Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հարավթաթական Թաքեստանի բարբառը

Քեշմիրի, Արմին Փարվիզի (2014) Հարավթաթական Թաքեստանի բարբառը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հր. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (356Kb) | Preview

    Abstract

    Գրական ավանդույթից զուրկ հարավթաթական կամ նոր ազարիական բարբառների ու լեզուների, որոնց շարքին է դասվում նաև Թաքեստան ավանի բարբառը, գրառման և ուսումնասիրության արդիականությունը պայմանավորված է նախևառաջ այն հանգամանքով, որ վերջիններս, ենթարկվելով իրանի պետական լեզու պարսկերենի և երկրի հյուսիսարևմտյան շրջաններում լայն տարածում ունեցող ատրպատականյան խոսակցական թյուրքերենի օրըստօրե աճող ազդեցությանը, կանգնած են լիակատար մոռացության և վերջնական կորստյան անմիջական վտանգի առջև: Հարավթաթական բարբառներին նվիրված աշխատանքները խիստ սակավաթիվ են՝ մեծ մասամբ գրված ընդհանուր ակնարկների տեսքով, իսկ երբեմն առանց նույնիսկ հաշվի առնելու արդի լեզվաբանության նորագույն ձեռքբերումներն ու մեթոդաբանությունը։ Բացի այս՝ մինչև օրս հրապարակի վրա չկա որևէ ուսումնասիրություն, որն ընդգրկի մասնավորապես հարավթաթական Թաքեստանի բարբառի հնչյունական և քերականական լիակատար քննությունը։ Հարկ է նշել նաև, որ իր ամբողջության մեջ ուսումնասիրության առարկա բարբառի նյութը երբևիցե չի ենթարկվել նաև պատմահամեմատական քիչ թե շատ ամբողջական քննության։ Թաքեստանի բարբառի լեզվական նյութի ներմուծումն իրանական լեզվաբանության ոլորտ օգնում է լուծել նաև ցեղակից լեզուների և բարբառների ցարդ չլուսաբանվող բազմաթիվ խնդիրներ՝ ընդհուպ մինչև հյուսիսարևմտյան իրանական լեզվատարածքի որոշ հատկանիշների վերանայում։ Խնդրո առարկա բարբառի ուսումնասիրությունը, հանդիսանալով իրանական բարբառագիտության կարևորագույն խնդիրներից, խիստ արդիական է թե́ իրանական լեզվաբանության և թե́, մասնավորապես, հյուսիսարևմտյան ու հարավթաթական բարբառախմբի իրանական լեզուների և բարբառների համեմատական քննության տեսանկյուններից։ Ներկա ատենախոսության նպատակն է ԻԻՀ Ղազվին նահանգի Թաքեստան ավանում և շրջական գյուղերում հավաքված դաշտային նյութերի և խնդրին առնչվող առկա գրականության հիման վրա իրականացնել հարավթաթական Թաքեստանի բարբառի համաժամանակյա և մասամբ տարա-ժամանակյա ուսումնասիրություն։ Այս նպատակն իրագործելու համար առաջադրվել են հետևյալ խնդիրները. Հնարավորին համապարփակ կերպով գրանցել և ներկայացնել բարբառի լեզվական նյութը։ Գրի առնված նյութերը ենթարկել հնչյունական և քերականական համակողմանի վերլուծության։ Վեր հանել բնիկ քերականական ձևերն ու բառապաշարը և ցույց տալ ատրպատականյան թյուրքերենի և պարսկերենի ազդեցության սահմանները։ Հաշվի առնելով իրանական լեզվաբանության ընձեռած հնարավորությունները՝ ծագումնաբանական քննության ենթարկել բարբառի բաղաձայնական համակարգը։ Դիտարկել Թաքեստանի բարբառը հարավթաթական բարբառների համակարգում և պարզել ներբարբառային որոշ փոխառնչակցություններ։ Ճշգրտել հյուսիսարևմտյան իրանական լեզուները և մասնավորապես դրա մաս կազմող հարավթաթական բարբառախումբը բնորոշող հնչյունական զարգացումների բույլը։ Որոշարկել Թաքեստանի բարբառի տեղը հարավթաթական բարբառախմբի շրջանակներում։ Диссертация, основанная на полевом материале, собранным в поселке Такестан иранской провинции Казвин, посвящена синхронному и диахроническому изучению иранского диалекта поселка Такестан, который принадлежит к группе южнотатских или новоазерийских диалектов северо-западных иранских языков, вместе с говорами/диалектами близлежащих сел образуя «группу диалектов Такестана». Несмотря на то, что еще с первой четверти 20-го века материалы южнотатских диалектов в той или иной степени привлекались в работах общего характера иранского языкознания, такестани до сих пор не был объектом всестороннего научного представления и анализа. Во «Введении», определяется объект исследования, приводятся данные о географическом расположении, истории и численности населения послека Такестан. В кратких очерках рассматривается проблема места этого диалекта среди иранских языков, определяется нужная терминология, рассматриваются некоторые фонетические и морфологические особенности такестани в сравнении с с другими родственными южнотатскими диалектами и талышским. Дается подробный критический анализ научной литературы по тематике. Первая глава – «Фонетика», посвящена составу вокализма и консонантизма такестани в синхронном плане. Проведенный анализ показывает, что состав гласных указанного языка в целом совпадет с вокализмом родственных южнотатских новоиранских диалектов распространённых на территории исторической Атропатены, однако в нем заметны некоторые архаизмы и неологизмы, которые хронологически отличают его как от новоперсидского, так и талышского. В диалекте Такестана можно выделить следующие гласные: a, e, i, o, u, ā, ö. Консонантизм такестани фактически не отличается от систем согласных родственных южнотатских диалектов и персидского языков. В нем можно проследить наличие 24 согласных: b, p, f, g, k, x, h, γ, q, d, t, j, č, z, s, š, ž, m, n, r, 1, v, у. Гортанный арабский согласный ع(‘) встречается лишь в заимствованиях из арабского языка. Согласные k, g, j и č имеют более заднее произношение и подверглись сильной палатализации. Во второй главе «Историческая фонетика», рассматривается становление системы консонантизма диалекта Такестана диахроническим методом. В ней подробно анализируется историческое развитие всех древнеиранских согласных и консонантных групп, реконструируются древнеиранские формы слов, приводится нужный сравнительный материал из родственных иранских языков и диалектов. The thesis, based on field data collected in the village Takestan in Iranian province of Qazvin, is dedicated to the synchronic and diachronic study of Iranian dialect of Takestan village, which belongs to a group or Southern Tatic or New Azari dialects of northwestern Iranian languages. Along with dialects spoken in nearby villages Takestani forms a group of dialects, which can be named as the “Takestani group”. Despite the fact that since the first quarter of the 20th century some fragmentary materials of the dialect of Takestan were included to some extent in the works of a general character in the field of Southern Tati studies, Takestani in general has not yet been the subject of a separate comprehensive scientific presentation and analysis. In the "Introduction" the object, scope and form of the study is determined. All the necessary data concerning the geographic location, history and population of Takestan is also introduced. The brief essays addresses the problem areas of this dialect of Iranian languages like the correct terminology, etc. Parallel with this some phonetic and morphological features of Takestani is discussed in comparison with other related Southern Tati dialects and Talyshi. A detailed critical analysis of scientific literature on the subject is the object of last subchapter of this part. The first chapter "Phonetics" is dedicated to the synchronic analysis of vocalism and consonant system of the dialect of Takestan. The analysis shows that the composition of vowels in Takestani dialect in general is not so different from the vocalism of kindred Southern Caspian dialects of historical Atropatena but does show some archaisms and neologisms that chronologically distinguish it from both the New Persian and Talyshi. In Takestani dialect there are the following vowels: a, e, i, o, u, ā, ö. Consonant system of Takestani actually is not different from the systems of related Southern Tati dialects and Persian. It is possible to trace the presence of 24 consonants in it: b, p, f, g, k, x, h, γ, q, d, t, j, č, z, s, š, ž, m, n, r, 1, v, y. Guttural Arabic ع (') occurs only in the borrowings from Arabic. Consonants k, g, j and č have a back pronunciation and underwent strong palatalization. The second chapter "Historical Phonetics" is dedicated to the development of the consonant system of the dialect of Takestan based on diachronic method of study. The historical development of ancient Iranian consonants and consonant clusters in the dialect of Takestan are studied in detail. Some ancient Iranian forms have been reconstructed, the necessary comparative material from the related Iranian languages and dialects is also presented.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Южнотатский диалект Такестана. The southern tati dialect of Takestan.
    Uncontrolled Keywords: Кешмири Армин Парвизович, Armin Parviz Keshmiri
    Subjects: Linguistics
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 15 Sep 2016 15:29
    Last Modified: 15 Sep 2016 15:29
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3431

    Actions (login required)

    View Item