Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի ժայռային մողեսների արյան մակաբույծները

Հարությունյան, Թեհմինե Կառլենի (2016) Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի ժայռային մողեսների արյան մակաբույծները. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոն.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (22Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (5Mb)

      Abstract

      Հայկական լեռնաշխարհն օժտված է հարուստ և յուրօրինակ կենսաբազմազանությամբ: Համեմատաբար մեկուսացված լինելով հարևան տարածքներից, այն իր մեջ ընդգրկում է կենդանական այնպիսի խմբեր, որոնք մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում և մանրամասն ուսումնասիրության կարիք ունեն: Այդ կենդանիներից են Հայաստանում լայն տարածում ունեցող 8 տեսակի ժայռային մողեսները, որոնցից 4-ը երկսեռ տեսակներ են (Darevskia valentini, D. portschinskii, D. raddei, D. nairensis), իսկ 4-ը (D. armeniaca, D. unisexualis, D. dahli, D. rostombekowi)` կուսածին: Դրանց բազմացման, ծագումնաբանական և մի շարք այլ հարցեր բազմիցս ուսումնասիրվել են (Даревский, 1957, 1967, 1993; Даниелян, 1971, 1989; Даниелян, Аракелян, 2011): Ինչ վերաբերվում է ժայռային մողեսների մակաբույծներին, ապա այդ հարցերը դեռ լիովին պարզաբանված չեն: Հայտնի է, որ մակաբույծներն ունեն ընտրողական նախախնամություն դեպի տեր-օրգանիզմը՝ կախված տիրոջ սեռից, տարիքից (Schall et al., 2000), ֆիզիոլոգիայից (Salvador et al., 1997), պոպուլյացիայի խտությունից (Arneberg et al., 1998), ոչ կենսածին գործոններից (Bennett and Cameron, 1974) և այլն: Հաշվի առնելով նշվածը, հետաքրքիր էր ուսումնասիրել Հայաստանի ժայռային մողեսների վարակվածությունն արյան մակաբույծներով, պարզել դրանց ձևաբանական և կենսաբանական առանձնահատկությունները, տեր-օրգանիզմներում բաշխվածությունը` կախված կենդանու ապրելավայրից, սեռից, բազմացման եղանակից, ինչպես նաև պարզել վարակման ուղիները և փոխանցող տիրոջը: Հետաքրքիր էր դիտարկել նաև շրջակա միջավայրի գործոնների ազդեցությունը տարբեր և միևնույն լանդշաֆտներում ապրող միևնույն և տարբեր տեսակներին պատկանող ժայռային մողեսների մակաբուծային ընկալունակության վրա: Աշխատանքի նպատակն է Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություններում լայն տարածում ունեցող Darevskia ցեղին պատկանող կուսածին և երկսեռ ժայռային մողեսների արյան մակաբույծների համալիր ուսումնասիրությունը: Նշված նպատակի իրականացման համար առաջադրված խնդիրները հետևյալն էին. Ուսումնասիրել ժայռային մողեսների արյան մակաբույծների կազմը և ձևաբանական առանձնահատկությունները: Ուսումնասիրել ժայռային մողեսների արյան մակաբույծներով վարակվածության էքստենսիվությունն ու ինտենսիվությունը: Ուսումնասիրել մակաբուծային ընկալունակության յուրահատկությունը՝ կախված տեր օրգանիզմի սեռից: Համեմատել տարբեր լանդշաֆտներում ապրող ժայռային մողեսների միևնույն տեսակների մակաբուծային ընկալունակության յուրահատկությունները: Համեմատել միևնույն լանդշաֆտում ապրող ժայռային մողեսների տարբեր տեսակների մակաբուծային ընկալունակության յուրահատկությունները: Ցույց տալ տարբեր էկոլոգիական գործոնների ազդեցությունը ժայռային մողեսների մակաբույծներով վարակվածության վրա: Ուսումնասիրել ժայռային մողեսների էկտոմակաբույծներին՝ որպես արյան մակաբույծների փոխանցողներ: Համեմատել կուսածին և երկսեռ ժայռային մողեսների տարբեր տեսակների վարակվածությունն արյան մակաբույծներով: Благодаря ряду биологических, морфологических особенностей и наличия в этой группе партеногенетических форм, скальные ящерицы Армении были и остаются одним из самых интересных объектов. В литературе данные о зараженности скальных ящериц кровепаразитами и эктопаразитами единичны, в связи с этим нашей задачей было восполнить этот пробел. Нами изучены состав, морфологические особенности, степень зараженности, а также восприимчивость скальных ящериц к кровепаразитам в зависимости от пола, возраста, способа размножения, а также от ряда абиотических и антропогенных факторов. Исследовано более 1300 особей, относящихся к восьми видам скальных ящериц, а также гибридные формы рода Darevskia, собранные с территории Армении и Нагорного Карабаха. Исследования проводились по общепринятым зоологическим и паразитологическим методам. Каплю крови для мазка брали из хвоста, окраска проводилась по методу Романовского-Гимза, мазки просматривались под микроскопом при 400-кратном увеличении. В каждом препарате обособлялись случайно выбранные поля, где подсчитывалось количество зараженных клеток на 2000 эритроцитов. На основе морфометрических параметров было выделено 6 морфотипов кровепаразитов, которые относятся к двум родам: Karyolysus sp. и Hepatozoon sp. Все шесть типов паразитов имели различную степень влияния на клетку хозяина. Наибольшие клеточные разрушения отмечены для 3-ей и 5-ой форм. Наиболее распространенной среди ящериц была шестая форма, которая имела также наименьшее влияние на клетку хозяина. Показано неравномерное распространение кровепаразитов среди исследованных видов ящериц и их гибридных форм. Наибольшей инвазией кровепаразитaми отличались виды D. raddei и D. nairensis, а наименьшей - партеногенетический вид D. armeniaca. Максимальная зараженность отмечена третьим и шестым морфотипом, минимальная - вторым и четвертым. Из исследованных более 1300 особей скальных ящериц экстенсивность зараженности первым морфотипом составляла около 4.6 %, вторым - 9.2 %, третьим - 21.35%, четвертым - 5.09 %, пятым - 18% и шестым - 41.6%. Из общего числа зараженных скальных ящериц 32% были заражены только одной формой, 35% - двумя, 21% - тремя, 9% - четырьмя, 2% - пятью формами кровепаразитов. Зараженность одновременно шестью формами не наблюдалась. Rock lizards of genus Darevskia of Armenia due to numerous biological, morphological and physiological characteristics as well as existence partenogenetics forms, this group of remain one of the most interesting objects. There are few data about infestation of rock lizards by blood parasites and our main aim was fill this gaps. We have studied the composition, morphological characteristics, the degree of of infestation and susceptibility of rock lizards to blood parasites, depends on sex, age, reproduction mode, biotic, abiotic and anthropogenic factors. More than 1310 individuals belonging to eight species of lizards, as well as hybrid forms of rock lizards of the genus Darevskia, collected in the territory of Armenia and Nagorno-Karabakh, were studied. The studies were conducted by conventional zoological and parasitological methods. Smears of blood were taken from the tail, stained according to Romanovski - Gimza and studied under the microscope magnification 400X. In every smear were selected random fields, where were counted 2000 erythrocytes and marked infected blood parasites. Among the examined blood parasites of lizards have been separated the 6 morphological types, according to their morphometrical parameters, which are belonging to two genus of blood parasites: Karyolysus sp. и Hepatozoon sp. The six types of parasites had different level of influence on the cells of host, where the greatest damage were observed in cells infected by 3 and 5 forms.The most distribution among lizards had sixth form, which also had the minimal influence on the host cell.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Кровепаразиты скальных ящериц Армении и Нагорного Карабаха. Blood parasites of rock lizards of Armenia and Nagorno-Karabakh.
      Uncontrolled Keywords: Арутюнян Теймине Карленовна, Harutyunyan Tehmine K.
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 08 Sep 2016 17:39
      Last Modified: 08 Sep 2016 17:39
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3394

      Actions (login required)

      View Item