Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ընդմիջարկությունները ժամանակակից հայերենում

Բաբոյան, Արփինե Արտուշի (2014) Ընդմիջարկությունները ժամանակակից հայերենում. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (198Kb) | Preview

    Abstract

    Ի թիվս լեզվական այլ իրողությունների` ժամանակակից հայերենի շարահյուսությունը նորագույն շրջանի հայ լեզվաμանության համեմատաμար լավ քննված μաժիններից է: Սակայն լեզուն, պայմանավորված իր μարդ ու μազմաμնույթ համակարգով, նոր μացահայտումների անսպառ հնարավորություն է տալիս հետազոտողին: Նման հնարավորություն տվող երևույթներից մեկը ընդմիջարկությունն է, որով ողողված են խոսքային գործառությունները: Ինչ խոսք, մասնագիտական գրականության մեջ լեզվաμաններն այս կամ այն չափով անդրադարձել են խնդրին, սակայն այդ անդրադարձները հիմնականում պատեհային μնույթ են կրել` թելադրված շարահյուսական համապատասխան երևույթներն իրենց շրջապատով ներկայացնելու իրողությամμ: Մեր ուսումնասիրությունը մի համեստ փորձ է` վեր հանելու ժամանակակից արևելահայ գրական լեզվում ընդմիջարկություններն ու ընդմիջարկման երևույթը կարգաμերված եղանակով` ըստ շարահյուսական կաղապարների ներսում դրանց ի հայտ գալու հավանականության և հնարավորության: Թեմայի արդիականությունը: Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է վերը նշված կարգաμերվածությամμ, ուստի խնդիր է ծագում կարևորելու առաջադրված թեման, տալու ընդմիջարկման` որպես խոսքային անհրաժեշտ իրողության μնորոշումը, պարզելու, թե ինչ միավորներ կարող են զμաղեցնել ընդմիջարկվող «տարածքը»` խոսքային իրադրությամμ թելադրված, ինչպես նաև կատարելու համապատասխան վերլուծություններ` անհրաժեշտ խմμավորումներով: Հետազոտության առարկան: Հետազոտության առարկան ընդմիջարկությունն է, որ հանդես է գալիս կապակցական μոլոր հնարավոր կաղապարների ներսում` ենթակա-ստորոգյալ, որոշիչ-որոշյալ, հատկացուցիչ-հատկացյալ, μացահայտիչ-μացահայտյալ, խնդրառու-խնդիր, պարագառու-պարագա, կապ-կապվող μառ կապակցությունների միջև, ինչպես նաև գերադաս-ստորադաս μաղադրիչներով այլ (դերμայական դարձված, μարդ նախադասություն) կառույցներում, այլև ժխտական μառ-մասնիկ-μայաձև և համազոր անդամներով արտահայտություններում: Հետազոտության նորույթը: Սույն աշխատանքը ժամանակակից հայերենում ընդմիջարկությունները համակարգորեն μնութագրելու առաջին փորձն է, որն իր նախատիպը չունի. հրապարակի վրա է միայն գրաμարում ընդմիջարկությունների գործածությանը վերաμերող մեկ հոդված1: Մեր ուսումնասիրությունը յուրօրինակ է նրանով, որ վերաμերում է լեզվի պատմության մի այլ փուլի և հեղինակի ուժերի ներածին չափ ներկայացնում է այդ փուլումգործառող ընդմիջարկությունների խմμավորված առատ μազմություն` ըստ արդի արևելահայերենի շարահյուսական կաղապարների ներսում դրա ենթաμազմությունների դրսևորման հնարավորության և դրսևորվածության: Հետազոտության նպատակը և խնդիրները: Հետազոտելիս նպատակ ենք ունեցել գիտական շրջանառության մեջ դնելու ժամանակակից հայերենում գործառվող ընդմիջարկությունները՝ տալով դրանց համակողմանի μնութագիրը, որն աշխատել ենք իրականացնել մեր առջև ծառացած հետևյալ խնդիրների լուծման միջոցով: Синтаксис современного армянского языка новейшего времени относится к числу наиболее разработанных отраслей языкознания. Однако язык, будучи сложной и многосторонней системой, раскрывает перед исследователем бесконечные возможности для новых наблюдений. К таковым возможностям можно, без всякого сомнения, отнести дистантивы, которые широко представлены в речи. Конечно, в специальной литературе, в работах тех или иных исследователей можно обнаружить ссылки на эту проблему, однако они носят преимущественно фрагментарный характер и касаются обычно тех синтаксических явлений, которые в данный момент находятся в центре внимания исследователя. Дистантивы являются малоизученным явлением не только в армянском языкознании, но и в мировой лингвистической науке. Дистантивы – это те ситуативные единицы, которые проявляются и в других синтаксических конструкциях: они тоже могут быть компонентом этой моделированной основы, но могут и не являться ею. В последнем случае совпадают терминологические границы между дистантивами, а также вставными и вводными конструкциями. Заметно, что хотя они имеют отношение к дистантам и между ними наблюдается определенное сходство, все же следует отметить, что они в корне отличаются друг от друга с точки зрения целей и задач исследования. Если обособленные дополнения, вводные и вставные конструкции характеризуются интонационными особенностями, семантическими отношениями и пунктуационным выражением, то дистантивы имеют отношение к грамматическим сочетаниям и особенностям синтаксического построения предложения, что можно подтвердить многочисленными примерами и показать различие их задач и толкований. Важно учесть следующее. Дистантивы являются не элементами, имеющими второстепенное значение внутри кратких или распространенных словосочетаний. Правда , они могут совпадать в своих границах с обособленными и вставными, вводными и вставными, вставными и дистантивными элементами. Однако дистантивы не ограничиваются только ими. В линейном рассмотрении имеются обязательные дистантивы. Обязательные дистантивы обусловлены синтаксическими нормами и наличием общего синтаксического члена при более чем одном элементе. При таком подходе и грамматические сочетания, и дистантивы позволяютбезошибочно дифференцировать эти два взаимообусловленных языковых явления и оценить их роль и значение в структуре речи. Дистантивы имеют точки соприкосновения с самыми разными синтаксическими единицами, структурами и с другими формами выражения и их совпадения с той или иной синтаксической единицей носит случайный характер. Alongside with other linguistic phenomena modern Armenian syntax is considered to be comparatively well analyzed spheres of the Armenian Linguistics of the latest period. However, language, with its complicated system, gives infinite opportunities to the language learners for new linguistic discoveries. One of the phenomena that gives such an opportunity is the Detachment, which overwhelms discourse relations by itself. To a certain extent linguists referred to Detachment in specialized publications but these references had some casual effects conditioned by the fact that these syntactic phenomena are represented through their relations to other syntactic phenomena. Detachment is a non-profoundly studied phenomenon both in the Armenian Language and in General Linguistics. Detachment is that situational unit which manifests itself within conjunctive patterns and syntactic relations. It can either be or not be the component of one of these pattern members. In the latter case the boundaries of detachments and the boundaries of parenthetic and inserted units coincide. It is noticeable that even if they have relations to detachments and there are lines of comparison between them, anyhow, they drastically differ in their aim and the subject of study. If dividable modifiers, parenthetic and inserted units are characterized by intonational, semantic relations and punctuation characteristics, then detachments are characterized by grammatical relations and features of sentential structures. It is possible to show their differences through a number of examples. It is important to take into consideration the following: Detachment as a phenomenon does not imply a unit of secondary significance within this or that structural cohesion. It is true that the lines of divided and detaching units, parenthetic and detaching units and also inserted and detaching units may coincide, but the diapason of detachments is wider. Syntagmatically there exist obligatory and non- obligatory detachments. The obligatory detachment is a manifestation of syntactic regularity and is conditioned by the presence of more than one immediate constituents of the syntactic general constituent. In other cases we deal with non-obligatory detachments which are the parenthetic and insertedunits. Such a viewpoint and distinct definition on grammatical combinations and detachments give opportunity to differentiate these two linguistic phenomena which are determined by each other. At the same time we appreciate their role and significance in discourse construction. Detachments have relating lines with most different syntactic units, structures and expressions. It is typical of detachments to coincide with this or that syntactic phenomenon.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Дистантивы в современном армянском языке. Detachments in modern Armenian.
    Uncontrolled Keywords: Бабоян Арпине Артушевна, Baboyan Arpine Artush
    Subjects: Linguistics
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 07 Sep 2016 12:22
    Last Modified: 13 Sep 2016 12:49
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3377

    Actions (login required)

    View Item