Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Թալիշերենի Անբարանի բարբառը

Ավչյան, Հակոբ Վարդանի (2016) Թալիշերենի Անբարանի բարբառը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հր. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (318Kb) | Preview
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (40Mb)

      Abstract

      Կասպից ծովի հարավարևմտյան ափին՝ հարավ-արևելքից մինչև հյուսիս ձգվող մերձափնյա գոտում բնակվող թալիշների լեզվի ուսումնասիրության պատմությունը սկիզբ է առնում 19-րդ դարի առաջին կեսերին, երբ Լոնդոնում 1842թ․ լույս է տեսնում լեհ իրանագետ Ալ․ Խոձկոյի “Specimens of the popular poetry of Persia” աշխատությունը, որի միջոցով էլ փաստացիորեն թալիշերենի նյութն առաջին անգամ ընդգրկվում է իրանական լեզվաբանության ոլորտ։ Իրանական լեզուների հյուսիսարևմտաիրանական խմբի մեջ մտնող թալիշերենը մի շարք հնչյունական, ձևաբանական և բառապաշարային հատկանիշների հիման վրա սովորաբար բաժանվում է երեք բարբառախմբի՝ հյուսիսային, կենտրոնական և հարավային։ Թալիշերենի Անբարանի բարբառը մտնում է հյուսիսային բարբառախմբի մեջ․ այն տարածված է Իրանի Արդաբիլ նահանգի Նամին վարչաշրջանի Անբարան շրջանում, հյուսիսային թալիշերենի ամենահարավային բարբառն է և հարավից սահմանակցում է թալիշերենի կենտրոնական բարբառախմբին։ Թալիշերենի Անբարանի բարբառի ուսումնասիրության արդիականությունն առաջին հերթին պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ հյուսիսային թալիշական բարբառների ուսումնասիրությանը վերաբերող աշխատանքները գրեթե բացառապես նվիրված են Ադրբեջանական Հանրապետության տարածքում խոսվող թալիշական բարբառներին ու խոսվածքներին, այնինչ նույն հյուսիսային բարբառախմբի մեջ մտնող Անբարանի բարբառը մինչ օրս համապարփակ ուսումնասիրության չի ենթարկվել, իսկ դրան կատարված սակավաթիվ անդրադարձները մակերեսային են ու թերի՝ հիմնականում ոչ մեծ ակնարկների տեսքով։ Բացի այդ՝ լեզվաբանական տարբեր մեթոդների (նկարագրական, պատմահամեմատական, տիպաբանական) կիրառությամբ գրված այս աշխատանքը խիստ արդիական է նաև ցեղակից լեզուների ու բարբառների մի շարք կարևոր հարցերի լուծման ու պարզաբանման տեսակետից, ինչպես նաև կարող է հիմք ծառայել թալիշերենի ներքին բարբառային բաժանման ասպարեզում վերանայումների և ճշգրտումների համար։ Ատենախոսության նպատակը Իրանի Իսլամական Հանրապետության Արդաբիլ նահանգի Անբարանի շրջանի համանուն քաղաքում և դրան հարակից Ամինջան ու Մինաբադ գյուղերում իրականացրած դաշտային աշխատանքների ընթացքում ձեռք բերված նյութի և թեմային առնչվող տպագիր գրականության հիման վրա թալիշերենի Անբարանի բարբառի համաժամանակյա և տարաժամանակյա ուսումնասիրությունն է՝ հետևյալ խնդիրների առաջադրմամբ․ Համապարփակ կերպով ներկայացնել Անբարանի բարբառի ցայսօր քիչ հայտնի կամ բոլորովին անհայտ լեզվական նյութը: Լեզվաբանական մեթոդների կիրառությամբ այդ նյութը ենթարկել համակողմանի վերլուծության: Թալիշերենի Անբարանի բարբառի լեզվական նյութը համեմատության մեջ դնել Ադրբեջանական Հանրապետության տարածքում խոսվող հյուսիսթալիշական մյուս տարբերակների հետ՝ վեր հանելով դրանց միջև առկա ընդհանրությունները և հատկապես տարբերությունները: Անբարանի բարբառի քերականության զանազան ասպեկտները քննության առնել ժամանակակից պարսից լեզվի, ինչպես նաև արևմտաիրանական մի շարք այլ լեզուների, որոշ դեպքերում՝ նաև ադրբեջաներենի համեմատությամբ: Մասնակի տարաժամանակյա կտրվածքով ուսումնասիրության ենթարկել Անբարանի բարբառի քերականական համակարգը, հատկապես դրա հնչյունաբանությունը: Առանձնացնել հնչյունական համակարգի պատմական այն զարգացումները, որոնցով Անբարանի բարբառը կապվում է հյուսիսարևմտաիրանական այլ լեզուների ու բարբառների հետ: Талышский язык входит в северо-западную группу иранских языков и на основе ряда фонетических, морфологических и лексических критериев традиционно делится на три диалектные группы: северные, центральные и южные. Анбаранский диалект принадлежит к группе северных талышских диалектов и распространен в Анбаранском районе Наминской области Ардебильской провинции Исламской Республики Ирана, в городе Анбаран и в близлежащих селах. Среди северо-талышских диалектов анбаранский диалект является крайне южным и, таким образом, граничит с центрально-талышскими диалектами. Большинство работ, посвященных талышскому языку, было выполнено на материале талышских диалектов и говоров, распространенных в Азербайджанской Республике, в то время как анбаранский диалект, входящий в эту же северную группу, стал объектом исследования лишь в двух небольших публикациях, которые выполнены довольно поверхностно, а материалы и особенности данного диалекта отражены лишь очень фргаментарно и частично. Данная диссертация, которая написана на основе применения разных лингвистических методов (описательный, историко-сравнительный, типологический), состоит из введения, трех глав с соответствующими параграфами, заключения и списка использованной литературы. Во введении детальным образом обсуждается история изучения талышского языка и дается обзор литературы по тематике. В данном разделе диссертации также рассмотрены проблемы определения места талышского языка среди иранских языков, диалектической классификации талышских диалектов и говоров, географического распространения анбаранского диалекта. В первой главе, «Фонетика», с помощью историко-сравнительного метода описывается и детально рассмотривается вся фонетическая система анбаранского диалекта талышского языка. Весь состав вокализма и консонантизма данного диалекта представлен в диахронической перспективе, начиная от древнеиранской языкой эпохи до настоящего состояния диалекта. В отдельном параграфе также исследованы фонетические изоглоссы, соединяющие абаранский диалект с другими северо-западными иранскими языками. The Talysh language belongs to the Northwestern group of Iranian languages and traditionally is divided into three dialectical clusters (Northern Talyshi, Central Talyshi, Southern Talyshi), based on phonological, grammatical and lexical phenomena. The Anbarani is a Northen Talyshi dialect spoken in Anbaran district of Namin area (Ardabil province) of Iran, in the city of Anbaran and adjacent villages. The Anbarani dialect is the most southern among Talyshi dialects, thus geographically it contacts with Central Talyshi dialects. The absolute majority of publications concerning the Talysh language are based on the materials of the Talyshi dialects spoken in the Republic of Azerbaijan, while the Anbarani dialect, which belongs to the same Northern group, has become the topic of study only in two small-volume publications, presenting quite superficial, and fragmentary picture of the features and peculiarities of this dialect. This dissertation, which is written applying various linguistic methods such as descriptive, historical comparative, typological, consists of an introduction, three chapters divided in a number of paragraphs, conclusions and a bibliography. In the introduction the history of the Talysh language studies is discussed in detail and a review of publications in this field is presented. This part of the dissertation also deals with the problems of position of Talyshi among Iranian languages, classification of Talyshi dialects and varieties as well as the geographical distribution of the Anbarani dialect. In the first chapter, entitled “Phonetics”, the whole phonetic system of the Anbarani dialect of the Talysh language is described and examined by the means of the historical comparative method. The whole system of vowels and consonants in the dialect is described from the diachronic perspective from the Old Iranian period up to the current state of the dialect. In a separate paragraph the phonetic isoglosses, linking the Anbarani dialect and other Northwestern Iranian languages, are also studied in detail. In vocalism one of the main features of the Anbarani dialect is clearly reflected in the features of the vowel “u”, by which this dialect differs from other Northern Talyshi varieties: in the Talyshi dialects spoken in the Republic of Azerbaijan the vowel “u” shows a characteristics of a front pronunciation, while in the Anbarani dialect in most cases this is a back vowel. The most important peculiarity of the consonant system is related to the sonant “r”, which is distinguished by its extremely unstable status, and during the historical development of the language it has dropped from the most Old Iranian roots.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Анбаранский диалект талышского языка. The Anbarani dialect of the Talysh language.
      Uncontrolled Keywords: Авчян Акоп Варданович, Avchyan Hakob Vardan
      Subjects: Linguistics
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 08 Sep 2016 15:42
      Last Modified: 28 Oct 2016 11:25
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3391

      Actions (login required)

      View Item