Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Բիայնիլի-Ուրարտու. պետություն և հասարակություն (պատմահնագիտական ուսումնասիրություն)

Գրեկյան, Երվանդ Համբարձումի (2013) Բիայնիլի-Ուրարտու. պետություն և հասարակություն (պատմահնագիտական ուսումնասիրություն). Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (376Kb) | Preview
    [img] PDF (Thesis)
    Download (85Mb)

      Abstract

      Աքեմենյան տերության կործանումից հետո μաμելոնյան սեպագիր դպրությունը դադարում է հիշատակել «Ուրարտու» երկրանունը (μաμել. «Ուրաշտու») իսկ նրա տեղը զμաղեցնում է «Արմինի»-ն2: Դրանից շատ ժամանակ չէր անցնելու, որպեսզի մոռացվեր սեպագիր գրահամակարգն ընդհանրապես: Վանա ժայռին և այլուր հանդիպելով սեպաձև գրերի` պատմահայր Մովսես Խորենացին չէր թաքցնում իր զարմանքը. «(այրասիրտն այն և կաթոտն Շամիրամ) … զամենայն երեսս քարին իμրև գրչաւ զմոմ հարթեալ` μազում գիրս ի նմա գրեաց. որոյ հայեցուածն միայն զամենայն ոք ի զարմանս ածէ»: Ապա շարունակում էր. «Եւ ոչ միայն այս, այլ և ի μազում տեղիս յաշխարհին Հայոց արձանս հաստատեալ, նովին գրով յիշատակ ինչ իւր հրամայէ գրել. և ի μազում տեղիս սահմանս նովին գրով հաստատէր»: Թվում է` Ուրարտուն Խորենացուն հայտնի չէր, իսկ այն ամենը, ինչը մնացել էր ուրարտական շրջանից, նա վերագրում էր ասորեստանյան թագուհի Շամիրամին: Մյուս կողմից Պատմահայրը, իր «Հայոց պատմության» մեջ ոչ քիչ էջեր հատկացնելով Շամիրամին, զարմանալի կերպով շրջանցում է այն դարաշրջանը, որը կարելի է ժամանակագրել իμրև «ուրարտական», ասելով` «Թողլով զոչ կարևորագոյնսն ի μանից` ասասցուք որ ինչ հարկաւորն է: Վերջին սոցա, որք առ Ասորեստանեայց թագաւորութեամμն և որք ի Շամիրամայ և կամ թէ ի Նինոսէ` զմերս ասեմ Պարոյր առ Սարդանապալլաւ, որ ոչ փոքր ինչ օգնականութիւն տուեալ գտանի Վարμակայ Մարի, μառնալով զթագաւորութիւնն ի Սարդանապալլայ»: Արդյո՞ք Պատմահայրը չէր ցանկանում մանրամասնել, որ Շամիրամի ժամանակ Հայաստանում իշխել են ինչ-որ օտարներ, ինչի մասին ավելի ուշ նշում է 7-րդ դ-ի պատմիչ Սեμեոսը` նրանց համարելով «ասորեստանցին եր»: Պատահական է թե ոչ, μայց Շամիրամից հետո և մինչև Պարույր Սկայորդի ընկած շրջանը հայ պատմիչների համար այդպես էլ մնաց որպես ինչ-որ «μռնակալներ»-ի կամ «ոչ ցեղակիցներ»-ի պատմության շրջան, որոնք իշխել են «ոչ ըստ ազգի» և տիրել հայոց աշխարհին: В представленной работе на основе целостного изучения письменных и археологических материалов исследуется структура урартского государства и общества, а также рассматриваются отдельные аспекты таких вопросов, как система управления, политическая и экономическая география, военное дело, социально-общественный строй, этническая история, язык и письменность, искусство, верования и религия урартского государства. Изучение данной темы позволяет наметить основы зарождения урартской цивилизации, наследие которой отпечаталось на ландшафте и оставило свой след на обитателях Армянского нагорья. Государство Урарту представляло собой “равнинную цивилизацию” древнепереднеазиатского типа, существование которой во многом было обусловлено земледелием, основанным на искусственном орошении. В отличие от эпох поздней бронзы – раннего железа, жизнедеятельность урартского государства была сосредоточена в низменных и особенно в равнинных регионах. Вследствие формирования подобной государственной модели появилась необходимость коренного преобразования ландшафта и обоснования в равнинных областях с плодородной, но не орошаемой землей. Доказательством тому - развитое гидростроительство и преобразование малонаселеных равнинных долин в центры, обеспечивающие жизнедеятельность государства, с высокой концентрацией населения и экономических ресурсов. Также этой цели служили осуществляемые урартским государством широкомасштабные переселения и взятие в плен целых племен. Последствия подобных кампаний испытали на себе ¾ населения, т.е. около 1 млн. человек. Урарту являлось государством храмово-дворцового типа, а экономический строй можно квалифицировать как “этатизм”, основанный на системе перераспределения. Организатором экономики, основанной на перераспределении, выступает так называемый “храм-дворец”. Основной производящей прослойкой храмово-дворцового хозяйства были “зависимые” или “илоты”, которые назывались “юношами” (зависимый работник мужского пола юного возраста) и “женщинами” (зависимая работница женского пола). В Урарту не предполагается использование рабского труда. The presented study investigates the structure and society of the Urartian state based on the complete research of written and archaeological material. It discusses various aspects of the subject: the system of government, political and economical geography, the military establishment, social structure, ethnic history, language and writing, art, beliefs and religion. The study of the theme allows to outline the basis upon which the Urartian civilization originated and, as a heritage, left its stamp on the landscape and population of the Armenian Highland. The Urartian state was a “lowland civilization” of ancient Near Eastern type, the existence of which was conditioned mainly by agriculture based on artificial irrigation. In contrast to the societies of the Late Bronze and Early Iron Ages, the activity of the Urartian state was concentrated on the planes and, in particular, in the lowland regions of the highland. The formation of this type of state led to establishing settlements in valleys with fertile, but arid soils and reshaping the landscape. This was evidenced by large-scale hydravlic construction works and transformation of the thinly populated lowland regions into centers, supporting vital activities of the state, now with great concentrations of economic resources and population. The large-scale captures and resettlements carried out by the Urartian state filled the lack of the workforce. It effected nearly one million people, about three-fourths of the population of the highland. Urartu was a palace/temple state with the economy characterized as “statism” and based on redistribution system. The palace/temple was the organizer of the economy. The main production group of the palace/temple economy formed the “dependents” or “state serfs”, who were called “lads” (“dependent (male) worker of immature age”) and “woman” (“dependent female worker”). The employment of slaves in the economy is not supposed. The supreme landowner in Urartu was the palace/temple, while the system of landowning was connected with the conditional land-tenure. There were two forms of landowning: “temple/palace” (= institutional) and “communal”. Private land ownership was not practiced in Urartu.

      Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
      Additional Information: Биайнили-Урарту: государство и общество (историко–археологическое исследование). Biainili-Urartu: state and society (historical-archaeological study).
      Uncontrolled Keywords: Грекян Ерванд Амбарцумович, Grekyan Yervand
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 30 Aug 2016 15:19
      Last Modified: 21 Nov 2016 10:31
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3319

      Actions (login required)

      View Item