Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Բանջարային լոբու սորտանմուշների կենսաձևաբանական առանձնահատկությունները և սելեկցիոն գնահատականը Արարատյան դաշտի պայմաններում

Կիրակոսյան, Գոհար Վարազդատի (2016) Բանջարային լոբու սորտանմուշների կենսաձևաբանական առանձնահատկությունները և սելեկցիոն գնահատականը Արարատյան դաշտի պայմաններում. PhD thesis, ՀՀ կրթության և գիտության նախարարություն հայաստանի ազգային ագրարային համալսարան.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (3963Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (934Kb)

      Abstract

      Ներկայումս ամբողջ աշխարհում օրեցօր աճող բնակչության պահանջարկի բավարարումը սպիտակուցային լիարժեք սննդամթերքով, գյուղատնտեսության առաջնահերթ հիմնախնդիրներից մեկն է: Այս հարցում անգնահատելի է բակլազգի մշակաբույսերի դերը, շնորհիվ յուրահատուկ կենսաքիմիական բաղադրության(Ведров, 2005): Բակլազգի մշակաբույսերի ցանքատարածություններն ամբողջ աշխարհում զբաղեցնում են 110մլն հա, որնցից լոբին երկրորդն է՝ սոյայից հետո: Մեր հանրապետությունում ընդհանուր հատիկաընդեղենների ցանքատարածությունները կազմում են 2027հա, որտեղ լոբու ցանքատարածությունների զբաղեցրած ծավալը խիստ սահմանափակ է (ըստ ՀՀ Ազգային վիճակագրական ծառայության 2013թ-տվյալների), (Казыдуб, Шаманин, 2004): Որպես պարեն օգտագործվում են կճպվող լոբու սորտերի հասունցած հատիկները, իսկ բանջարային սորտերի՝ չհասունացած կանաչ ունդերը: Լոբին հանդիսանում է նաև արժեքավոր կեր, (օգտագործվում է սերմերը` սիլոսների մեջ) և դեղաբույս (կանաչ և չորացած ունդերը, բուժական նպատակներով): Մշակաբույսերի մշակության ագրոտեխնիկայում հանդիսանում է բնական ազոտի աղբյուր և լավագույն նախորդ ցանկացած մշակաբույսի համար և ի վերջո, կիրառվում է նաև որպես դեկորատիվ բույս (Орлов, Исаев, Лосев, 1986; Тауо, 1986): Հաշվի առնելով լոբու մշակաբույսի կարևորությունը բնակչության սննդակարգում գյուղատնտեսության գերակա խնդիր է հանդիսանում ցանքատարածությունների ավելացումը, որը կբավարարի բնակչության շրջանում լոբու պահանջարկը: Այս հարցի լուծման առավել արդիական միջոց է հանդիսանում տարբեր աշխարհագրական ծագում ունեցող սորտերի ուսումնասիրություններն Արարատյան դաշտի՝ (բաց և ծածկած գրունտ) պայմաններում, դրանցից լավագույն սորտանմուշների ընտրությունը և ներդրումը արտադրության մեջ, ինչպես նաև ընդգրկումը սելեկցիոն աշխատանքներում: Հետազոտության նպատակն ու խնդիրները: Ատենախոսության նպատակն է Արարատյան դաշտի պայմաններում գնահատել լոբու տեղական սորտերի, սորտ-պոպուլացիաների և ներմուծված սորտերի կենսաբանական, բուսաբանական, ագրոտեխնիկական և կենսաքիմիական առանձնահատկությունները, ընտրել լավագույն սորտեր բաց դաշտի պայմաններում և ջերմատնային տնտեսություններում արդյունավետ մշակություն վարելու համար, ինչպես նաև եղած հարուստ սելեկցիոն ելանյութից ընտրել արժեքավոր հատկություններ և հատկանիշներ ունեցող գծեր՝ նոր հեռանկարային սորտերի ստացման համար: Հետազոտության նպատակը իրականացնելու համար պետք է ուսումնասիրել հետևյալ խնդիրները՝ տարբեր աշխարհագրական ծագում ունեցող, լոբու նոր տեղական և ներմուծված սորտերի և սորտ- պոպուլացիաների աճի ու զարգացման առանձնահատկությունները՝ բաց և ծածկած գրունտի մշակության պայմաններում; գնահատել հետազոտվող սորտերը և սորտ-պոպուլացիաներն ըստ ագրոկենսաբանական և կենսաքիմիական հատկանիշների, բաց և ծածկած գրունտի մշակության պայմաններում; պարզել հետազոտվող սորտերի և սորտ-պոպուլացիաների դիմացկունությունը սնկային և բակտերիալ հիվանդությունների նկատմամբ և տալ դրանց ֆիտոպաթոլոգիական գնահատականը, պարզել Արարտյան դաշտի բնակլիմայական պայմաններում թաղանթապատ չջեռուցվող ջերմատնային պայմաններում, գարնանային շրջապտույտում, լոբու ցանքի լավագույն ժամկետները, առանձնացնել լավագույն սորտերը և սորտ-պոպուլացիաները, տալ դրանց տնտեսական արդյունավետությունը և առաջարկել արտադրության մեջ ներդրման համար , բաց և ծածկած գրունտի մշակության պայմաններում: Фасоль овощная в рационе питания населения занимает важное место, в связи с чем, одной из приоритетных задач сельского хозяйства является увеличение посевных площадей под эту культуру для удовлетворения растущего спроса населения. Актуальным решением этого вопроса является изучение сортов фасоли различных экогеографических групп в условиях Араратской долины, отбор наилучших сортообразцов и внедрение их в производство, а также включение в селекционную работу. Исследования проводились на экспериментальной базе Научного центра овоще-бахчевых и технических культур МСХ РА в условиях открытого и закрытого грунта на протяжении 2009-2014 гг. Целью нашего исследования явилось изучение и оценка комплекса биохозяйственных и биохимических особенностей кустовых и вьющихся сортообразцов фасоли различных экогеографических групп. Впервые было изучено 50 детерминантных и индетерминантых сортообразцов Phaseolus vulgaris, из которых отобрано 16 наилучших образцов: 9 зарубежных и 7 местных. Для возделывания в открытом грунте нами выбрано было 13 сортообразцов, из которых 8 кустовых (Масиси банджараин, Контедер, Блю лейк,Тендерин, Драгон танг, Тендер импрувд, Грин гроп, Топ-кроп) и 5 вьющихся (Зепюр, Зара, Гоар, Уайт рулер, Кентукки вандр) форм фасоли. В условиях защищенного грунта исследовалось 7 вьющихся сортов (Зепюр, Гоар, Уайт рулер, Кентукки вандр сорта и сорта-популяции Иджевана, Капана, Гориса). В качестве контрольных вариантов использовали местный сорт фасоли Масиси банджараин – для кустовых и сорт Зепюр – для вьющихся сортов. Опыты для открытого и защищенного грунта были заложены в трехкратной повторности, величина учетной делянки составила 20м2, схема посадки кустовой формы фасоли 90+70/2x15см и вьющейся – 90+70/2x20 см. Сортоиспытания проводили по методике Госсортоиспытания и в соответствии с международной методикой. На протяжении всей вегетации были проведены биологические и фенологические наблюдения, биометрические измерения, биохимический анализ зеленых бобов, учет урожая, дана фитопатологическая оценка. На основе полученных данных были составлены таблицы и графики. Takininto consideration the importance of bean crops in the population nutrition is becoming priority in agriculture to increase the sowing areas for satisfying of the beans the growing demand of populations .The most effective solution to this problem, examine varieties with different eco-geographical origin, in (on open and protected area) the conditions of Ararat valley, to select the best ones, to invest in production, and also to involve in the selection. The scientific studies had been conducted in open field and greenhouse experimental plots of "Scientific Center of vegetable-melon and Industraile crops " MoA, v. Darakert, at 2009-2014 period. Overall 50 indeterminate and determinate species of Phaseolus vulgaris were examined, the best samples had been the 16 of which, 7 were from local and 9 from world collection. For cultivating in open field were choosen 13 samples, 8 of which were with shrub habitus (Masisi banjarayin, Kontender, Blue Lake, Tendergreen, Dragon tang, Tender Improved, Green grop, Top-krop), and 5 were with climbing habitus( Zepur, Zara, Gohar, White ruler, Kentucky Wonder). For cultivating in protected area were choosen 7climbing samples (Zepur, Gohar, White ruler, Kentuki wonder varieties and variety- populations from Ijvan, khapan, Goris). As standart was choosen Masisi banjarain local variety for samples with bush habitus and for varieties with climbing habitus Zepur. The experiments in open field and in greenhouse are implemented in 3 repetitions with plot size each 20m2. Planting scheme for bush and climbing forms were 90+70/2x15sm and 90+70/2x20sm accordingly: The accessions were observed by the method of State variety trial of agricultural crops and Bean trail international metod. The goal of scientific experients was to study complex economic-biological and biochemical particularities of bush and climbing typs of beans from different geographical origin. During the vegetation period implemented bio-morphological descriptions, phenological observations, biochemical analysis of green pods, biometric measurements, yeild records, weighting, counting and which was drawn up on the basis of the relevant tables and histograms. In the open field cultivation local variety Gohar and imported varieties Kontender, Blue Lake, Dragon tang, Green grop stand out with important bio-morphological features. As early ripning separated from varieties with bush habitus Kontende (50 days), and from climbing forms ` Gohar (57 days). With early yield indicators separated Kontender, Blue Lake, Dragon tang, Tender improved and Green grop imported bush varieties and Goahr from climbing varieties .From bush habitus forms Green grop (15.9t/ha) and Kontender (15.8t/ha) varieties stand out in high productivity of green pods, which have provided 18.8-19.5% additional yield compaired to standart and from climbing form Gohar variety (40.6t/ha) has provided 13.7% additional yield. With high resistance to bacteria and anthracnose diseases separated bean local varieties Zepur, Gohar and comparatively resistance foreign varieties Green grop and Kontender which have been infected not more than 10 percent. Green beans biochemical indicators showed that in open field conditions dry matter and Vitamin C content highest figures were recorded from bush forms varieties Kontender (7.13% and 15.08 mg%) and Green grop (8.72% and 15.66 mg%) and the total sugars content in Blue Lake (2.51%) and Green grop (2.56%) varieties. With mentioned indicators notable the Gohar variety from climbing forms.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Биологические особенности и селекционная оценка сортообразцов фасоли овощной в условиях Араратской долины. Vegetable beans varieties biomorphological particularities and breeding assessment in Ararat valley conditions.
      Uncontrolled Keywords: Киракосян Гоар Вараздатовна, Kirakosyan Gohar
      Subjects: Agriculture
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 02 Sep 2016 17:30
      Last Modified: 06 Dec 2016 16:29
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3351

      Actions (login required)

      View Item