Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայաստանը ԽՍՀՄ ռազմաարդյունաբերական համալիրի համակարգում (1922–1991 թթ.)

Խաչատրյան, Կարեն Համլետի (2015) Հայաստանը ԽՍՀՄ ռազմաարդյունաբերական համալիրի համակարգում (1922–1991 թթ.). Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Ttesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1684Kb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (ABSTRACT)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (576Kb) | Preview

      Abstract

      Հայոց նորագույն ժամանակաշրջանի պատմության մեջ Հայաստանի երկրորդ (խորհրդային) հանրապետությունն ունի իր ուրույն տեղն ու դերը: Խորհրդային Հայաստանը հանդիսացավ Հայաստանի առաջին հանրապետության իրավաժառանգորդը, խորհրդային ամբողջատիրության պայմաններում իր հնարավորությունների չափով 70 տարիների ընթացքում պահ¬պանեց և զարգացրեց հայոց պետականությունը: Անկախ նրանից, թե կոմունիստական վարչակարգն ինչ չարիքներ է գործել խորհրդային բոլոր ժողովուրդների, այդ թվում հայության նկատմամբ, խորհրդային տարիները մեր ժողովրդին տվել են նաև շատ դրական արժեքներ: ԽՍՀՄ կազմում հայ ժողովուրդը պաշտպանված էր արտաքին սպառնալիքներից, ունեցավ ստեղծագործելու և զարգանալու ապահով պայմաններ: Այդ ժամանակաշրջանում ստեղծվեցին արտադրողական վիթխարի հզորություններ, աննախադեպ զարգացում ապրեց Հայաստանի տնտեսությունը, արդյունաբերությունը, գիտությունը, կրթությունը և մշակույթը, բազմապատկվեց երկրի բնակչությունը: Խորհրդային Հայաստանն անցել է պատմության գիրկը, սակայն այսօր էլ արդիական և հրատապ է նրա պատմության գիտական ուսումնասիրումն ու արժևորումը, «մութ անցքերի» և «սպիտակ էջերի» վերհանումը։ Անկախության առաջին տարիներին, սակայն, Հայաստանի խորհրդային հանրապետության պատմության ուսումնասիրումը կարծես հետին պլան մղվեց: Որոշ պատմաբաններ և քաղաքական գործիչներ անհիմն կերպով փորձում էին Խորհրդային Հայաստանը պետականություն չհամարել, ժխտվում էր պատմական տվյալ ժամա¬նա¬կաշրջանում դրական արժեքների ձեռքբերումը: Կարծում ենք, անկախությունը և պետականությունը համարժեքներ չպետք է դիտել. Խորհրդային Հայաս¬տանը, այո՛, լիարժեք անկախ պետություն չէր, բայց օժտված էր պետականության որոշակի ատրիբուտներով (Սահմանադրություն, զինանշան, դրոշ, օրհներգ, պետական կառավարման համակարգ, այդ թվում արտաքին կապերի գերատեսչություն և այլն) ու սահմանափակ իրավունքներով պետական կազմավորում էր ընդհանուր խորհրդային պետության մեջ: ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հայաստանի երրորդ հանրապետության անկախ պետականության պայմաններում հայրենական պատմագիտության առջև լայն հնարավորություններ են բացվել կատարելու պատմագիտական օբյեկտիվ և անաչառ ուսումնասիրություններ այնպիսի թեմաներով, որոնց մասնակի անդրադարձն անգամ բացառված էր խորհրդային պետության գոյության ամբողջ ժամանակաշրջանում: Խորհրդային ամբողջատիրական համակարգը և պետական գրաքննության մամլիչ մեքենան իր բազմաթիվ օղակներով աչալուրջ հետևում և խստորեն կասեցնում էր խորհրդային քաղաքական, ռազմական և ռազմատնտեսական պատմության որոշ անցքերի լուսաբանումը թե՛ խորհրդային զանգվածային լրատվամիջոցներով, պարբերական մամուլի հրապարակումներում և թե՛ գիտկան ուսումնասիրություններում։ Նման «խիստ գաղտնի» խնդիրներից մեկի ուսումնասիրության առաջին փորձն է ներկայացված ատենախոսությունը: В диссертации на основе многочисленных рассекреченных архивных документов, исторических свидетельств, опубликованных сборников документов и материалов, а также научной литературы впервые в армянской историографии обобщенно и всесторонне изучается проблема участия отраслей военно-оборонной промышленности и науки Советской Армении в военно-промышленном комплексе (ВПК) СССР в 1922–1991 годах. В исследовании рассмотрены также вопросы организации и проведения в Советской Армении военно–оборонных мероприятий. Кроме научно–практического значения актуальность исследования выражается в том, что в сфере организации и развития ВПК Республика Армения в рамках ОДКБ тесно сотрудничает с некоторыми странами бывшего СССР, и, в первую очередь с Российской Федерацией. Страны осуществляют комплексные мероприятия по укреплению обороноспособности Армении, в частности создается совместная система противовоздушной обороны (ПВО). Диссертация состоит из введения, четырех глав, заключения, списка использованных источников и литературы. В введении обосновывается актуальность и насущность темы, цель и задачи, научно–теоретическая новизна, научное и практическое значение исследования, представлена историография и степень изученности темы. На основе критического изучения исторических фактов в работе показывается, что в 1920–1930–ых гг. Советский Союз предпринял решительные шаги для становления и развития военно-оборонной промышленности страны, и уже к началу Великой Отечественной войны задача создания советского ВПК была практически решена. Создание разветвленной промышленности в Советской Армении в 1920–1930–ых гг. и ее развитие стало основой для вовлечения республики в военно–оборонные мероприятия Закавказского военного округа СССР и в оборонно-промышленный комплекс страны в годы Второй мировой и Великой Отечественной войн. За годы войны в военно–оборонном производстве были задействованы почти все отрасли промышленности республики, около 50 заводов и фабрик, механических мастерских и других предприятий. Ведущими предприятиями военно–оборонной отрасли производства республики стали Ереванский машиностроительный завод имени Ф. Дзержинского, Ереванский химкомбинат имени С. Кирова (№ 742), Ереванский завод № 722, Ереванский само¬лето¬строительный завод № 447 и др. Всего за годы войны на предприятиях военно–оборонной промышленности республики было произведено 10 видов боеприпасов (зажигательные авиабомбы, снаряды, противотанковые и противопехотные мины, ручные гранаты и т.д.), 1 – вооружения (ротные минометы), 6 средств армейской связи, 47 видов вещевого снаряжения, 20 хим продуктов, 9 инженерно–технического и артиллерийского имущества, несколько десятков видов военного обмундирования и т.д. Весомый вклад в организацию военно–оборонной промышленности республики и военного производства в годы войны внесли ученые и наука Советской Армении. For the first time in the Armenian historiography the problem of participation of the branches of the Military Defense industry and science of Soviet Armenia in the military–industrial complex (MIC) of the USSR in 1922–1991 is generalized and comprehensively studued on the basis of numerous declassified archival documents, historical evidence, published collections of documents and materials, as well as the scientific literature. The study also examines the questions of organization and implementation of military and defensive mesures in Soviet Armenian. Besides scientific and practical value of the research its actuality is reflected in the fact that in the sphere of organization and development of the military–industrial complex of the Republic of Armenia it is working closely with some of the countries of the former Soviet Union, and, in the first place with the Russian Federation within the framework of the Collective Security Treaty Organization. The countries realize complex mesures to strengthen the defense capability of the Republic of Armenia, in particular a system of air defense is in the process of creation. The dissertation consists of introduction, four chapters, conclusion, list of primary sources and literature. In the introduction are presented the relevance and actuality of the theme, purpose and objectives, scientific and theoretical novelty, scientific and practical significance of the study, historiography and the degree of scrutiny topics. On the basis of a critical examination of the historical facts we show in the paper that in the 1920–1930–s the Soviet Union took decisive steps for the formation and development of the Military Defense industry, and by the beginning of the Great Patriotic War the task of creating of the Soviet military–industrial complex was practically solved. In 1920–1930–s creation of the branched industry in Soviet Armenia and its development had become a basis for the involvement of the republic in the military– defensive measures of the Transcaucasian Military District of the USSR and the military–industrial complex of the country during the Second World War and the Great Patriotic War. During the war years almost all branches of the industry of the Armenian SSR, about 50 factories and plants, mechanical shops and other enterprises were set in motion in the Military Defense industries. The leading enterprises of the Military and Defense industries of the republic became the Yerevan Machine Building Plant named after F. Dzerzhinsky, Yerevan Chemical Plant named after С. Kirov (№ 742), the Yerevan plant N 722, the Yerevan aircraft construction plant N 447 and others. During the war the enterprises of the Military Defense industry of the republic produced 10 types of ammunition (incendiary bombs, shells, anti–tank and anti–personnel mines, hand grenades, etc.), 1 armament (mortars), 6 means of army communication, 47 kinds of clothing equipment, 20 chemical products, 9 engineering and artillery assets, a few dozen types of military uniforms, etc.

      Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
      Additional Information: Армения в системе военно–промышленного комплекса СССР (1922–1991 гг.). Armenia in the military–industrial complex of the USSR (1922–1991).
      Uncontrolled Keywords: Хачатрян Карен Гамлетович, Khachatryan Karen Hamlet
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 07 Sep 2016 10:55
      Last Modified: 07 Sep 2016 10:57
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3371

      Actions (login required)

      View Item