Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Տեսողական ընկալման բայերի իմաստաշարահյուսական առանձնահատկությունները

Հայրապետյան, Արևիկ Շմավոնի (2015) Տեսողական ընկալման բայերի իմաստաշարահյուսական առանձնահատկությունները. PhD thesis, Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարան.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1427Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (813Kb)

      Abstract

      Изучение состава и функционирования глаголов различных лексико-семантических групп (ЛСГ) представляет особый интерес на современном этапе теоретического осмысления их эссенциальных особенностей и той роли, которую они играют в семантико-синтаксической организации высказывания. Кроме того, все более актуальным и востребованным становится вопрос практического применения полученных результатов в процессе обучения русскому языку как иностранному, поскольку глаголы, входящие в состав одной ЛСГ, как отмечал акад. Ю.Д.Апресян, обладают не только сходной семантикой, но и одинаковой или близкой синтаксической сочетаемостью. В данной диссертационной работе исследуется ЛСГ глаголов зрительного восприятия (ЗВ) в русском языке. Исследование выполнено в русле основных принципов анализа, выработанных лингвистами, примыкающими к Московской семантической школе. Конкретный специфицированный анализ ведется с опорой на выявление синтаксических возможностей реализации того или иного значения глагола. В соответствии с таким декларированным подходом в ходе работы осуществляется детальный семантический анализ валентностной, актантно-ролевой структуры глаголов данной группы (выделяются синтаксические и семантические актанты, устанавливаются не только их количество и типы, но и семантические роли), а также диапазон их конструктивных реализаций на поверхностно-синтаксическом уровне. Исследование семантической структуры глаголов ЗВ также проводится в рамках динамического подхода: рассматриваются неочевидные механизмы семантической деривации. Это позволяет создать целостную картину семантических процессов и семантико-словообразовательных связей между отдельными представителями внутри всего класса глаголов зрительного восприятия. Восприятие является одним из основных проявлений жизнедеятельности человека, важной и необходимой ступенью в его познавательной деятельности. Под восприятием понимается «субъективный образ предмета, явления, ситуации, непосредственно воздействующих на органы чувств, а также процесс формирования этого образа, включающий понимание и осмысление на основе предшествующего опыта» [СЭС 1998: 45] . Человеку для ориентации в окружающем мире служат различные органы восприятия, ведущим же анализатором, на базе которого производится категоризация и концептуализация окружающих объектов, является зрение. Самую главную и самую широкую по объему информацию о внешнем мире человек получает именно благодаря зрительному восприятию: мы в первую очередь видим окружающий нас мир и лишь затем воспринимаем его органами слуха, обоняния и др. Зрительная информация многими рассматривается как наиболее полная и точная. Следовательно, можно сказать, что зрительное восприятие занимает доминирующее положение среди остальных типов восприятия – слухового, обонятельного, вкусового и осязательного, – поскольку снабжает нас наибольшей частью информации об окружающем мире. «Процесс зрительного восприятия включает процедуры узнавания, классификации, интерпретации, установления каузальных и иных связей» [Арутюнова 1999: 419] . Именно зрение является наиболее мощным орудием познания мира – не только видимого, но и невидимого, абстрактного и даже внутреннего мира человека: «...человек способен видеть абстрактные объекты – душу и смысл, зло и ложь, суть вещей и суть дела...» [Арутюнова 1989: 20] . Աշխատանքի արդիականությունը պայմանավորված է այն կարևոր դերով, որն ունի տեսողությունը մեզ շրջապատող աշխարհի դասակարգման և ըմբռնման մեջ: Այդ իսկ պատճառով աշխատանքում հայտնաբերվել և բազմակողմանի ուսումնասիրվել են այդ գործընթացն անմիջապես արդիականացնող տեսողական ընկալման (ՏԸ) բայերը, ինչպես նաև նկարագրվել է այդ բառիմաստային խմբի (ԲԻԽ) բայերի բարդ, բազմաչափ կառուցվածքը՝ վալենտության տեսության հիման վրա: Աշխատանքի նպատակն է համակողմանիորեն նկարագրել ՏԸ բայերի իմաստաշարահյուսական կառուցվածքը ռուսաց լեզվում: Առաջադրված նպատակին հասնելու համար ատենախոսության մեջ առաջադրվել են հետևյալ խնդիրները.ներկայացնել բայերի առավել հատկանշական բառիմաստային դասակարգումների վերլուծական բնութագիրը; սահմանել ռուսագիտության մեջ ընդունված տեսողական ընկալման բայերի կազմը, կառուցվածքը և տարբերակման ընդհանուր չափանիշները, վերհանել բայերի արժութականության տեսության հիմնախնդիրները և ուսումնասիրել տեսողական ընկալման բայերը՝ տվյալ տեսության դիտանկյունից, մասնավորապես, դիաթետիկ տեղաշարժի հայեցակարգի լույսի ներքո, վերլուծել ՏԸ բայերի իմաստային կառուցվածքը, հայտնաբերել ուսումնասիրության առարկա ԲԻԽ-ին պատկանող բայերի իմաստային փոփոխությունների վրա ազդող գործոնները և տեսողական ընկալման միևնույն բայի իմաստային տարբեր իրացումների պատճառները: Հետազոտության առարկան տեսողական ընկալման բայերի արժութական կառուցվածքի համակարգային ուսումնասիրությունն է` հարաշարժ մոտեցման համատեքստում, որը ներառում է նաև բայերի ակտանտ-դերային կառուցվածքի փոփոխությունների նկարագիրը իմաստային ածանցման գործընթացում: Որպես ուսումնասիրության լեզվանյութ են ծառայել բառարանների և “Ռուսաց լեզվի ազգային կորպուս” (НКРЯ) էլեկտրոնային աղբյուրների ընձեռած տվյալները: Աշխատանքի յուրահատկությունը ուսումնասիրվող երևույթի նկատմամբ համակարգված մոտեցման կիրառումն է, որը ենթադրում է. ներկայացնել նախատիպային իմաստաբանական կառուցվածքի նկարագիրը, վերհանել և նկարագրել համապատասխան բառիմաստային տարբերակները, ներկայացնել տեսողական ընկալման բայերի նշանակությունը՝ որպես իմաստային բաղադրիչների ամբողջություն, որոնք իրացվում են բայի արժութականության տեսքով ուսումնասիրել իմաստային ածանցումները՝ տվյալ ԲԻԽ-ի շրջանակներում, վերլուծել արժութականության «համակցման» և «տրոհման» երևույթները, ինչպես նաև իմաստային փոփոխությունների ընթացքում իրականացող դիաթետիկ տեղաշարժերը: The relevance of the thesis due to the important role, which has the vision of understanding and classification of the world around us. For this reason, the verbs of visual perception (VP)are immediately detected and thoroughly reviewed by the modernization process, also are described in the lexical-semantic group (LSG) verbs complex, multidimensional structure, based on the theory valence. The thesis explores the LSG of VP verbs in Russian. The study was performed through the basic principles of analysis developed by Moscow semantic school linguists. This specified analysis was conducted in the paradigm of identifying the syntax feasibility of a particular meaning of the verb. An in-depth semantic analysis of valence and an argument-role structure of verbs in this group iս carried out, syntactic and semantic actants are specified (both their types and semantic roles are viewed) and their construction realization on the surface syntactic level is explained. The study of the semantic structure of verbs of visual perception is held through a dynamic approach: non-apparent mechanisms of semantic derivation are discussed. This brings to creating a complete pictureof semantic processes and semantic word-building links between different representatives within the entire class of verbs of visual perception. The aim of the research is to introduce a system description of semantic-syntactic organization of visual perception verbs in Russian and their linguistic behavior. In accordance with this aim the following objectives are identified: to provide analytical overview of the most significant lexical-semantic classification of verbs; to determine the composition, structure and general criteria for selection of verbs of visual perception in Russian Studies; to outline the key questions of the theory of verbal valence and to determine the verbs of visual perception in the light of this theory, in particular, through the conception of diathetic shift; to analyze the semantic structure of visual perception verbs, to identify the factors affecting the semantic derivation of verbs under study, and the terms of realization of different meanings of the samevisual perception verb; The object of the study is the problem of semantic and syntactic organization of verbal lexicon in Russian, and the very lexical-semantic group, in particular. The subject of the research is the system study of the valence structure of visual perception verbs through the dynamic approach which includes the description of changes in the argument-role structure of verbs in the process of semantic derivation. As a language material dictionary data and examples taken from an electronic resource "Russian National Corpus" (NCRL) are used.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Տեսողական ընկալման բայերի իմաստաշարահյուսական առանձնահատկությունները: Semantic and syntactic features оf visual perception verbs.
      Uncontrolled Keywords: Հայրապետյան Արևիկ Շմավոնի, Hayrapetyan Arevik Shmavon
      Subjects: Linguistics
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 15 Aug 2016 15:13
      Last Modified: 15 Aug 2016 15:13
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3102

      Actions (login required)

      View Item