդիրներից մեկը ողջ կյանքի ընթացքում անձի մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի կառավարման գործուն համա¬կարգի բացակայությունն է: Այս ուղղությամբ պետք է շեշտադրել հենց հիմնա- խնդրների համակարգային լուծումը, քանի որ դրանց հիմքում մրցունակ աշխատուժի ձևավորումն է, ինչը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ գործը¬նթացը լինի շարունակական' ընդգրկելով անձի կրթության և զբաղվածության ապահովման բոլոր մակարդակները: Սույն ատենախոսության թեման արդիական է, պահանջում է բազմակողմանի դիտարկում, իրավիճակի օբյեկտիվ ուսումնասիրություն, հիմնական եզրակացությունների վրա հիմնված գործընթացի զարգացման մոդելների նախագծում և աշխատանքների իրականացման արդյունավետ տեխնիկաների առաջադրում: Հետազոտության նպատակը: Հետազոտության նպատակն է արդի մարտահրավերներին ընդառաջ Հայաստանի Հանրապետությունում անձի մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի կառավարման գործընթացի զարգացման հնարավորությունների բացահայտումը, համապատասխան տեխնոլոգիայի և դրա իրականացման մոդելի մշակումը: Ելնելով հետազոտության նպատակից' հետազոտության ընթացքում դրվել են հետևյալ հիմնական խնդիրները. ուսումնասիրել անձի մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի կառավարման համակարգերի և ծառայությունների միջազգային առաջավոր փորձն ու զարգացման միտումները, նախագծել ՀՀ-ում անձի' իր ողջ կյանքի ընթացքում մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի կառավարման գործընթացի տեխնոլոգիան, տեխնիկաները և դրանց կիրառման հնարավորությունները, ստեղծել անկախ տարիքից և սոցիալ-աշխատանքային կարգավիճակից անձի մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի կառավարման գործընթացի մոդել, մշակել գործընթացի մշտադիտարկման և գնահատ¬ման տեխնոլոգիա, ըստ թիրախային խմբերի ծառայությունների նկարագրեր, առաջարկված տեխնոլոգիան փորձնական կիրառել աշխատանքի ընթացքում ընտրանքային թիրախների հետ, և գնահատել դրանց ազդեցությունն ու արդյունավետությունը, վերլուծել մոդելի ներդրման խոչընդոտներն ու հիմնախնդիրները, առաջադրել դրանց հաղթահարման ուղիներ, բացահայտել Հայաստանում կրթության և զբաղվածության ոլորտներում առաջարկվող տեխնոլոգիայի և մոդելի ներդրման հնարավորությունները ենթակառուցվածքային, գործառնական և իրավական տեսանկյուններից, որպես մասնագիտական կողմնորոշման համակարգի կայուն զարգացման նախադրյալ և հեռանկարային մոտեցում դիտարկել ոլորտի գիտահետազոտական հնարավորությունները և նշանակությունը: Ներկայացվում է Հայաստանի Հանրապետությունում մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի կառավարման գործընթացի մի տեխնոլոգիա, որի հիմքում անձն է անկախ տարիքից ու սոցիալ-աշխատանքային կարգավիճակից, ֆորմալ կրթության և կրթությունից դուրս տարբեր համակարգերում նրա հետ անցկացվող ծառայությունները, որոնք ուղղված են անձի կոմպետենտությունների զարգացմանը: Նորովի է ներկայացվում մասնագիտական կողմնորոշման մեթոդաբանությունը որպես գիտություն. կարևորվում են շարունակական այն գործընթացները, որոնք ուղղված են կյանքի ընթացքում մարդու ստանձնած աշխատանքային դերերի ձևավորմանը, դրանց հաջորդականության ու բազմազանության ապահովմանը: Մասնագիտական կողմնորոշումը դիտարկվում է որպես դաստիարակության բաղկացուցիչ: Մասնագիտական կողմնորոշման գործընթացում շեշտադրվում է անձի առանցքային, շուկայամեդ, մասնավորապես' միջանձնային հաղորդակցման, ձեռներեցության (նորարարական մտածողություն և նախաձեռնողականություն) և այլ հմտությունների զարգացումը: Բացահայտվել է անձի մասնագիտական կողմնորոշման և ինքնորոշման, կարիերայի պլանավորման էական դերն անհատի ինքնիրացման, աշխատաշուկայի լարումը մեղմելու և գործազրկության կրճատման հարցում: Պաշտպանության են ներկայացվում հետևյալ հիմնական դրույթները Մասնագիտական կողմնորոշումը որպես ծառայություն անավարտ է, եթե այն չի շարունակվում և համադրվում անձի կարիերայի ուղղորդման, պլանավորման և կառավարման աշխատանքներով: Մասնագիտական կողմնորոշումը և կարիերայի կառավարումը դիտարկվում են ոչ միայն որոշակի տարիքային խմբի համար իրականացվող ծառայություն, այլ շարունակական գործընթաց, որն առնչվում է բոլորին' կյանքի տարբեր փուլերում: Արդի շուկայական հարաբերություններով և աշխատաշուկայի արագ փոփոխվող պահանջարկով պայմանավորված' մասնագիտության ընտրությունը մեկանգամյա և անվերափոխելի որոշում չէ: «Մեկ մասնագիտություն ողջ կյանքի ընթացքում» սկզբունքը սահմանափակում է անձի մրցունակությունն աշխատաշուկայում: Մասնագիտական կողմնորոշման գործընթացը ֆորմալ կրթական համակարգում դաստիարակության բաղկացուցիչ է: Անձի մասնագիտական ինքնորոշման, մասնագիտության գիտակցված ընտրության ու կարիերայի արդյունավետ կառավարման հիմքում դիտարկվում են ոչ միայն տեղեկատվախորհրդատվական ծառայություններն, այլև անձնային աճն ու առանցքային կոմպետենտությունները (լինել արդյունավետ հաղորդակցվող, ձեռներեց, նորարար և ստեղծարար, ճկուն, փոփոխություններին հարմարվող և այլն): Մասնագիտության գիտակցված ընտրությունը և կարիերայի արդյունավետ կառավարումը դրական ազդեցություն ունեն աշխատաշուկայի անհավասարակշռությունը մեղմելու, երիտասարդների տնտեսական ակտիվության և գործազրկության մակարդակի կրճատման հարցում: Սույն հետազոտության տեսական նշանակությունն այն է, որ ստացված տվյալները և դրանց հիման վրա կատարված եզրակացությունները և առաջարկությունները լրացնում են անձի մասնագիտական կողմնորոշման, ինքնորոշման և կարիերայի կառավարման տեսությունները: Աշխատանքում առկա տեսական դատողությունները կարող են օգտակար լինել տեսության հետագա զարգացումներում հիմք հանդիսանալ նոր հետազոտությունների համար: Հետազոտությունը, հիմնված լինելով հիմնականում եվրոպական առաջավոր և հաջողակ փորձերի վրա, բազային հիմք են հանդի¬սանում ՀՀ կառավարության կողմից այս ոլորտում իրականացվող քաղաքականության մշակման, զարգացման միտումները նախանշելու համար: Բացի այդ, հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել հիշյալ ոլորտի կադրերի վերապատրաստման գործընթացներում: Հետազոտության արդյունքներով մեր կողմից մշակված և հրատարակված «Մասնագիտական կողմնորոշման գործընթացի իրականացման տեխնոլոգիաներ» ուսումնամեթոդական ուղեցույցը և առարկայական ծրագիրը հաջողությամբ ներդրվել է մանկավարժական բարձրագույն կրթության մասնագիտությունների ուսուցման գործընթացում: Դպրոցականների մասնագիտական կողմնորոշման չափորոշիչն առաջարկվել է հանրակրթական հաստատություններում ներդնելու նպատակով: Միաժամանակ, առաջարկվում է ողջ կյանքի ընթացքում անձի մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի կառավարման գործընթացի տեխնիկա ըստ մակարդակների նկարագրելով վերջիններիս նպատակն ու խնդիրները, թիրախներն ու կառույցները, նաև ծառայությունների հիմնական տեխնիկաները: Հետազոտության արդյունքում մշակված տեխնոլոգիան և առաջարկվող մոդելը գործնականում կիրառվել է ընտրանքային թիրախների հետ աշխատանքում, գնահատվել են նախնական արդյունքներն ու ազդեցությունը: Այն կարող է ներդրվել հանրապետությունում մասնագիտական կողմնորոշման և կարիերայի կառավարման համակարգի տարբեր կառույցների մասնագետների կողմից որպես մեթոդական ուղեցույց' ծառայությունների իրականացման ընթացքում, ինչը խթան կհանդիսանա հանրապետությունում համակարգի զարգացման համար:Актуальность исследования. В условиях формирования свободных рыночных отношений в Армении экономика требует новых подходов к обеспечению устойчивой занятости населения. Высокий уровень безработицы, особенно среди молодежи, рост численности экономически неактивной молодежи сочетаются с такими проблемами, как несоответствие спроса и предложения профессионального образования к рынку труда, неустойчивая экономика, «устаревающие» и новые профессии и др. Ключевой проблемой является отсутствие системы профессиональной ориентации и управления карьерой на протяжении всей жизни. В этой связи нужно акцентировать внимание на системном решении проблем, так как в основе лежит формирование конкурентноспособной рабочей силы, которого можно достичь лишь в случае продолжительности процесса, который включает в себя все уровни обеспечения образования и занятости человека. Тема диссертации актуальна и требует разностороннего исследования, объективного изучения ситуации, проектирования моделей развития процессов, основанных на заключениях, выработки эффективных техник. Целью исследования является определение способов профессиональной ориентации личности и развития процесса управления карьерой в Республике Армения в контексте современных вызовов; разработка модели соответствующей технологии и ее реализации. Задачи исследования: Изучить международный передовой опыт и тенденции развития системы профориентации и управления карьерой личности и предоставления услуг. Разработать технологию, техники процесса профориентации и управления карьерой личности на протяжении всей жизни и возможности их применения. Создать модель профориентации и процесса управления карьерой личности, независимо от его возраста и социально-профессионального статуса, разработать технологию мониторинга и оценки, описать услуги по целевым группам. Провести экспериментальную апробацию предложенной технологии в выбранных целевых группах и оценить эффективность ее воздействия. Проанализировать проблемы и препятствия внедрения модели, выдвинуть пути их преодоления. Рассмотреть возможности внедрения предложенных технологии и модели в сферах образования и занятости населения РА в структурно-функциональном и юридическом аспектах. Рассмотреть научно-исследовательские возможности сферы как предпосылку для стабильного развития системы профориентации. Представлена технология профориентации и процесса управления карьерой в РА, в основе которой - личность, независимо от его возраста и социального- профессионального статуса, и все услуги, предоставляемые ей в различных системах формального образования и вне образования. Методология профориентации как наука представлена по-новому. Важность придается тем процессам, которые направлены на формирование рабочих ролей, обеспечения их последовательности и разнообразия на протяжении всей жизни. Профессиональная ориентация рассмотрена как составляющая воспитания.The Relevance of Research: After the gaining of independence in Armenia due to systemic changes in the country, the already formed free market economy dictated new approaches and demands for the sustainable employment of the population. Statistical indicators on high unemployment rate among the population, especially among youth, and the number of economically inactive young people are associated with situational problems such as the profound misbalance between vocational education and the labor market in the Republic, the economic instability, "aging" and the "newly born” professions, the discrepancy between the supply and demand of specialists and so on. One of the key issues during a person’s lifetime is the lack of effective cooperation and professional coordination. In this regard, it is necessary to focus on the systematic solution of such fundamental issues, a goodbasis for which serves the formation of a competitive labor force,which appears to be possible only when the process is continuous involving all of the levels of the person's education and employment. The topic of this thesis is relevant, necessitating multilateral monitoring, an objective study of the situation, developing amodeling of the process based on the key concepts and the promotion of effective techniques for the work. The aim of the research: The purpose of the research is to identify the opportunities for professional orientation and career development in the RA, to develop relevant technology and to design an implementation model during the period of the existence of the current challenges. to study the best international practices and trends in professional orientation and career management systems and services; to design technology, techniques and capabilities for professional orientation and career management processes throughout a person’s life in Armenia; to create a model of professional orientation and career management process regardless of the age and social status of the person, to develop process-monitoring and evaluation technology, according to target groups’ services description: to apply the proposed technology to the selected pilot targets and evaluate their effectiveness and productivity; to analyze the obstacles and issues of model introduction, propose ways to overcome them; to identify the possibilities of introducing the proposed technology and model in the spheres of education and employment in the RA from infrastructural, operational and legal perspectives; to consider research and prospects in the field as a prerequisite and prospective approach for the sustainable development of professional orientation system. The scientific novelty of the research: This research presents a technology of professional orientation and career manag¬ement applicable for the RA, which is based on personality, regardless of age, social and labor status, services in formal education and other systems outside of education that are directed towards the development of the person’s working competencies. Career orientation methodology as a science is introduced newly: It is of high importance continuous processes focusing on the formation of working roles in the lifetime ensuring their sequencing and diversity. Career orientation is viewed as a component of upbringing. The professional orientation process emphasizes the person’s key market-orientation in particular interpersonal communicative settings entrepreneurship (innovative thinking and initiative) and other skills are developed. The essential role of career planning in self-orientation and self-determination of a person, self-esteem, in mitigating the labor market and reducing unemployment has been revealed. The theoretical significance of the research is that the received data, conclusions and the recommendations based on them complete the theories of career orientation, self-determination and career management. The theoretical judgments presented in the work can be useful for the future development of theory and serve as basis for further research.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Технология процесса профессиональной ориентации и управления карьерой в республике Армения.The technology of professional orientation and career management process in republic of Armenia.
      Uncontrolled Keywords: Gevorgyan Haykuhi Khachik, Геворгян Айкуи Хачиковна
      Subjects: Pedagogy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 26 Dec 2019 16:42
      Last Modified: 07 Feb 2020 12:10
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/10787

      Actions (login required)

      View Item