Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Կենսածին տարրերի հոսքերի անթրոպոգեն տրանսֆորմացիան լեռնային էկոհամակարգերում և դրանց կանխատեսումը (Արագածի լեռնազանգվածի օրինակով)

Սաքոյան, Աստղիկ Գուրգենի (2012) Կենսածին տարրերի հոսքերի անթրոպոգեն տրանսֆորմացիան լեռնային էկոհամակարգերում և դրանց կանխատեսումը (Արագածի լեռնազանգվածի օրինակով). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Բուսաբանության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (681Kb) | Preview

    Abstract

    Լեռնային էկոհամակարգերում կենսածին տարրերի հոսքի անթրոպոգեն տրանսֆորմացիային վերաբերող ուսումնասիրություններն ունեն խիստ արդիական ուղղվածություն ոչ միայն գիտական, այլև գործնական տեսակետից, քանի որ գիտելիքների տվյալ ասպեկտից է կախված բնական ռեսուրսների օգտագործման աստիճանը և էկոլոգիական հետևանքների վերացումը: Լեռնային երկրների համար միջավայրի տրանսֆորմացիայի մասշտաբային անթրոպոգեն գործոնների թողած հետևանքներից մեկը լեռնամարգագետնային էկոհամակարգերի դեգրադացումն է: Անթրոպոգեն գործունեության զարգացման ընթացքում առաջին պլան են մղվում էկոհամակարգերի կառուցվածքի և ռեժիմի խախտման պրոբլեմները: Ներկայումս հանրապետության մի շարք լեռնազանգվածներում լարվածությունը հասել է այնպիսի աստիճանի, որ առավելագույնս մեծացել է նրանց էկոլոգիական ռիսկի գործոնը: Նման պայմաններում հողի բերրիության բնական վերականգնման արագությունը զգալիորեն զիջում է սննդանյութերի կորստին, որը հանգեցրել է լեռնամարգագետնային էկոհամակարգերի արդյունավետության անկմանը, հողերի ճմային շերտի քայքայմանը և էրոզիայի զարգացմանը: Լեռնամարգագետնային էկոհամակարգերի դեգրադացումը դեռևս լիովին հաշվի չի առնվում, սակայն անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ դեգրադացման հետևանքով վատթարանում են ոչ միայն հողի շատ հատկություններ և տեղի է ունենում դեհումիֆիկացում, այսինքն օրգանական նյութի պարունակության նվազում, այլ նաև խախտվում են կարևորագույն կենսածին տարրերի կենսաերկրաքիմիական ցիկլերը: Անթրոպոգեն ազդեցությամբ տեղի է ունենում էկոհամակարգերի հումուսային նյութերի վերաբաշխում, կարևորագույն սննդարար նյութերի կորստի մեծացում հիդրոլոգիական ցանց դրանց թափանցման միջոցով: Այդ գործընթացների էության բացահայտումը անհրաժեշտ է հետագայում դրանց զարգացման մասին պատկերացում կազմելու համար, իսկ տարրերի հոսքերի և դրանց փոփոխությունների ինտենսիվության քանակական գնահատականները դառնում են չափորոշիչներ՝ ինչպես էկոլոգիական խնդիրների լուծման, այնպես էլ առաջնային կենսաբանական արդյունավետության բարձրացման և կանխատեսումային գնահատականների համար: Աշխատանքի նպատակն է ուսումնասիրել լեռնային էկոհամակարգերում կենսածին տարրերի հոսքերի տրանսֆորմացիայի առանձնահատկությունները, դրանց կապը անթրոպոգեն գործունեության հետ և ստեղծել գիտական բազա, ուղղված դրանց էկոլոգիական վիճակի օպտիմալացման և առաջնային կենսաբանական արդյունավետության բարձրացման համար: Работа посвящена изучению особенностей трансформации потоков важнейших биогенных элементов в горных экосистемах и направлена на их оптимизацию (улучшение экологического состояния экосистем и повышение первичной биологической продуктивности) в условиях интенсивного антропогенного воздействия. Одним из масштабных антропогенных факторов трансформации среды для горного массива является деградация горнолуговых экосистем. В настоящее время в ряде горных массивов республики экологическое напряжение достигло таких пределов, что существует опасность экологического риска для высокогорных экосистем. В этих условиях скорость естественного восстановления почвенного плодородия значительно меньше, чем потери питательных веществ, что приводит к падению продуктивности горнолуговых экосистем, разрушению дернового слоя и развитию эрозии почв. В результате антропогенного воздействия, приводящего к деградации экосистем, не только ухудшаются многие свойства почв, но и происходит их дегумификация, нарушаются биогеохимические циклы важнейших питательных элементов (N, P, K), происходит перераспределение гумусовых веществ по экосистемам и поступление их в гидрологическую сеть. Исходя из этого нами рассмотрен широкий круг вопросов, связанных с трансформацией органического вещества и потока важнейших биогенных элементов (N, P, K), с интенсивностью и емкостью их миграций по высотным поясам горного массива, с потерями питательных элементов из почвы и построением модели с учетом их баланса. Выявить суть этих процессов необходимо для получения представления о дальнейшем их развитии, а количественные оценки потоков элементов и интенсивности этих изменений станут критериями для решения экологических задач, повышения первичной биологической продуктивности и для прогностических оценок. Исследования являются приоритетными, поскольку подобные комплексные работы с использованием лизиметрического метода, на основе системного подхода в республике выполняются впервые. This work covers a study of peculiarities of transformation of streams of the most essential biogenic elements in mountain ecosystems and is aimed to optimization of meadow-mountain ecosystems (improvement of ecological status of ecosystems and primary biological productivity) under conditions of intense man-made intervention. One of large-scale man-made environmental transformation factors for a mountain massif is degradation of mountain-meadow ecosystems. Presently, tension of a number of mountain massifs in the republic has reached the high-mountain ecosystem destruction levels. Under such conditions the soil fertility natural recovery rate is notably lower than loss of nutrients, this leading to deterioration of yielding capacities of mountain-meadow ecosystems, topsoil layer destruction and development of soil erosion. So far, soil degradation has not been estimated to the extent it deserves as the process of soil degradation entails deterioration of many properties, de-humidification, destruction of biogeochemical cycles of basic nutrients: nitrogen, phosphorus and potassium. One more essential role of soil organic matter in mountain ecosystems is that it both improves soils structure and favors organic and mineral acid extraction and cementation into water resistant aggregates. A man-made impact upon high-mountain meadows is seen not only in properties and water permeability of soils, a decrease of organic matter contents and destruction of biogeochemical cycles of basic nutrients, but also leads to transformation of biogenic element flow, re-distribution of humic substances per ecosystems and their penetration into hydrological network. With this purpose, considered was a wide scope of issues: the impact of infiltration and water retention properties of soils upon the balance of elements; nutrients removal from soil; intensity of biogenic element migration by altitudinal belts of mountain ecosystems; a prognostic assessment of the status of biogeochemical cyclisity of biogenic elements for the future with regard to annual losses. Understanding the core of such processes is necessary for understanding their further evolution, and quantitative assessments of flows of elements and intensity of such changes will serve as a criteria for management of ecological tasks, improvement of primary biological productivity and for prognostic assessments as well.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Антропогенная трансформация потоков биогенных элементов в горных экосистемах и их прогноз (на примере Арагацского горного массива). Antropogenic transformation of the stream of biogenic elements in mountain ecosystems and their prognosis (on the example of Aragats mountain massif).
    Uncontrolled Keywords: Сакоян Астхик Гургеновна, Astghik Sakoyan
    Subjects: Biology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Thesis Dissertations
    Date Deposited: 08 Dec 2015 16:31
    Last Modified: 22 Mar 2017 09:58
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/229

    Actions (login required)

    View Item