Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Մկրտիչ Փորթուգալյանի հասարակական-քաղաքական գործունեությունը և «Արմենիա» պարբերականը

Սարգսյան, Սուրեն Թարխանի (2016) Մկրտիչ Փորթուգալյանի հասարակական-քաղաքական գործունեությունը և «Արմենիա» պարբերականը. Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (104Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (773Kb) | Preview

      Abstract

      «Արմենիա» թերթի ու Մ. Փորթուգալյան գործչի բազմամյա գործունեության պատմության ու հայ քաղաքական մտքի անդաստանում ունեցած դերակատարության ուսումնասիրությունը մեր օրերում ունի գիտաճանաչողական և արդիական-քաղաքական նշանակություն: Թերթը եվրոպական միջավայրում հայ ազատագրական պայքարի գաղափարախոսու-թյունը տարածելով, Եվրոպայի հայության և եվրոպական հասարակությունները միմյանց կամրջելով, նոր մակարդակի բարձրացրեց հայ քաղաքական միտքը: Ինչպես հարյուր տարի առաջ, այնպես էլ ներկա ժամանակաշրջանում, խիստ կարևոր ու սկզբունքային նշանակություն ունի սեփական դիրքորոշումների ու քայլերի հայաստանակենտրոն մեկնակետի հստակեցումը, որը պահանջում է ապագային միտված ազգային-քաղաքական ծրագրերը կառուցել հայրենաբնակ հայության շահերի առաջնայինության հաշվառման սկզբունքի վրա։ «Արմենիա»-ի ու նրա խմբագրի հայաստանակենտրոն մտածողության հաշվառումն իրատեսական քաղաքականության որդեգրման կարևոր պայման է նաև մեր օրերում: Մ. Փորթուգալյանի ու նրա թերթի գործունեության լուսաբանումը նպաստում է XIX դարի վերջին քառորդի ու XX դարի սկզբի հայ քաղաքական մտքի սայթաքումների լիարժեք ընկալմանը, քանի որ դեռևս Վանում ունեցած գործունեության ընթացքում նա իրեն դրսևորել էր որպես իրապաշտ և լայնախոհ մտավորական, ում արևմտահայության ազատագրության ուղղությամբ քաղաքական մտածողության մեջ ուրվագծվել էր իրատեսական մարտավարության տեսլականը: Պատահական չէ, որ նրա դաստիարակած երիտասարդության կողմից Վանում ստեղծված «Արմենական» կուսակցության որդեգրած մարտա-վարությունն ու ռազմավարությունը խոստումնալից էին և առավել արդյունավետ, քանի որ հայոց ազատագրության հնարավորությունը նախ և առաջ տեսնում էին սեփական ուժին ապավինելու, հայության համախմբան, գաղտնորեն զինվելու և նախապատրաստվելու մեջ: Հենց այդ մտայնությունն էլ հետագայում հայ ազատամարտի հաջողության բանալին դարձավ: Մ. Փորթուգալյանի ժամանակաշրջանի հայ մամուլը ողողված էր ռոմանտիկ բնույթի քաղաքական–հրապարակախոսական հրապարակումներով: Դրանցում հայության ազատագրման և հայոց պետականության վերականգնման հարցն ավելի շատ փորձ էր արվում լուծված տեսնել մեծ տերություններին ապավինելու միջոցով: Մոտեցում, որն առկա է և խիստ քննադատելի նաև մեր օրերի համար, քանի որ հայության մեջ այսօր էլ լիարժեք հիմնավորված չէ այն համոզմունքը, որ հայ ժողովուրդն ու նրա պետականությունն առանց օտարին ապավինելու էլ կարող են հզորանալ և ամրապնդվել: Այսինքն՝ օգնում է հասկանալ, որ պետք է միմյանցից հստակ սահմանազատել ռազմաքաղաքական դաշինքները և կուրորեն ուրիշներին ապավինելու հայեցակետերը: «Արմենիա» պարբերականի տարաբնույթ հոդվածները կարող են նպաստել հայոց մեջ քաղաքական նոր մշակույթի ձևավորմանն ու զարգացմանը, այն մշակույթի, որ բանավեճերի կամ այլախոհության պայմաններում մատնանշում է հանդուրժողականության ոգին, որովհետև դրանք ծնվում են հայոց քաղաքական ապագան ավելի լավ տեսնելու, քան սեփական հավակնությունների հենքի վրա: Գաղտնիք չէ նաև, որ ապագային միտված ճիշտ ծրագրեր ունենալու և հստակ գործելու անհրաժեշտությունը պարտադրում է մեր պատմության սպիտակ բծերի բացառումն ու ամբողջական և անսխալ իմացությունը, որը հնարավորություն կտա անցյալի սխալներից դասեր քաղելու և առաջ ընթանալու հավասարակշռված ու հաստատուն քայլերով: «Արմենիա» թերթի ինքնատիպ գաղափարախոսությունը կարող է կարևոր դեր խաղալ նաև մեր օրերում լայն տարածում գտած օտարամուտ քաղաքական շարժումների ու գաղափարական հոսանքների հանդեպ ճշգրիտ ու առարկայական դիրքորոշումներ որդեգրելու և նրանց բերած աշխարհա¬քաղաքացիական հովերից ազգային նվիրական նպատակները պաշտպանելու գործում, ինչն ամենևին էլ չի բացառում ազգային ու համամարդկային արժեքների համադրության անհրաժեշտությունը: Диссертация на соискание ученой степени доктора исторических наук по специальности 07.00.01 “ История АрменииВ результате русско-турецкой войны 1877–1878 годов Османское правительство, лишившись европейских территорий, сконцентрировало всё своё внимание на восточной части империи и усилило давление, направляя основной удар на армян. Не желая более терпеть угнетение, армянский народ встал на борьбу, чтобы сбросить невыносимое иго. Среди представителей интеллигенции, возглавившей пробуждение народа и разработку идеологии освободительной борьбы, достойное место занял Мкртич Португалян. Мкртич Португалян всю свою сознательную жизнь посвятил делу воспитания молодого поколения, поиску путей спасения западных армян. Свою патриотическую деятельность on начал в 1880-х годах. М. Португалян основал “Араратский”, “Вараздатский” и другие общества в Константинополе, активно сотрудничал с передовой прессой, редактировал газету “Масис” и ввиду прогрессивных взглядов был подвергнут преследованиям со стороны правительства. Будучи в Тбилиси, он встретился с Г. Арцруни и Раффи. В дальнейшем, благодаря их общению и сотрудничеству, сформировалось единство в освободительной мысли и борьбе восточных и западных армян. Переселившись в Ван по совету последних, М. Португалян развернул плодотворную педагогическую деятельность, воспитывая отважное – готовое к борьбе целое поколение. Одновременно Португалян стал основоположником идеи создания партии “Арменакан” в армянской действительности. Особое место в деятельности М. Португаляна занимала газета “Армения”, основанная в Марселе в 1885 году. Будучи изгнанником, лишённый материальных средств, М. Португалян с небольшой группой своих последователей, ценой больших жертв, смог на протяжении 38 лет издавать газету “Армения”. Этот первенец армянской политической прессы стал зеркалом, отражающим истинную картину жизни – социально- политическое тяжелое положение, боль и страдания армянского народа. The Ottoman Empire, having lost its European territories as a result of the Russian-Turkish war of 1877-1878, attracted its attention to the eastern parts of the Empire and aggravated pressure especially on Armenians. Being unable to stand the repressers any more, Armenians rose for liberation struggle. Mkrtich Portugalyan was one of the representatives of the Armenian intelligentsia that had a great role in development of the liberation ideology. Mkrtich Portugalyan devoted all his life to the education of the new generation and searched for ways to save Western Armenians. He started his patriotic activities since 1880s. M. Portugalyan founded the “Araratyan”, “Varazdatyan” Societies in Constantinople, worked with progressive periodicals of the time, edited the newspaper “Masis”, etc. He was persecuted by authorities for his progressive views. Being in Tiflis he met G. Artsruni and Raffi. Close links between the Eastern and Western Armenian liberation ideas and struggle were established later thanks to Portugalyan’s cooperation with them. Having moved to Van M. Portugalyan began his educational activities and brought up a courageous - ready to fight generation. Simultaneously he became the initiator of the idea of establishment of the Armenakan Party. The newspaper “Armenia” was established in Marcel in 1885 by M. Portugalyn and took a special place in his activities. Being outcaste and having no money Portugalyan did his best with a few followers to publish the newspaper “Armenia” at the price of great sacrifices for the space of 38 years. Being the first Armenian political periodical it became the mirror reflecting the real picture of the Armenian life - the hardest social-political conditions, pain and sufferings of the Armenian people. “Armenia” was free from party and other obligations and did not have defined political direction. In the period of the first ten years of publication, the newspaper had revolutionary approaches but it became more cautious later. Although, sometimes the newspaper called for revolution, it mainly remained as a supporter of limited liberal and gradual changes. Besides the main part of the newspaper- the editorials written by M. Portugalyan, “Armenia” had also other constant sections: “Letters”, “ The Armenian question”, “ Diaspora”, “Press Review”, “Philology”, “Advertisement” and others. The newspaper elucidated a lot of problems troubling Armenians. The articles introduced rich information about the hard social-economical condition of Armenians, their deprived position - without any rights and unprotected life.

      Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
      Additional Information: Общественно-политическая деятельность Мкртича Португаляна и газета «Армения».The social-political activities of Mkrtich Portugalyan and the newspaper “Armenia”.
      Uncontrolled Keywords: Саргсян Сурен Тарханович,Sargsyan Suren Tarkhan
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 06 Sep 2016 18:20
      Last Modified: 24 Jan 2018 15:57
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3366

      Actions (login required)

      View Item