Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հեքիաթն իբրև տեքստ և խոսույթ. ըստ հայկական, ռուսական և անգլիական հեքիաթների նյութի

Ներսեսյան, Տիգրանուհի Ցոլակի (2016) Հեքիաթն իբրև տեքստ և խոսույթ. ըստ հայկական, ռուսական և անգլիական հեքիաթների նյութի. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (93Kb) | Preview
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (30Mb)

      Abstract

      Սույն աշխատանքում քննվում է համեմատաբար երիտասարդ գիտակարգի` տեքստի լեզվաբանության մի քանի հիմնահարց, շարադրված են համապատասխան հիմնարար դրույթները և կարգերը։ Դրանց կիրառումն է հետագայում նպաստում աշխատանքի առանցքային վարկածներից մեկի ապացուցմանը` հեքիաթը յուրովի տեքստ է, և արդյունավետ է հեքիաթն իբրև տեքստ ներկայացնելը և ուսումնասիրելը։ Նշված վարկածը համահունչ է տեքստի լեզվաբանության նորագույն գաղափարին` ժանրի ավանդական վիճահարույց հասկացությունը փոխարինել «տեքստի տեսակ» հասկացությամբ` մշակելով տեքստի տարբեր տեսակներին բնորոշ տեքստային հատկությունները։ Այդպիսով` մեր աշխատանքը հայ լեզվաբանության մեջ առաջին անդրադարձն է ժողովրդական հեքիաթին` տեքստի լեզվաբանության դիրքերից։ Ատենախոսության գիտական նորույթն են հայկական, ռուսական և անգլիական ժողովրդական հեքիաթը` իբրև որոշակի տեսակի տեքստ և խոսույթ դիտարկելը և ըստ այդմ ուսումնասիրելն ու ներկայացնելը` վերհանելով այդ հեքիաթների տեքստերի կազմությունը, պատումի ծավալման և ներկայացման միջոցները, դրանց ուղեկցող լեզվական երևույթները, հեքիաթի տեքստին հատուկ մի շարք առանձնահատկությունները, երեք ժողովուրդների հեքիաթներում կրկնվող լեզվական բանաձևերը, պատմողի և լսողի փոխհարաբերությունը։ Հայկական հեքիաթն առաջին անգամ ուսումնասիրվում է ռուսական և անգլիական ժողովրդական հեքիաթների համեմատությամբ. ուշադրության կենտրոնում են դրանց տեքստերի կառուցվածքային և լեզվական ընդհանրություններն ու տարբերությունները: Հեքիաթի տեքստի կառույցի դրսևորման առումով բացահայտվել են հեքիաթի կառույցի «սյուները»` սկիզբը և վերջը մատնանշող լեզվական միջոցները` ցուցիչները, որոնք մինչ այժմ չէին ընդգրկվում տեքստի նշանների ցանկում։ Այդպիսով` հարստացվում է տեքստի լեզվաբանության այս կարևոր կարգը։ Ցուցիչները բաժանել ենք երկու տեսակի` սկզբի/վերջի և անցման։ Հեքիաթի նյութի հիման վրա ցուցիչները ներկայացրել ենք և՛ իմաստային, և՛ գործառութային տեսակետից։ Աշխատանքում ի հայտ է բերված երկրորդ խմբի` անցման ցուցիչների խորքային գործառութային կապը տեքստի մեկ այլ ընդունված նշանի` անդրտեքստի հետ։ Ատենախոսությունը կարող է նպաստել տվյալ բնագավառում տեսական և գործնական հետագա աշխատանքների իրականացմանը: Առաջարկվել է տեքստի լեզվաբանությանը վերաբերող հայերեն եզրույթների ցանկ, որը կնպաստի մեզանում այս գիտակարգի հետագա զարգացմանը։ Актуальность темы обусловлена текстологическим направлением исследования, поскольку лингвистика текста сравнительно молодая научная дисциплина еще слабо представлена в армянском языкознании. Цель представленной работы в рамках кандидатской диссертации дать лингвистическую характеристику типа текста, к которому принадлежит сказка вообще, представив народные сказки трёх народов как разновидности этого типа. Материалом анализа послужили армянские, русские и английские ,народные сказки, взятые из авторитетных изданий. Теоретическая значимость работы состоит в том, что армянская сказка впервые описана как текст и дискурс, а также поставлена в сопоставление с русской и английской сказкой с позиций современной лингвистики текста. Практическая значимость работы состоит в воможности использования её результатов для чтения курсов по лингвистике текста, теории перевода, сравнительной лингвистике, а также может составить часть курса по фольклористике. Диссертационная работа состоит из введения, трех глав, выводов, списка использованной литературы и списка терминов лингвистики текста на армянском языке в приложении. В главе первой, озаглавленной «Некоторые проблемы лингвистики текста», излагаются основные достижения сравнительно молодой научной дисциплины лингвистики текста. С этой целью анализируются основополагающие труды ведущих российских лингвистов И. Р. Гальперина, В. А. Лукина, Н. А. Беловой, В. Н. Топорова, Т. М. Николаевой, В. Е. Чернявской и др., в которых были разработаны основные понятия и категории дисциплины. В центре внимания попытки дать определение понятию текста, в ходе которых были выявлены категории текстуальности, в частности автосемантия (Гальперин, Лукин). Основой для анализа сказки в качестве дискурса являются идеи выдающегося лингвиста, Н. Д. Арутюновой, изложеннные в широко известной работе «Фактор адресата».Именно эти категории в дальнейшем использованы в диссертации для текстологического анализа и характеристики сказки. The relevance of the research is determined by the textological aspect of the research since Text Linguistics which is a relatively new academic discipline is not presented in Armenian linguistics sufficiently. The main goal of the research within the framework of the PhD thesis is to give the linguistic characteristics of the text type that fairy tale belongs to in general, with the presentation of the three nations’ folktales as subtypes of this text type. The material of the analysis comprises Armenian, Russian and English folk tales based on the authoritative publications. The theoretical significance of the research is that the Armenian fairy tales are described as a text and discourse for the first time as well as compared with Russian and English fairy tales from the perspective of the modern text linguistics. The practical value of the thesis is the possibility to use its results in the courses in the linguistics of the text, translation theory, contrastive linguistics and folkloristics. The thesis consists of preface, three chapters, conclusion, bibliography and an annex presenting the list of the terms of the text linguistics in the Armenian language. In the first chapter titled “Some Issues of the Text Linguistics” the main achievements of the relatively young academic discipline text linguistics are presented. We have analysed the fundamental works by leading Russian linguists (I. Galperin, V. Lukin, N. Belova, V. Toporov, T. Nikolaeva, V. Chernyavskaya, etc.) where the main concepts and categories of the discipline have been worked out. In the highlight are the efforts to give the definition of the concept of text during which the categories of textuality have been identified, particularly the category of semantic autonomy (Galperin, Lukin). The basis for the analysis of a fairy tale as a discourse derive from the ideas of a distinguished linguist N. Arutyunova which are presented in the widely known work entitled “Factor adresata” (“The Factor of the Addressee”). These categories are later used in the thesis for the textological analysis and characterisation of the fairy tale. The second chapter – “The Issues of the Definition of a Fairy Tale” is the textological analysis of the fairy tale. The basis of this chapter is the category suggested by V. Lukin called “text signs”. Using this category Lukin means semantic autonomy, title, intertextuality, meta-text, epigraph, anagram. We have chosen several of these which we consider to be more significant for the fairy tale as a special type of a text title, intertextuality, meta-text. We have also added one more text sign the so called marker (markers have been suggested as uninterpretable text organisers by Y. Naida and Ch. Tiber). The markers have been divided by us into two groups: markers of the beginning/end and markers of the internal links. The markers of the both groups have been analysed systematically. We have outlined and presented both their semantics and functional characteristics. From our point of view all the text signs of fairy tales are multifunctional and are closely interconnected.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Сказка как текст и дискурс: на материале армянской, русской и английской сказки. The fairy tale as a text and discourse: on the material of armenian, russian and english fairy tales.
      Uncontrolled Keywords: Нерсесян Тигрануи Цолаковна, Nersesyan Tigranuhi Ts.
      Subjects: Linguistics
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 14 Sep 2016 14:50
      Last Modified: 28 Mar 2017 09:36
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3425

      Actions (login required)

      View Item