Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Երևան քաղաքի հյուսիս-արևելքը Արտաշիսյանների դարաշրջանում նյութական և հոգևոր մշակույթը ըստ Ավան-Առինջի անտիկ բնակավայրի տվյալների /մ.թ.ա. II դ.. – մ.թ. I դ. սկիզբ/

Դեմիրխանյան, Արա Հրաչիկի (2016) Երևան քաղաքի հյուսիս-արևելքը Արտաշիսյանների դարաշրջանում նյութական և հոգևոր մշակույթը ըստ Ավան-Առինջի անտիկ բնակավայրի տվյալների /մ.թ.ա. II դ.. – մ.թ. I դ. սկիզբ/. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (14Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (363Kb) | Preview

      Abstract

      Работа посвящена результатам археологического изучения античного поселения Аван-Ариндж в северо-восточной части Еревана. Армения в эпоху Арташесидов (отдельной ветви династии Ервандидов), в последние века до новой эры переживает резкий социально-экономический и культурный подъем, становясь в ряд высокоразвитых государств эллинистического Востока и сохраняя при этом основные черты своей национальной культуры. При Тигране II Великом (95-55 гг. до н.э.) она превращается в сильнейшую державу Передней Азии. На современном уровне археологического изучения таких памятников, как Армавир, Ервандашат, Арташат, Двин, Тигранакерт в Арцахе (столицы и крупные города); Мохраблур, Шамирам (большие поселения или городища), Карчахпюр (царские поселения со специализированными чертами в экономике), Бениамин (региональные центры), Охмик (крупные храмовые центры) и другие, обнаружение и осмысление каждого нового памятника актуально для создания обширной и объективной историко-культурной панорамы эпохи. На территории Еревана и ранее были обнаружены отдельные следы культуры античной эпохи, представляющие большую историческую ценность /Кармир-Блур, hУшаблур, Эребуни, Цицернакаберд, территория театра оперы и балета, улица Абовян/. Однако, изучение Аван-Аринджского памятника, в силу объективных обстоятельств, дало наиболее полную картину исторического прошлого на территории современного Еревана, отражая, в особенности, эллинистический период. Основной задачей и целью настоящего исследования является фиксация выявленной в результате раскопок и сбора подъемного материала материальной культуры памятника, создание ее систематизированной картины. На основе археологической информации реконструирование отдельных элементов духовной жизни поселения. Приоритетами работы являются – описание строительных остатков, описание и анализ погребальных сооружений и инвентаря, изучение обнаруженных артефактов,- орудий труда и различных продуктов ремесленного производства и, в особенности, такого массового инвентаря, как керамический материал /классификация, типологизация полученных данных, анализ орнамента и выявление функционального назначения предметов. анализ остеологического материала,установление четкой стратиграфии и определение хронологических рамок изученной части поселения, изучение артефактов культового характера и анализ их культурной эволюции. Խնդրո առարկա ուսումնասիրության ժամանակաշրջանում /մ.թ.ա. II դ. – մ.թ. I դ. սկիզբ/՝ Արտաշիսյան արքաների օրոք Հայոց աշխարհն ապրում էր աննախադեպ սոցիալ-տնտեսական և մշակութային վերելք: Առանձնապես առաջադիմեց քաղաքաշինությունը, որի արդյունքում երկրի տարբեր կողմերում կառուցվեցին մի շարք նոր քաղաքներ, ավաններ, ագարակներ ու դաստակերտներ: Հայաստանն այս ժամանակում կարևոր տեղ զբաղեցրեց Հին աշխարհի, հատկապես` հելլենիստական Արևելքի զարգացած պետությունների շարքում, միաժամանակ շարունակելով սնվել ազգային մշակույթի խոր արմատներից: Տիգրան II Մեծի (95-55 թթ. մ.թ.ա.) օրոք Հայաստանը դառնում է Առաջավոր Ասիայի հզորագույն պետությունը: Արտաշեսյան դարաշրջանի մշակույթի հետքերը վերջին երկու դարերում բացահայտվում են հնագիտական ուսոմնասիրությունների շնորհիվ Հայկական լեռնաշխարհի զանազան մասերում: Արտաշիսյան դարաշրջանի մի ուշագրավ հուշարձան վեր հանվեց 1980 թ. ներկայիս Երևանի հյուսիս-արևելքում` Ավանի համայնք` անցյալում քաջ հայտնի համանուն գյուղի տարածքում: Դեռևս վաղ միջնադարի հայ մատենագրությունում հիշատակվող այս բնակավայրը գործուն առևտրական դեր էր խաղում երկրում: Ավանն իրեն հարող Առինջի հետ միասին, Երևանի սահմաններում, բացառիկ է իր պատմության և մշակույթի շարունակականությամբ, սկսած վաղ բրոնզի դարաշրջանից (մ.թ.ա.IV-III հազարամյակների սահմանագլխից) մինչև անտիկ ժամանակաշրջանը և միջնադարը: Ավանի անտիկ դարաշրջանի հնավայրը նախապես գրավում էր ոչ մեծ չափերի մի բլուր հնավայրի հյուսիս-արևմուտքում. նրա հյուսիսային լանջերն իջնում էին դեպի Գետառի ձախ ափը: Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Կոտայք գավառում հիշյալ բնակավայրի առաջացումը պայմանավորված էր մի շարք հանգամանքներով: Տեղանքն ուներ նպաստավոր աշխարհագրական դիրք` շրջապատված բլուրներով (Գետարգելն՝ արևելքից, Առինջը՝ հյուսիսից, Ավանը՝ հարավից ու ևս մի բլուր՝ արևմուտքից): Բնականից այս տարածքը ոչ միայն լավ պաշտպանված էր, այլև կենդանանում էր Գետառի բարեբեր հովտի ջրերով, գրավելով դեպի իրեն երկրագործներին ու անասնապահներին: Գյուղատնտեսության երկու կարևոր ճյուղերի առկայությունը անտիկ Ավանում վկայված է հնագիտական աշխատանքների շնորհիվ՝ բազմաթիվ ու բազմազան աղորիքների, երկանքների, հաց թխելու համար նախատեսված սաջերի, ինչպես նաև հնձանների ավերակների վերջին քսանհինգ տարիներին կատարված պեղումներով: Հնակենդանաբաններն իրենց հերթին այստեղ զանազանում են տարբեր տեսակի՝ մանր և խոշոր եղջերավոր անասունների ոսկորներ: Ոսկրաբանական նյութը վկայում է, որ այստեղ բավարար պայմաններ էին առկա նաև ձկնորսության և որսի համար: Հատկապես տարածված էր ազնիվ եղջերուի որսը: Բնակավայրի ծաղկումը պայմանավորված էր նաև բնական պաշարների առատությամբ ու մատչելիությամբ, որը նպաստել է այստեղ զանազան արհեստների զարգացմանը: Մասնավորապես, Ավանի որակյալ կավը հիմք հանդիսացավ խեցեգործության համար: Երկաթի հանքաքարի մշակելու հետքերն էլ համոզում են, որ տեղանքը շահեկան էր երկաթահանքի արդյունահանման և դարբնության զարգացման համար: Ավանի բարգավաճման խնդրում կարևոր նշանակություն ուներ ներքին և տարանցիկ առևտրի մայրուղուն մոտ գտնվելը: Միջազգային տարանցիկ առևտրի հյուսիսային մայրուղու մի հատվածը անցնում էր Գետարգելի բլրից արևելք, կապելով Հայաստանի Արտաշատ մայրաքաղաքը Վիրքի և Աղվանքի հետ: Սրանցից էլ հյուսիս մայրուղին ձգվում էր դեպի Բոսպորի թագավորոթյուն և Հյուսիսային Կովկասի ցեղերի տիրույթները: Այս նույն ուղեգծով էր անցնում Մետաքսի Մեծ ճանապարհի շառավիղներից մեկը: Ավանի դիրքը կարևորվելու էր նաև այն հանգամանքով, որ մերձակայքով էր անցնում հայոց արքունի ամառանոց` Գառնի տանող ուղին: Armenia took the way of unparalleled social-economic and cultural growth, during the kings of Artashesid dynasty – in the 2nd-1st centuries BC. The most prominent sphere of the Armenian reality were town-building activities. As a result series of large and small towns, landed properties - agaraks and dastakerts- appeared. Due to these developments Armenia ranked as one of the powerful countries of the Ancient World and, particularly, of the Hellenistic Orient. At the time of Tigran II the Great (95-55 BC) Armenia became the mightiest state of Western Asia. At the same time Armenia derived his strength from traditional roots protecting this way his own ethnic and cultural features. The traces of the culture of the Artashesid epoch have been highlighted in different parts of Armenia due to archaeological excavations. An interesting site of the Artashesid epoch was unearthed in 1980s in the north-east of Erevan, in the township of Avan, where was the ancient settlement of the same name. This settlement mentioned in the medieval Armenian sources played an active role in trade, in the country. Avan with adjcent Arinj within the limits of Erevan has unparalleled history and cultural heritage from Early Bronze Age (IV/III millennia) to the classical times and Middle Ages. The classical site of Avan occupied initially a small mound northwest of the modern village. Its northern slopes descend to the left bank of the river Getaru. The emergence of this settlement in the region Kotayk, of the Ayrarat province of Great Armenia depended on a number of circumstances. The place had a favourable position, surrounded by mounds – Getargel from the east, Arinj - north, Avan - south and the one more mound from the west. This settlement was naturally well defended. Moreover the valley of the river Getar inspired life, attracting farmers and cattle-breeders. The existence of the two basic branches of agriculture in ancient Avan is testified to by series of different graters, millstones, and troughs for baking bread, ruins of the winepress workshop excavated during last twenty-five years. Paleontologists in their turn distinguish here bones of neat and small cattle. Fishing and hunting were also effective here. Hunting red deer was especially preferable. The settlement flourished thanks to abundance and accessibility of supplies. This gave life to some handicrafts. The excellent clay of Avan was important for ceramics. Iron-ore and iron processing traces convince scholars the place was handy for ore output and development of blacksmith’s work.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Երևան քաղաքի հյուսիս-արևելքը Արտաշիսյանների դարաշրջանում նյութական և հոգևոր մշակույթը ըստ Ավան-Առինջի անտիկ բնակավայրի տվյալների /մ.թ.ա. II դ.. – մ.թ. I դ. սկիզբ/. The north-east of Yerevan at the time of Artashesid dynasty material and spirital culture according to the antique settlement of Avan-Arinj (II b.c.- the beginning of I a. d.).
      Uncontrolled Keywords: Դեմիրխանյան Արա Հրաչիկի, Demirxanyan Ara
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 01 Sep 2016 17:53
      Last Modified: 06 Sep 2016 10:41
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3340

      Actions (login required)

      View Item