Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ագրոէկոհամակարգերի տեխնածին ծանրաբեռնվածության գնահատումը և բարելավման ուղիները Արարատի տարածաշրջանում

Սիմոնյան, Լիլիթ Լևիկի (2016) Ագրոէկոհամակարգերի տեխնածին ծանրաբեռնվածության գնահատումը և բարելավման ուղիները Արարատի տարածաշրջանում. PhD thesis, Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարան.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (25Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (824Kb) | Preview

      Abstract

      Երկրագնդի վրա գրեթե բոլոր բնասոցիալական համակարգերին սպառնացող վտանգներն ուղղակի կամ անուղղակի կապված են մարդածին գործոնի հետ: Կենսառեսուրսների կրճատումը և միջավայրի աղտոտումը ՍԹԽ-ից բարձր, անդառնալի ներգործություն են ունենում էկոհամակարգերի վրա: Հողը որպես էկոհամակարգերի բոլոր հիմնական գործընթացների կրող ու մասնակից միջավայր, մարդու չկշռադատված գործունեության ազդեցությամբ ենթարկվում է տարաբնույթ փոփոխությունների, որի հետևանքով ընկնում է էկոհամակարգերի արտադրողականությունը, թուլանում՝ կայունությունը: Այդ համակարգերի ապակայունացման և շրջակա միջավայրի աղտոտման հզոր գործոն են նաև շարժական ու անշարժ աղբյուրների արտանետումները, որոնց էկոլոգիական ազդեցության գնահատումը չափազանց մեծ դժվարությունների հետ է կապված: Ագրոէկոհամակարգերում կայունությունը թուլացնող այդ գործոնին ավելանում է նաև գյուղատնտեսաւթյան մեջ մարդածին նյութերի, միջոցների և տեխնիկայի մուտքի, տեխնոլոգիաների կիրառման էկոլոգիապես չհիմնավորված միջամտությունը: Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում մթնոլորտի տեսակարար արտանետումներն անշարժ աղբյուրներից («Արարատցեմենտ» ՓԲԸ, «Հայոսկի» ընկերության Արարատի ոսկու կորզման ֆաբրիկա, տրավերտինի, պեռ¬լի¬տի հանքավայրեր, ասֆալտի գործարան և այլն) 2007 թ-ին կազմել են` մեկ բնակչի հաշվով 85,8 կգ, մեկ կմ2-ու հաշվով` 296050 կգ և այդ քանակությունները հաջորդող տարիներին աճի միտում են ունեցել 6,2-7,9 %-ով: Երևան-Երասխ ավտոմայրուղու երկայնքով ավելի քան 200 մ լայնությամբ հարակից հազարավոր հեկտար ագրոցենոզներ մշտապես ենթարկված են մեքենաներից արտանետվող աղտոտիչների անմիջական ազդեցության, որը ոչ միայն էական խանգարող հանգամանք է էկոլոգիապես անվտանգ սննդամթերք ստանալու ճանապարհին, այլև լուրջ վտանգ կարող է հանդիսանալ բնական ու ագրոէկոհամակարգերի կայունության պահպանման գործում (Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, 2014; ՀՀ գյուղատնտեսական հանրագիտարան, 2015): Հետևաբար, նման տարածաշրջաններում բնական էկոհամակարգերի և ագրոէկոհամակարգերի տեխնածին ծանրաբեռնվածության վիճակի գնահատմանն ուղղված ցանկացած ուսումնասիրություն արդիական է և բխում է հանրապետության գյուղատնտեսության վարման և բնապահպանության ռազմավարության շահերից: Աշխատանքի նպատակը և խնդիրները: Ագրոէկոհամակարգերի ֆունկցիայի կատարման և կայունության պահպանման նախադրյալներ ապահովելու համար` դրանց տեխնածին ծանրաբեռնվածությունը գնահատելու և այն կարգավորելու արդյունավետ միջոցառումների համակարգ մշակելու, ինչպես նաև գյուղատնտեսության արտադրության հետագա զարգացման և շրջակա միջավայրի էկոլոգիական պայմանները բարելավելու նպատակով խնդիր ենք դրել. Ուսումնասիրություններով և վիճակագրական տվյալների վերլուծություններով պարզել Արարատի մարզի ուսումնասիրվող տարա՝ծաշրջանի հողօգտագործման և ագրոէկոհամակարգերի արդի վիճակը, մարդածին գործոնի ազդեցության փոփոխության աստիճանն ու բնույթը, պարզել վարելահողերի մելիորատիվ Գնահատել Արարատի տարածաշրջանում ագրոցենոզների վրա աղտոտիչների անշարժ աղբյուրների և Երևան-Երասխ ավտոմայրուղու փոխադրամիջոցների արտանետումներից առաջացած փոփոխությունները` ա) աղտոտվածության և թունավորության որոշմամբ, բ) հողի մշակման ձևերի և տարբեր մշակաբույսերի աճեցման միջոցով հանքային հողաբարելավիչների կիրառմամբ, ինչպես նաև կենսաբանական փոփոխությունների բացահայտմամբ: Մշակել անհրաժեշտ միջոցառումներ տեխնածին ծանրաբեռնվածությունը նվազեցնելու` էկոլոգիապես հիմնավորված և տնտեսապես արդյունավետ տեխնոլոգիայի կիրառմամբ անվտանգ սննդամթերք ստանալու համար: Почва как среда, участвующая во всех основных процессах, происходящих в экосистемах, подвергается разнообразным изменениям под влиянием нерациональной деятельности человека, в результате чего снижается производительность и устойчивость экосистем. Мощным фактором, воздействующим на устойчивость этих систем и загрязняющим окружающую среду являются также выбросы подвижных и неподвижных источников, оценка воздействия которых на экологию окружающей среды связана с довольно большими трудностями. Устойчивость агроэкосистем нарушается также при применении в сельском хозяйстве химических веществ, нерациональной эксплуатации средств и техники, внедрении экологически не обоснованных технологий. С целью обеспечения правильного функционирования и устойчивости агроэкосистем оценки их техногенной нагрузки, разработки системы эффективных мероприятий по их регулированию, а также дальнейшего развития сельскохозяйственного производства и улучшения экологических условий окружающей среды, нами в 2011-2014 гг. в условиях Араратского марза Армении впервые проведены следующие исследования по: изучению структуры агроэкосистем Араратского региона Араратского марза, природных и антропогенных факторов, нарушающих их устойчивость, а так¬же изменение производительности агроценозов под влиянием этих факторов. Оценке воздействий подвижных и неподвижных источников загрязнения и выхлопов автотранспорта, проезжающего по автомагистрали Ереван-Ерасх, на агроценозы региона: мелиоративное состояние пахотных земель; степень токсичности почв в результате загрязнения тяжелыми металлами; выявление изменений биологической активности почвы под влиянием типа обработки почвы, возделывания различных сельскохозяйственных культур и внесения разных улучшателей почвы. На техногенно загрязненных землях на фоне органических удобрений испытаны природные минеральные улучшатели (цеолит, бентонит, вулканический шлак) и выявлены их эффективные дозы с целью уменьшения техногенной нагрузки и получения экологически безопасной продукции. Результаты 4-летних полевых и производственных исследований показали, что агроценозы Араратского региона в основном подверглись резким изменениям, а степень антропогенной нагрузки агроэкосистем высокая, что является результатом ведения сельского хозяйства (механизация и химизация), воздействия промышленности и коммуникаций (горнодобывающая промышленность, транспорт). The soil as an environment that participates in all key processes, which take place in ecosystems, undergoes different changes under the influence of irrational human activities. As a result the productivitiy and stability of ecosystems are reduced. The powerful factor that impacts the stability of these ecosystems and pollutes the environment is the emissions of mobile and immobile sources the environment impact assessment of which is associated with rather big difficulties. The disterbance of agro ecosystems is caused also by chemical substances applied in agriculture, including irrational use of means and tecniques, as well as introduction of unjustified technologies. In order to provide proper functioning and stability of agro-ecosystems, to assess the technogenous load on them, to develop the system of efficient activities on their control as well as to ensure the further advance of agriculture production and improvement of environmental conditions, in 2011-2014, under conditions of the RA Ararat region, we conducted the investigations devoted to the following: study the structure of agro ecosystems of the Ararat region, Ararat marz, including the natural and anthropogenic factors disturbing their stability and change in productivity of agrocenoses under the impact of the factors. assess the impact of mobile and immobile pollution sources and exhausts of vehicle run by the Yerevan-Yeraskh highway on the agrocenoses of the region: ameliorative condition of arable lands; soil toxicity level as a result of heavy metal pollution; reveal the changes in the soil biological activity under the influence of soil tillage type, cultivation of various crops and application of different soil conditioners; testing natural mineral conditioners (zeolite, bentonite, clinker) on the anthropo¬genic polluted soils agaisnt the background of organic fertilizers and reveling their efficient rates in order to mitigate the technogenous load and obtain environmentally safe products. The results of 4-year research show that in general the agrocenoses lof Ararat region have undergone abrupt changes, and the anthropogenic load level on the agro ecosystems is high that is the consequence of the agricultural management (mechanization and chemization), impact of industry and service lines (mining industry, transport).

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Оценка техногенной нагрузки агроэкосистем и пути их улучшения в Араратском регионе. Assessment of technogeneous load on agro ecosystems and ways of their improvement in Ararat region.
      Uncontrolled Keywords: Симонян Лилит Левиковна, Simonyan Lilit
      Subjects: Agriculture
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 31 Aug 2016 11:00
      Last Modified: 31 Aug 2016 11:00
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3323

      Actions (login required)

      View Item