Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հովհաննես Շիրազի «Հայոց դանթեականը» պոեմի բառապաշարը

Համբարձումյան, Սասուն Վազգենի (2013) Հովհաննես Շիրազի «Հայոց դանթեականը» պոեմի բառապաշարը. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (376Kb) | Preview

    Abstract

    Հովհաննես Շիրազը թողել է գրական հարուստ ժառանգություն, որն արժանի է ոչ միայն գրականագիտական, այլև լեզվաբանական լայն ուսումնասիրության: Տասնամյակների ընթացքում լույս տեսած երկերն այս կամ այն չափով եղել են նաև լեզվաբանական ուշադրության առարկա: Դրանց բառապաշարի շատ իրողություններ տեղ են գտել ժամանակակից հայերենի բառարաններում` իբրև նորաբանություններ և լեզվի իմաստային հարստացման օրինակներ: Մինչև այժմ չունենք անվանի բանաստեղծի երկերի լեզվին նվիրված ամբողջական աշխատություն: Եղել են առանձին աշխատանքներ, որպիսին է նաև սույն ատենախոսությունը` նվիրված «Հայոց դանթեականը» պոեմի բառապաշարի քննությանը: Փորձ է արվում մեկ երկի օրինակով վերհանել բանաստեղծի լեզվական նորարարությունը, որը կարևոր է ժամանակակից հայերենի լիակատար բացատրական բառարանի ստեղծման համար: Ուսումնասիրության առարկան և նպատակը: Աշխատանքը նվիրված է պոեմի բառապաշարի առանձնահատկությունների քննությանը: Ուսումնասիրության նպատակն է ամբողջական և սպառիչ ներկայացնել պոեմի բառապաշարը, մասնավորապես վերջինիս նորաբանությունները, որի համար անհրաժեշտ է եղել լուծել հետևյալ խնդիրները. առանձնացնել բառապաշարի հավանական նորաբանությունները, դրանք համեմատել ժամանակակից հայերենի ամենածավալուն բառարանների տվյալների հետ, բացառել բառարաններում ուրիշ հեղինակների երկերի վկայակոչմամբ բերվող բառերը, մանավադ եթե դրանք ժամանակով չեն նախորդում պոեմի հեղինակին, համեմատել եղած բառարանների տվյալները միմյանց հետ, խմբավորել նոր բառերն ըստ բառարանային ընգրկվածության, անդրադառնալ նորակազմ բառերի կազմությանը, կատարել բառապաշարի իմաստային-գործառական վերլուծություն, քննել բառապաշարի ոչ գրական շերտերը: Նախկինում եղել են տարբեր կարգի փորձեր` ներկայացնելու երկի բառապաշարը ցանկի ձևով, այլև ոչ ամբողջական բառարանի տեսքով և այլն: Դրանք հեռռւ են լիակատար լինելուց, ունեն ակնհայտ թերացումներ և անճշտություններ: Վերջիններիս հաղթահարմամբ, այլև նյութի մանրամասն քննությամբ հնարավոր է ներկայացնել բառապաշարն իր ամբողջությամ մեջ, որով մեծանում է պատկերացումը այդ երկի լեզվի մասին: Поэма Ов. Шираза <<Армянская дантеиада>> – один из важных источников изучения армянской поэтической речи ХХ столетия, в частности, ее лексики. Поэма содержит не только общеупотребительные слова, но и такие, которые характерны только для языка и стиля автора. Они по способу образования и оригинального употребления являются нововведением в общую лексику современного армянского языка. Количество авторских лексических новообразований превышает одну тысячу, а их функционирование в поэме выявляет самобытность художественного воззрения автора. Диссертация состоит из введения, четырех глав и заключения, имеется список исполь-зованной литературы, а также приложение. Во введении дается краткое обоснование актуальности темы, представляется обзор исследований, посвященных лексическим неологизмам, отмечается, что они в основном носят частный характер. В первой главе рассматривается вопрос о критериях выделения неологизмов. Ново-образования выделяются на основании данных наиболее полных толковых словарей со-временного армянского языка (Э.Агаян, <<Толкoвый словарь современного армянского языка>>, Ереван, 1976, академический <<Толковый словарь современного армянского языка>>, тт. 1-4, Ереван, 1969-1980), словарей и словников неологизмов, вышедших в свет позднее, а также исследований, содержащих небольшую часть неологизмов поэмы. Более обстоятельное исследование материала показывает, что:значительная часть новых слов может пополнить лексический состав будущих толковых словарей современного армянского языка; во многих случаях возможно уточнить хронологию нововведений и установить авторство того или иного неологизма;за счет выделенных новых слов обогащается общий лексический состав современного армянского языка. Новые слова, зафиксированные в вышеупомянутых словарях, не являются однород-ными, а подразделяются на группы на основании того, что: либо вообще отсутствует ссылка на их источник, либо в одних словарях такая ссылка на данное слово имеется, а в других нет, ни в одном словаре не дается текстовое свидетельство. Такое разделение в реферируемой работе проводится на основе скрупулезного исследования почти каждого неологизма. Во второй главе исследуются словообразовательные особенности неологизмов. Выявляется, что автором поэмы применяются разнообразные средства и способы образо-вания новых слов в современном армянском языке (словосложение с соединительным гласным или без него, префиксация, суффиксация, аналитические конструкции, копулятив-ные сложения, новое смысловое употребление и т.д.), отмечаются характерные для языка поэта оригинальные словообразовательные модели, например, корневые слова, являющиеся усеченными разговорными формами более полных вариантов, или глаголь-ные новообразования при помощи суффикса -վ- (v), очень характерные для языка этой поэмы с функционально-семантической точки зрения. Авторские неологизмы, безусловно, обогащают лексику современного литературного армянского языка, одновременно являясь свидетельством поэтического вдохновения автора, своеобразной организацией художественной речи, в целом созвучной его принципам художественного отражения действительности. The poem <<Armenian Danteida>> is a prolific source of enrichment for Modern Armenian and, moreover, for the Word-stock of Modern Armenian. The lexicological research into the lexicon of this poem uncovers cases of not only general or common use, if not also instances unique and typical of аuthor’s individual language and style, which in their word-building formation and use are absolutely not atypical of the general Armenian word-stock. The lexical units of individual use surpass one thousand words, and every single instance of usage is utterly motivated by poet’s linguistic characteristics, revealing his inventiveness in word building and the uniqueness of his mentality. The research consists of introduction, four chapters and conclusions, including, as well as, bibliography and an Appendix comprising the complete list of newly-built-up lexical units. The Introduction recaps the major issues on the significance of the research carried out, the studies formerly accomplished and with different degrees of reference to the newly-invented word-building patterns, neologisms found in the poem, evaluating thus the field work done prior to research. The First Chapter is dedicated to the major issues of identifying new words. The researcher has made use of an integrated method combining dictionaries of major lexicographic capacity with the data, to this or that extent covered and compiled in different investigations on the neologisms in this poem. As a subfield of particular difficulty and complexity within the sphere of the studies on individual style, the task might be carried out not only with absolute but also relative precision. The following statements may be deduced from the detailed analysis of the linguistic material: The majority of the newly-coined words of the lexicon of the poem is capable of enriching the already existing list of lexical units of voluminous dictionaries; In many cases the possibility to trace the almost precise chronology of words through the authentic textual evidence increases considerably the accuracy in determining the Author’s priority over the given use, etc.; The newly-created words found in the poem contribute to the completion of the word-stock of Modern Armenian. Accordingly, it becomes clear that author’s new lexical coinages are words which had not been involved in formerly published dictionaries of common use, neither in previously published dictionaries and/or glossaries with special reference to this and/or other works by Hovhannes Shiraz, for instance, in <<Dictionary of Contemporary Armenian>> (vol. 1-4, Yerevan, 1969-1980), Ed. Aghayan, <<Modern Armenian Dictionary>> (Yerevan, 1976), as well as the dictionaries of neologisms recently published and the glossaries compiled after the research of the lexicon of this poem. Moreover, we should state that all the lexical entries involved in the most voluminous dictionaries mentioned above do not belong to the same category, if not are split up into a number of groups, as they are words which are compiled in dictionaries with (a) evidenced usage in authentic texts in both dictionaries, (b) evidenced use in authentic texts only in one of the dictionaries and (c) without any evidenced use in authentic texts in any of the aforementioned dictionaries. Such grouping is introduced in the research text grounded with corresponding analyses and illustrated through numerous examples.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Лексика поэмы Ованеса Шираза «Армянская дантеиада». Lexicon Hovanes Shiraz's poem «Armenian danteida».
    Uncontrolled Keywords: Амбарцумяан Сасун Вазгенович, Hambardzumyan Sasoun V.
    Subjects: Literature
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Thesis Dissertations
    Date Deposited: 24 Nov 2015 11:55
    Last Modified: 23 Sep 2016 15:16
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/33

    Actions (login required)

    View Item