Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

XIV-XV դարերի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարանների լեզուն

Հարությունյան, Խաչիկ Արամի (2014) XIV-XV դարերի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարանների լեզուն. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (300Kb) | Preview

    Abstract

    Աշխարհասփյուռ հայության մշակութային ու գիտական ժառանգության անμաժանելի մաս են կազմում ձեռագիր մատյանները. այսօր աշխարհի տարμեր անկյուններում պահվող հայկական ձեռագրերի թիվը հասնում է շուրջ 30000-ի. մոտ 12000-ը գտնվում է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի ինստիտուտում, որին հաջորդում են Ս.Ղազարի, Երուսաղեմի, Անթիլիասի, Վիեննայի Մխիթարյանների ձեռագրատները, իսկ մնացյալը պահվում է հայկական կամ արտասահմանյան ամենատարμեր գրադարաններում, թանգարաններում, ինչպես նաև մասնավոր հավաքածուներում: Նշյալ ձեռագրերի զգալի մասը տարիների ընթաց-քում նկարագրվել և հրատարակվել է համապատասխան ձեռագրացուցակներով՝ սկիզμ դնելով ձեռագրերի գիտական նկարագրությանն ու μնագրագիտական նորանոր աշխատանքների պատրաստմանը: Ձեռագրերի մանրամասն քննությունից զատ՝ կարևոր են նաև վերջիններիս հիշատակարանները. դրանց ուսումնասիրությունը, իμրև կարևոր սկզμնաղμյուրներ, մշտապես եղել է հետազոտողների ուշադրության կենտրոնում: Հիշատակարաններում գրիչները հիմնականում նկարագրում են իրենց ապրած տարիների ընթացքում կատարված դեպքերը, ընտանեկան հարաμերությունները, կենցաղը և այլն: Ահա թե ինչպես է սահմանում «հիշատակարան» հասկացույթունը ակադեմիկոս Լևոն Խաչիկյանը. «յիշատակարան պէտք է կոչել եւ ըստ այդմ՝ յիշա-տակարանների ժողովածուների մէջ տեղ յատկացնել գրիչների, ծաղկողների, ստացողների, կազմողների, նորոգողների, գերութիւնից ազատողների կամ ձեռագրի հետ մի այլ կերպ առնչուող անձնաւորութիւնների կողմից ու նրանց անունով շարա-դրուած տեղեկութիւնները, որոնք առնչւում են տուեալ ձեռագրի կամ նախագաղա-փարի ընդօրինակութեան, նկարազարդման, նորոգման, օտարման, ձեռքμերման հանգամանքներին»1: Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարանների ուսումնասիրությունը կարևորվում է հայոց լեզվի պատմության դիտանկյունից: Սակայն մինչ այժմ արված լեզվական քննությունը μավարար չափով չի արտահայտում հիշատակարաններում առկա հնչյու-նական, μառակազմական, ձևաμանական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատ-կությունները: Մինչդեռ հիշատակարանը կենդանի խոսք է` չխմμագրված և անկաշ-կանդ, երμեմն հուզական երանգավորմամμ, որը լեզվական առումով ավելի ազատ է դարձնում գրչին` արտահայտելու իր մտքերն ու ապրումները: Ընտրված թեման արդիական է, քանի որ հայոց լեզվի պատմության համար կարևոր սկզμնաղμյուր համարվող հիշատակարանների քննությունը կարող է ներկա-յացնել գրաμար և միջին հայերեն փոխհարաμերությունները ժողովրդախոսակցական լեզվում, ուրվագծել լեզվի տարμեր ենթահամակարգերի զարգացման միտումները: Հիշատակարանները ոչ թե զուտ պատմագիտական կամ զուտ գրական աշխա-տություններ են, այլ այդ երկուսը միասին վերցրած: Գրավոր այս հուշարձաններին μնորոշ է յուրատիպ լեզուն, որտեղ գրիչները և՛ պատմաμան են, և՛ μանաստեղծ, և՛ գիտնական, և՛ ճարտասան, և՛ հոգևորական: Եվ նրանցից յուրաքանչյուրի լեզուն տարμերվում է թե՛ քերականորեն և թե՛ ոճական նրμերանգներովИзучение колофонов (памятных записей) армянских рукописей особенно важно для исследования истории армянского языка, однако, имеющиеся исследования не отражают в достаточной степени все фонетические, словообразовательные, морфо-логические, синтаксические и стилистические особенности, присущие колофонам. Избранная тема актуальна, поскольку исследование колофонов может выявить взаимоотношения грабара (древнеармянского языка) и среднеармянского языка, народно-разговорной речи, диалектов, а также наметить тенденции развития языка. Изучение колофонов разных эпох предоставляет возможность полностью проследить за процессом развития языка и выявить его качественные изменения. В работе впервые исследовани язык колофонов XIV-XV вв. с точки зрения его фонетического, словообразовательного, морфологоческого, синтаксического и стилисти-ческого строя. Цели диссертации таковы: выявить шаблонную структуру колофонов и еë влияние на язык переписчиков, выяснить фонетические и словообразовательные особенности языка колофонов по сравнению с грабаром, показать изменения в системах склонения и спряжения в языке колофонов по сравнению с грабаром, выявить синтаксические и стилистические особенности языка колофонов. Результаты этого исследования могут быть полезны для специалистов, занимающихся историей, исторической диалектологией, стилистикой армянского языка и другими отраслями арменоведения. Диссертация состоит из следующих глав и разделов: Введение. Колофоны армянских рукописей как источники изучения истории армянского языка. История вопроса. The study of colophons of Armenian manuscripts takes a significant issue from the perspective of history of the Armenian language, in particular. However, the previous language examination done until now is limited in scope and many important issues concerning the phonetic, lexical, morphological, syntactic and stylistic characteristic features have not been covered in colophons. The selected theme is actual since the examination of colophons which are believed to be primary sources for the history of the Armenian language can elucidate the interrelations between of the Classical Armenian (Grabar) and Middle Armenian in the spoken language. In addition, it gives a comprehensive account of the tendencies emerged in the course of the development of different substructures of the language. The language examination according to the separate centuries will give an opportunity to ponder thoroughly about the evolving stages of the language and put forth the changes of the language quality in colophons. For the first time, in addressing deep inspection of the colophons’ language of the 14th-15th centuries from phonetic, lexical, morphological, syntactic and stylistic prism, we may break a new ground in the given field by demonstrating the basic goals of our thesis, which may now be followed in this way: explore the patterned character of colophons and the impact of the latter on the scribes’ language. find out phonetic and lexical characteristic features in the language of colophons of the mentioned centuries in comparison with Grabar. demonstrate the variations in the systems of declension and conjugation occurred in the language of colophons again compared with Grabar. explore syntactic and stylistic distinguishing features of the colophon language. The results of the study can provide useful clues for the researchers of the following aspects, namely: the history of the Armenian language, dialectology, stylistics, codicology and so forth. In due course of our study, the thesis has been divided into the following chapters and subchapters: 24 Introduction: the colophons of Armenian manuscripts as a source study of history of the Armenian language. The history of the issue.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Язык колофонов армянских рукописей XIV-XV вв. The language of colophons of armenian manuscripts of the 14th-15th centuries.
    Uncontrolled Keywords: Арутюнян Хачик Арамович, Harutyunyan Khachik Aram
    Subjects: Linguistics
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 09 Sep 2016 12:42
    Last Modified: 13 Sep 2016 12:32
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3398

    Actions (login required)

    View Item