Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի խանությունների և Ռուսական կայսրության հարաբերությունները XVIII դարի երկրորդ կեսին

Մխիթարյան, Գոհար Ժորայի (2015) Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի խանությունների և Ռուսական կայսրության հարաբերությունները XVIII դարի երկրորդ կեսին. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արեվելագիտության ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1649Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (478Kb)

      Abstract

      Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի խանությունների և Ռուսական կայսրության XVIII դ. երկրորդ կեսի հարաբերությունների պատմության ուսումնասիրությունը կարևոր գիտական նշանակություն ունի Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ այսրկովկասյան ուղղության պատմական, աշխարհաքաղաքական, տնտեսական գործընթացների առավել խոր և համակողմանի ընկալման և ժամանակակից խեղաթյուրումների բացահայտման տեսանկյունից։ XVIII դ. երկրորդ կեսին Այսրկովկասը, մասնավորապես նրա հյուսիս-արևելյան հատվածը, վերածվել էր ռուս-իրանա-օսմանյան ռազմաքաղաքական շահերի բախման թատերաբեմի: Նադիր շահի մահից (1747 թ.) հետո նրա ստեղծած պետությունը տրոհվել էր կիսանկախ և ինքնուրույնության ձգտող պետական միավորների՝ խանությունների։ Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի խանությունները ինքնուրույն դիվանագիտական հարաբերություններ կառուցելու հնարավորություն էին ձեռք բերել: Նրանք ստիպված էին իրենց անվտանգությունն ու ինքնուրույնությունը պահպանել՝ դիմելով Իրանի տերության, Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների միջև խուսանավելու քաղաքականությանը: Թեմայի ուսումնասիրությունը փաստում է, որ ադրբեջանական պատմագիտության հայեցակարգը, համաձայն որի XVIII դ. երկրորդ կեսին Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի խանությունների միջև ավատատիրական պայքարը դիտարկվում էր որպես «Հյուսիս-արևելյան Ադրբեջանի» հողերի իբրև թե քաղաքական մեկ կենտրոնի շուրջը միավորման գործընթաց , իսկ «Ղուբայի խանություն» եզրույթը փոխարինվում էր «Հյուսիս-արևելյան Ադրբեջանի պետություն»-ով , որը չի համապատասխանում պատմական իրականությանը: Տարածաշրջանի էթնոքաղաքական պատկերի քննությունը արժևորում է թեմայի արդիականությունն ու հրատապությունը արևելակովկասյան ժողովուրդների, մասնավորապես լեզգիների և լեզգիախոս ժողովուրդների էթնոքաղաքական պատմության ուսումնասիրության համար։ Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի խանությունների XVIII դ. երկրորդ կեսի ներքաղաքական զարգացումների հետազոտությունը արդիական է խանությունների հայ բնակչության սոցիալ-իրավական կարգավիճակի ուսումնասիրության առումով՝ ընդգծելով թեմայի կարևորությունը նաև հայագիտության համար։ Ատենախոսության թեմայի համակողմանի վերլուծությունն արդիական է Հյուսիս-արևելյան Այսրկովասում ծավալվող զործընթացների, մասնավորապես Ռուսական պետության և Հյուսիս-արևելյան Այսրկովկասի խանությունների ռազմա-քաղաքական շահերի լուսաբանման և ժամանակակից աշխարհաքաղաքական զարգացումները ճիշտ գնահատելու համար։ Диссертация посвящена изучению истории отношений между ханствами Северо-Восточного Закавказья и Российской империей во второй половине XVIII века. Исследование темы имеет важное научное значение для наиболее углубленного и всестороннего изучения исторических, геополитических и экономических процессов в закавказском направлении внешней политики России и этнополитической ситуации в Северо-Восточном Закавказье. Актуальность темы диссертации является важной для изучения геополитических интересов Российского государства и ханств Северо-Восточного Закавказья, что позволяет провести наиболее углубленный исторический анализ ряда нерешенных на сегодняшний день вопросов в Закавказье, в частности, Арцахского конфликта. Целью исследования является изучение отношений между ханствами Северо-Восточного Закавказья и Российской империей на фоне геополитических и региональных событий второй половины XVIII века. В диссертации дается новая оценка политической истории отношений между ханствами и Российской империей, без присущих советской историографии предвзятых толкований. Диссертация состоит из введения, трех глав, которые делятся на восемь подглав, заключения и списка использованных источников и литературы. В Введении представлены актуальность темы, а также цели и задачи, научная новизна, хронологические границы, методологическая основа и прикладное значение исследования и краткая теория источников и литературы, касающихся изучения вопроса. The thesis covers a historical research into the relations between the North-Eastern Transcaucasia khanates and the Russian Empire in the second half of the XVIII century. The topic is of crucial scientific significance for most thorough and comprehensive study of the historical, geopolitical and economic processes in the Transcaucasian direction of Russian foreign policy and the ethno-political situation in the North-Eastern Transcaucasia. Also, the actuality of the Thesis topic is essential for studying the geopolitical interests of the Russian State and the North-Eastern Transcaucasia khanates, which provides for a most in-depth analysis of a number of currently unresolved issues in Transcaucasia, particularly the Artsakh Issue, against the historical and scientific background. The research aims to explore the relations between the North-Eastern Transcaucasia khanates and the Russian Empire against the background of the geopolitical and regional developments in the second half of the XVIII century. The thesis offers a new assessment of the political history of the relations between the khanates above and the Russian Empire, without the biased interpretations of the Soviet historical science. The thesis comprises Introduction, three chapters consisting of eight subchapters, conclusion and bibliography. The Introduction covers the actuality of the thesis topic, as well as the goals and objectives, scientific novelty, chronological framework, methodological basis and applied significance of the research and a summary theory of the sources and literature concerning the issue in question.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Отношения между ханствами Северо-восточного Закавказья и Российской империей во второй половине XVIII века. Relations between North-eastern Transcaucasia khanates and Russian empire in the second half of the XVIII century.
      Uncontrolled Keywords: Мхитарян Гоар Жораевна, Mkhitaryan Gohar
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 12 Aug 2016 13:44
      Last Modified: 29 Aug 2016 13:04
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3082

      Actions (login required)

      View Item