Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Արևմտահայությունն Օսմանյան կայսրության գաղտնի ծառայությունների գործունեության ոլորտում 1878-1923 թթ.

Հատիկյան, Հակոբ Հարությունի (2015) Արևմտահայությունն Օսմանյան կայսրության գաղտնի ծառայությունների գործունեության ոլորտում 1878-1923 թթ. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1064Kb) | Preview
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (702Kb)

      Abstract

      Թուրքիայի Հանրապետության հատուկ ծառայությունների կողմից հայ ժողովրդի դեմ իրականացվող գործունեության պայմաններում անհրաժեշտություն է ծագում նաև այլ տեսանկյունից անդրադառնալ 19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբի արևմտահայության պատմությանը, փորձել հասկանալ հայ ազգային-ազատագրական պայքարի ձախողումների ու առանձին դեպքերում հաջողությունների խորքային, երբեմն հատուկ ծառայությունների գործելաոճին անծանոթ մասնագետների համար անտեսանելի հանգամանքները, դասեր քաղել դրանցից և մշակել համապատասխան հակամիջոցներ` ներկայիս սպառնալիքների հակազդմանն ուղղված առավելագույնս արդյունավետ պայքար մղելու համար: Օսմանյան կայսրության գաղտնի ծառայությունների, ինչպիսիք էին «Յըլդըզ» հետախուզական ծառայությունը (Yıldız İstihbarat Teşkilatı) և «Հատուկ կազմակերպությունը» (Teşkilat-ı Mahsusa), որի ժառանգորդ է հանդիսանում Թուրքիայի ներկայիս Ազգային հետախուզական կազմակերպությունը (Milli İstihbarat Teşkilatı), առավել կատարելագործված միջոցներով, մեթոդներով, լայնածավալ մարդկային ու նյութական ներուժով, ինչպես նաև օգտագործելով Ադրբեջանի Հանրապետության ողջ ռազմա-քաղաքական և դիվանագիտական զինանոցը, շարունակում է հակահայկական գործունեությունը գրեթե նույն ձեռագրով և հետախուզական-քայքայիչ գործողությունների այն տրամաբա¬նությամբ, որոնք բնորոշ էին օսմանյան Թուրքիայի գաղտնի ծառայություններին: Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է դեռևս չուսումնասիրված հիմնախնդրի, այն է` արևմտահայության ազգային-ազատագրական պայքարի կասեցմանն ուղղված Օսմանյան կայսրության, ինչպես նաև դրա ժառանգորդը հանդիսացող Թուրքիայի Հանրապետության գաղտնի ծառայությունների գործունեության պարզաբանման, դրան առնչվող պատմական փաստերի վերհանման կարևորությամբ: Նշված ժամանակահատվածի պատմության էջերի առանցքներն ուսումնասիրված են հայ և օտարերկրյա պատմաբանների կողմից: Արևմտահայության ազատագրական պայքարին նվիրված աշխատությունները հիմնականում հետազոտվել են ռազմա-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական, իրավական և այլ ուղղություններով: Սակայն կարևոր ու դեռևս չուսումնասիրված ոլորտներից է հայ ազգային-ազատագրական պայքարի առանձնահատ¬կու¬թյուններին վերաբերող առանձին խնդիրների ուսումնասիրումը և պարզաբանումը, որոնք շաղկապված են օսմանյան Թուրքիայի գաղտնի ծառայությունների գործունեության հետ: Ընտրված թեմայի այժմեականությունն առավել ընդգծվում է նրանով, որ թուրքական հատուկ ծառայությունների հակահայկական գործունեության մեթոդաբանությունն ու գործելաոճն ընդհանուր առմամբ շարունակվում են մինչ օրս: Диссертация посвящена национально-освободительной борьбе западных армян в Османской империи и деятельности султанских секретных служб по подавлению этой борьбы, исполнению политических решений об истреблении армянского народа для окончательного решения Армянского вопроса. В ходе изучения темы выявлены формы и методы разведывательной деятельности турецких секретных служб, структура действовашего агентурного аппарата. Организовывая агентурное проникновение в армянскую среду, владея достоверной информацией о планах и намерениях отдельных политических руководителей армянского национального движения и тайных организаций, искусно используя ошибки последних, разведка Османской империи, затем и «Особая организация» осуществила планомерную арменоцидную деятельность. В ходе исследования деятельности членов и руководителей ячеек армянских национальных партий по организации национального движения установлены факты проведения конспиративных мероприятий, присущих методам работы спецслужб государств, таких как отработка легенды зашифровки и маскировки лица, проникшего на территорию Западной Армении, проведение акций безличной связи с использованием тайнописи, а также применение опосредованной связи. Диссертация состоит из введения, трех глав, заключения, списка использованной литературы и источников. Во введении обосновываются научное значение, цели и задачи темы, методология диссертации, научная новизна и практическое значение, временные границы темы, представлен обзор использованных источников и литературы. В первой главе диссертации-«Формирование секретных служб Османской империи и борьба западных армян (1860-70гг.)», рассматриваются вопросы генезиса секретных служб Османской империи. Специфика деятельности последних отражается в якобы раскрытом ими в 1859 г. заговоре против султана Абдул Меджита («события Кулели»). Соответствующий анализ дает основания предполагать, что в условиях требований танзимата заговор был разработанной турецкими секретными службами провокацией, создавшей благоприятную почву для начала карательных действий против христианского населения. The dissertation is devoted to national and liberation combat of western Armenians in the Ottoman Empire, as well as the operations of the Sultan Door designed to suppress such combat, accompanied with execution of the political decisions on extermination of the Armenian people with the objective to put final decision to the Armenian Case. In elaborating on the topic, the ways and methods of the Turkish intelligence services have been revealed, including the agent institutional structure. In organising infiltration of agents into Armenian environments and in command of reliable information on the plans and intentions of individual political leaders of the Armenian national movement and secret societies, as well as skilfully using the mistakes and errors of the latter, the intelligence service of the Ottoman Empire - and equally the Special Organisation that superseded the former – have embarked on implementation of their consistent Armenocide activities. Scrutiny of the operations implemented by members and leaders of Armenian national parties tailored to establish national movement, events and measures of conspiracy have been implemented which are pertinent to the methods of operations applied by numerous states. In particular, elaboration of the legends to codify and conceal the persons penetrating into the territory of the Western Armenia, holding actions of non-personified communication through cryptographic means, as well as deployment of oblique linkages and contacts, represent substantial evidence of the level of their preparedness. The dissertation consists of the Introduction, three Chapters, Conclusions, Bibliography and indication of Sources. The Introduction substantiates the scientific importance, objectives and goals of the topic, methodology of the dissertation, its scientific novelty and practical weight, time span of the studied topic, all the above furnished with indication of the sources and literature used in the course of elaborating the paper. Chapter One of the dissertation, entitled Establishment of the Secret Services of the Оttoman Empire and the Combat of the Western Armenian in 1860-70, the genesis of the explored services in the Ottoman Empire are analysed. The specifics inherent to the operations of the latter are reflected in the so-called disclosure of the coup against the Sultan Abdülmecid (Kuleli Incident). Analyses of the indicated events underlies a presumption that in the context of the Tanzimât requirements, the coup was but a provocation devised by Turkish secret services, which laid fertile soil to launch punitive acts against Christian population.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Западные армяне в условиях деятельности секретных служб Османской империи (1878-1923 гг.). Western Armenians in the environment of Secret Services of the Ottoman Empire (1878-1923).
      Uncontrolled Keywords: Атикян Акоп Арутюнович, Hatikyan Hakob Harutyun
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 01 Sep 2016 13:19
      Last Modified: 06 Sep 2016 10:18
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3333

      Actions (login required)

      View Item